rychtować

Polish

Alternative forms

Etymology

    From German richten + Polish -ować.[1][2][3][4] First attested in 1520.[5] Compare Kashubian rëchtowac and Silesian rychtować.

    Pronunciation

     
    • IPA(key): /rɘxˈtɔ.vat͡ɕ/
    • Audio:(file)
    • Rhymes: -ɔvat͡ɕ
    • Syllabification: rych‧to‧wać

    Verb

    rychtować impf

    1. (transitive, colloquial or dialectal, Suwałki, Augustów Governorate, Western Kraków, Krzęcin, Biecz, Ropczyce, Kielce, Opoczno, Podegrodzie) to prepare, to fix (to make ready for a specific future purpose; to cook)
      Synonyms: naszykowywać, przyszykowywać, szykować, wyszykowywać
      1. (obsolete) to order (to straighten, to regulate, to improve)
      2. (transitive, Middle Polish, military) to order (to arrange a military in a certain order)
      3. (transitive, Middle Polish) to adapt, to make something fit, to repair
    2. (transitive, archaic) to direct a cannon at, to aim at [with do (+ genitive) or na (+ accusative) ‘for what’]
      Synonym: nakierowywać
      1. (transitive, Middle Polish) to direct (to correct or guide someone's actions)
        Synonym: kierować
      2. (transitive, Middle Polish, Biecz, Ropczyce-Sędziszów County) to direct (to navigate, to set the right course)
        Synonym: kierować
        Pan Bóg nade mną kulami rychtuje. (Biecz, Ropczyce-Sędziszów County)
        God directs the bullets over me.
    3. (reflexive with się, colloquial or dialectal, Łowicz) to get ready (to make oneself prepared)
      Synonyms: gotować się, przyszykowywać się, szykować się, wyszykowywać się
    4. (reflexive with się, obsolete, of a cannon) to be directed at

    Conjugation

    Conjugation of rychtować impf
    person singular plural
    masculine feminine neuter virile nonvirile
    infinitive rychtować
    present tense 1st rychtuję rychtujemy
    2nd rychtujesz rychtujecie
    3rd rychtuje rychtują
    impersonal rychtuje się
    past tense 1st rychtowałem,
    -(e)m rychtował
    rychtowałam,
    -(e)m rychtowała
    rychtowałom,
    -(e)m rychtowało
    rychtowaliśmy,
    -(e)śmy rychtowali
    rychtowałyśmy,
    -(e)śmy rychtowały
    2nd rychtowałeś,
    -(e)ś rychtował
    rychtowałaś,
    -(e)ś rychtowała
    rychtowałoś,
    -(e)ś rychtowało
    rychtowaliście,
    -(e)ście rychtowali
    rychtowałyście,
    -(e)ście rychtowały
    3rd rychtował rychtowała rychtowało rychtowali rychtowały
    impersonal rychtowano
    future tense 1st będę rychtował,
    będę rychtować
    będę rychtowała,
    będę rychtować
    będę rychtowało,
    będę rychtować
    będziemy rychtowali,
    będziemy rychtować
    będziemy rychtowały,
    będziemy rychtować
    2nd będziesz rychtował,
    będziesz rychtować
    będziesz rychtowała,
    będziesz rychtować
    będziesz rychtowało,
    będziesz rychtować
    będziecie rychtowali,
    będziecie rychtować
    będziecie rychtowały,
    będziecie rychtować
    3rd będzie rychtował,
    będzie rychtować
    będzie rychtowała,
    będzie rychtować
    będzie rychtowało,
    będzie rychtować
    będą rychtowali,
    będą rychtować
    będą rychtowały,
    będą rychtować
    impersonal będzie rychtować się
    conditional 1st rychtowałbym,
    bym rychtował
    rychtowałabym,
    bym rychtowała
    rychtowałobym,
    bym rychtowało
    rychtowalibyśmy,
    byśmy rychtowali
    rychtowałybyśmy,
    byśmy rychtowały
    2nd rychtowałbyś,
    byś rychtował
    rychtowałabyś,
    byś rychtowała
    rychtowałobyś,
    byś rychtowało
    rychtowalibyście,
    byście rychtowali
    rychtowałybyście,
    byście rychtowały
    3rd rychtowałby,
    by rychtował
    rychtowałaby,
    by rychtowała
    rychtowałoby,
    by rychtowało
    rychtowaliby,
    by rychtowali
    rychtowałyby,
    by rychtowały
    impersonal rychtowano by
    imperative 1st niech rychtuję rychtujmy
    2nd rychtuj rychtujcie
    3rd niech rychtuje niech rychtują
    active adjectival participle rychtujący rychtująca rychtujące rychtujący rychtujące
    passive adjectival participle rychtowany rychtowana rychtowane rychtowani rychtowane
    contemporary adverbial participle rychtując
    verbal noun rychtowanie

