patrzyć

Inherited from Proto-Slavic *patriti. First attested in the 15th century.

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /patr̝it͡ɕʲ/
• IPA^(key): (15^th CE) /patr̝it͡ɕʲ/

patrzyć impf (frequentative patrzać)

1. (attested in Lesser Poland) to look at [with accusative or na (+ accusative) or k (+ dative) or w (+ accusative)]
   • 1874-1891 [ca 1420], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎^{[1], [2], [3]}, volume XXIV, page 83:

     Ihus dixit ei: Respice, pathrsz, fides tua te saluum fecit (Luc 18, 42)

     [Ihus dixit ei: Respice, patrz, fides tua te saluum fecit (Luc 18, 42)]

   • 1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 11, 8:

     Røcze pomasz oczi gego zolczø ribyø..., iako richlo pomazes, otewrø syø oczi gego a patrzi ocyecz twoy swyatlo nyebyeske (videbit... lumen caeli)

     [Rącze pomaż oczy jego żołcią rybią..., jako rychło pomażesz, otewrą się oczy jego a patrzy ociec twoj światło niebieskie (videbit... lumen caeli)]

   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 65, 6, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Oczi iego na pogani patrzø (super gentes respiciunt)

     [Oczy jego na pogany patrzą (super gentes respiciunt)]

   • 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 38, 12:

     Na tey stronye, ktora na zachod patrzy (quae ad occidentem respicit), bili oponi pyøczdzyeszyøt lokyeth

     [Na tej stronie, ktora na zachod patrzy (quae ad occidentem respicit), były opony pięćdziesiąt łokiet]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[4], page 153:

     Zawsche k nyebv patrzyl oczyma (nam saepe caelum oculis hic respiciebat)

     [Zawsze k niebu patrzyl oczyma (nam saepe caelum oculis hic respiciebat)]

   • 1930 [c. 1455], “I Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 16, 7:

     Czlowyek geno czso w *nyey gest, wydzi, ale bog, ten w syerce patrzi (dominus autem intuetur cor)

     [Człowiek jeno cso w niej jest, widzi, ale Bog, ten w sierce patrzy (dominus autem intuetur cor)]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[5], page 747:

     Nyevyasty... patrzączy, yze tako vyelykye tluscze lyvda s nym ydą, vzrącz dzyevycza Marya... począly k nyey movycz

     [Niewiasty... patrzęcy, iże tako wielikie tłuszcze luda s nim idą, [i] uźrąc dziewicę Maryją... poczęły k niej mowić]

2. to notice
   • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 31, 12:

     Wnyesz twoge oczi wisprz a patrz (vide), yzecz syø zchodzø samczi s samyczamy ku plodzenyu plodu

     [Wnieś twoje oczy wysprz a patrz (vide), iżeć się schodzą samcy z samicami ku płodzeniu płodu]

3. (attested in Silesia, Greater Poland) to expect, to wait on
   • 1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku‎^[6], Silesia, page 36r:

     Quarto debemus ad eum ire, discretionem iudicii eius attendendo *patruncz

     [Quarto debemus ad eum ire, discretionem iudicii eius attendendo patrząc]

   • 1888 [1394], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV‎^[7], Greater Poland, page 69:

     Iaco nas Paulik possadzil bil na ssødze, a Jassek tedi ne patrzil przed nami praua i poyal przecz ot praua

     [Jako nas Pawlik posadził był na sądzie, a Jaszek tedy nie patrzył przed nami prawa i pojał przecz ot prawa]

4. (attested in Greater Poland) to foresee, to predict
   • 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 36, 13, Greater Poland:

     Strzecz będze grzeszny prawego y skrzytacz będzye nayn zęby swymy. Alye gospodzyn naszmyewacz szye będzye yemu, bo patrzy, by przyszedl dzyen yego (quoniam prospicit, quod veniet dies eius)

     [Strzec będzie grzeszny prawego i skrzytać będzie nań zęby swymi. Ale Gospodzin naśmiewać sie będzie jemu, bo patrzy, by przyszedł dzień jego (quoniam prospicit, quod veniet dies eius)]

5. (attested in Lesser Poland) to look for, to seek
   • Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎^{transliteration, transcription}, Krakow, page 14a:

     Isbichom ne patrzyly marne chualy tego to swatha, alle bichom *szo nauczyly svich grzec[h]of spouedacz a pokuthø sza ne strogicz

     [Iżbychom nie patrzyli marne chwały tego to świata, ale bychom sie nauczyli swych grzec[h]ow spowiedać a pokutę za nie strojić]

6. to ask about
   • 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 18, 15:

     Przyszedl ku mnye lud, patrzøcz sødu widanya boszego (quaerens sententiam dei)

     [Przyszedł ku mnie lud, patrząc sądu wydania bożego (quaerens sententiam Dei)]

7. (attested in Greater Poland) to seek justice
   • 1887, 1889 [1399], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 1364, Pyzdry; Gniezno; Kościan:

     Iacom s Dobeslawem vmowil, ysz ne mal na mi roku patrzicz

     [Iakom z Dobiesławem umowił, iż nie miał na mi roku patrzyć]

8. (attested in Lesser Poland) to consider [with genitive or na (+ accusative)]
   • 1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎^{[8], [9], [10]}, volume XXII, page 236:

     Przeto, acz kto syą myeni vbogym na duschi, patrzacz, bi bil czich

     [Przeto, acz kto się mieni ubogim na duszy, patrząc, by był cich]

   • c. 1431, Kanon mszy św., Canon missae., volume XII, Krakow, page 222:

     Yeszu Crist[y]e..., aby nye patrzyl grzechow n[y]aszych, alye n[y]a wyerø czyrkwye twoyey ne respicias peccata nostra, sed ad fidem ecclesie tue

     [Jesu Kryst[y]e..., aby nie patrzył grzechow n[y]aszych, ale n[y]a wierę cyrkwie twojej ne respicias peccata nostra, sed ad fidem ecclesie tue]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[11], page 655:

     A tez ych przeto nye yąly, ysch nykogo ynego nye dbaly any na kogo ynego patrzyly, yedno mylego Iesucrista

     [A też ich przeto nie jęli, iż nikogo jinego nie dbali ani na kogo jinego patrzyli, jedno miłego Jesukrysta]

9. (attested in Greater Poland) to stick to a court date
   • 1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 50:

     Przesthąpy-ly ktho myeszky wyelkyerz placzycz na then dzyen, yako szlubyono, tho raycze na nym moga wszyacz, ne patrzacz gynnego prawa

     [Przestąpi-li kto mieski wielkierz płacić na ten dzień, jako ślubiono, to rajce na nim mogą wziąć, ne patrząc jinnego prawa]

10. (attested in Lesser Poland) to strive for, to want
    • Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎^{transliteration, transcription}, Krakow, page 14a:

      Fratres karissimi, diem hodiernum debemus consumere in gaudio. Bracza, dze, mila, patrzymy tego dobrze, isbichom ten tho dzen dzyszegszy veszelu... gy skroczyly

      [Fratres karissimi, diem hodiernum debemus consumere in gaudio. Bracia, dzie, miła, patrzymy tego dobrze, iżbychom ten to dzień dzisiejszy w wiesielu... ji skrocili]

11. (attested in Lesser Poland) to beware
    • 1885-2024 [End of the 15th century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne‎^[12], volume III, page 180:

      Patrz, bysz myą nye sdradzil cave ne deluseris me

      [Patrz, byś mię nie zdradził cave ne deluseris me]

    • Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎^{transliteration, transcription}, Krakow, page 172a:

      A pres tho patrszmy tego dobrze, abichom tego boszego daru ne straczyly

      [A przez to patrzmy tego dobrze, abychom tego bożego daru nie stracili]

12. (attested in Greater Poland) to have the right to something [with ku (+ dative)]
    • 1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 24:

      Tho gydacze gymyenye albo thy pyenyadze byly naszego ojcza..., przetho my patrzemy k themv domu albo kv pyenyadzom, za kthore nasz oczyecz mvrowal then dom

      [To jidące jimienie albo ty pieniądze były naszego ojca..., przeto my patrzemy k temu domu albo ku pieniądzom, za ktore nasz ociec murował ten dom]

13. (attested in Masovia) to concern, to be about
    • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 6:

      Vstawyenye nowe nye patrzy przemynanlych rzeczi, alye nynyeysich thilko a przydąnczich

      [Ustawienie nowe nie patrzy przeminęłych rzeczy, ale niniejszych tylko a przydących]

14. to deal with
    • 1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎^[13], volume V, page 274:

      Nona stella est deuocio, que debet esse in religiosis, qui ideo postposuerunt curas seculi, vt liberius vacare, wolnyey patrzycz, possent deuocioni

      [Nona stella est deuocio, que debet esse in religiosis, qui ideo postposuerunt curas seculi, vt liberius vacare, wolniej patrzyć, possent deuocioni]

15. The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:
    1. to keep watch
       • 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 38, 8:

         Vdzyalal y umiwadlo myedzyane s podstawkyem swym szwyarczyadl nyewyeszczych, ktore patrzyli w przystrzesszu stanowem (quae excubabant in ostio tabernaculi)

         [Udziałał i umywadło miedziane z podstawkiem swym z zwiarciadł niewieścich, ktore patrzyli w przystrzeszu stanowem (quae excubabant in ostio tabernaculi)]

• Polish: patrzeć, patrzyć
• Silesian: patrzeć

• Boryś, Wiesław (2005), “patrzyć”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “patrzyć”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “patrzyć”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN

The original inherited form. See patrzeć for the shift of -yć > -eć.

• Audio 1; “patrzyć”:

  (file)

• Audio 2; “patrzyć się”:

  (file)

• Rhymes: -atʂɘt͡ɕ
• Syllabification: pa‧trzyć

patrzyć impf

1. (intransitive or reflexive with się) alternative form of patrzeć
   1. (reflexive with się, impersonal, Biecz, Żywiec) synonym of należeć się [(Biecz) with dative ‘subject’]

patrzyć impf

1. (intransitive, Middle Polish) to see (to have vision)

   Synonym: widzieć

2. (intransitive, Middle Polish) to see, to be with someone, to spend time with
3. (transitive, Middle Polish) to see, to witness
4. (transitive, Middle Polish) to see, to experience, to live through
5. (intransitive, Middle Polish) to reflect on, to ponder
6. (transitive, Middle Polish) to wait for, to expect
7. (transitive, Middle Polish) to claim something against someone, to demand something, to enforce, to hold someone accountable for something
8. (transitive, Middle Polish) to deal with; to realize
9. (Middle Polish) The meaning of this term is uncertain.
   • 1525, Jan z Szamotuł (Paterek), Kazania, inc.: O narodzeniu Maryjej Panny‎^[14], page 116v:

     nycz tak uyſoko nyeuczynyl patrzy bog yako panną matką bozą

     [nic tak wysoko nie uczynił patrzy Bóg jako panną matką bożą]

10. (reflexive with się, Middle Polish) to consider one's cases

• patrzyć in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
• patrzyć in Polish