    Derived terms

    adjectives
    verbs
    • narychtować pf
    • przyrychtowywać pf, przyrychtować impf
    • wyrychtować pf
    adverbs
    nouns
    • rycht
    • rychtarz
    • rychtowiec
    • rychtownik
    • rychtulec
    • rychtunek

    References

    1. ^ Dubisz, Stanisław, editor (2003), “rychtować”, in Uniwersalny słownik języka polskiego [Universal Dictionary of the Polish Language]‎[1] (in Polish), volumes 1–4, Warsaw: Wydawnictwo Naukowe PWN, →ISBN, →OCLC
    2. ^ Bańkowski, Andrzej (2000), “rychtować”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
    3. ^ Halina Zgółkowa, editor (1994–2005), “rychtować”, in Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, volumes 1–50, Poznań: Wydawnictwo Kurpisz, →ISBN
    4. ^ Witold Doroszewski, editor (1958–1969), “rychtować”, in Słownik języka polskiego (in Polish), Warszawa: PWN
    5. ^ Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “rychtować”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]

    Further reading

    • rychtować in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
    • rychtować się in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
    • rychtować in Polish dictionaries at PWN
    • Wiesław Morawski (23.05.2023), “RYCHTOWAĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
    • Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “rychtować”, in Słownik języka polskiego
    • Aleksander Zdanowicz (1861), “rychtować”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
    • J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1912), “rychtować”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 5, Warsaw, page 786
    • Jan Karłowicz (1907), “rychtować”, in Jan Łoś, editors, Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 5: R S Ś T, Kraków: Akademia Umiejętności, page 77
    • rychtować in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
    • Marzena Kozanecka-Zwierz, Magdalena Bartosiewicz, Renata Marciniak-Firadza, editors (2014), “rychtować sie”, in Gwara – Księżaków "język ojczysty" Dziedzictwo regionu łowickiego (in Polish), Łowicz: Muzeum w Łowiczu, →ISBN, page 54

    Silesian

    Etymology

      From German richten + Silesian -ować. Compare Polish rychtować and Kashubian rëchtowac.

      Pronunciation

      • IPA(key): /rɪxˈtɔ.vat͡ɕ/
      • Rhymes: -ɔvat͡ɕ
      • Syllabification: rych‧to‧wać

      Verb

      rychtować impf

      1. (transitive) to prepare
      2. (transitive) to aim; to guide; to direct
      3. (transitive) to fix; to repair
      4. (reflexive with sie) to prepare oneself, to get ready
      5. (reflexive with sie, obsolete, Jaworze) to befall; to occur

      Conjugation

      Conjugation of rychtować impf
      person singular plural
      masculine feminine neuter virile nonvirile
      infinitive rychtować
      present tense 1st rychtujã rychtujymy
      2nd rychtujesz rychtujecie
      3rd rychtuje rychtujōm
      past tense 1st rychtowołch,
      rychtowołech,
      rychtowoł żech
      rychtowałach
      rychtowała żech
      rychtowałoch1)
      rychtowało żech
      1)
      rychtowalimy,
      rychtowalichmy
      rychtowałymy,
      rychtowałychmy
      2nd rychtowołś,
      rychtowołeś,
      rychtowoł żeś
      rychtowałaś
      rychtowała żeś
      rychtowałoś1)
      rychtowało żeś
      1)
      rychtowaliście,
      rychtowali żeście
      rychtowałyście,
      rychtowały żeście
      3rd rychtowoł rychtowała rychtowało rychtowali rychtowały
      future tense 1st bydã rychtowoł,
      bydã rychtować
      bydã rychtowała,
      bydã rychtować
      bydã rychtowało,1)
      bydã rychtować
      bydymy rychtowali,
      bydymy rychtować
      bydymy rychtowały,
      bydymy rychtować
      2nd bydziesz rychtowoł,
      bydziesz rychtować
      bydziesz rychtowała,
      bydziesz rychtować
      bydziesz rychtowało,1)
      bydziesz rychtować
      bydziecie rychtowali,
      bydziecie rychtować
      bydziecie rychtowały,
      bydziecie rychtować
      3rd bydzie rychtowoł,
      bydzie rychtować
      bydzie rychtowała,
      bydzie rychtować
      bydzie rychtowało,
      bydzie rychtować
      bydōm rychtowali,
      bydōm rychtować
      bydōm rychtowały,
      bydōm rychtować
      pluperfect tense2)
      1st bōłch rychtowoł,
      bōłech rychtowoł,
      bōł żech rychtowoł
      byłach rychtowała
      była żech rychtowała
      byłoch rychtowało1)
      było żech rychtowało
      1)
      byli my rychtowali,
      bylichmy rychtowali
      były my rychtowały,
      byłychmy rychtowały
      2nd bōłś rychtowoł,
      bōłeś rychtowoł,
      bōł żeś rychtowoł
      byłaś rychtowała
      była żeś rychtowała
      byłoś rychtowało1)
      było żeś rychtowało
      1)
      byliście rychtowali,
      byli żeście rychtowali
      byłyście rychtowały,
      były żeście rychtowały
      3rd bōł rychtowoł była rychtowała było rychtowało1)
      były my rychtowali,
      byłychmy rychtowali
      były rychtowały
      conditional 1st bych rychtowoł bych rychtowała byście rychtowali by my rychtowały,
      bychmy rychtowały
      2nd byś rychtowoł byś rychtowała byście rychtowali byście rychtowały
      3rd by rychtowoł by rychtowała by rychtowało by rychtowali by rychtowały
      imperative 1st niych rychtujã rychtujmy
      2nd rychtuj rychtujcie
      3rd niych rychtuje niych rychtujōm
      active adjectival participle rychtujōncy rychtujōncŏ rychtujōnce rychtujōncy rychtujōnce
      passive adjectival participle rychtowany rychtowanŏ rychtowane rycht rychtowane
      verbal noun rychtowanie
      1) Personal neuter forms might be considered nonstandard, protological, or nonce, appearing mostly in literature to refer to grammatically neuter nouns, however might also be used for people who prefer neuter forms.
      2) The pluperfect is either archaic or obsolete and now used for conditional in the past.

      Further reading

      • rychtowac in dykcjonorz.eu
      • rychtować in silling.org
      • Bogdan Kallus (2020), “rychtować”, in Słownik Gōrnoślōnskij Gŏdki, IV edition, Chorzów: Pro Loquela Silesiana, →ISBN, page 376
      • Henryk Jaroszewicz (2022), “rychtować”, in Zasady pisowni języka śląskiego (in Polish), Siedlce: Wydawnictwo Naukowe IKR[i]BL, page 130
      • Eugeniusz Kosmała (2023), Dykcjōnôrz Polsko-Ślonskiy (in Silesian), r, page 88
      • Michał Przywara (c. 1900), “rychtować”, in Narzecza śląskie napisał ks. Michał Przywara. C. Słownik[2]
      • Jan Karłowicz (1907), “rychtować”, in Jan Łoś, editors, Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 5: R S Ś T, Kraków: Akademia Umiejętności, page 77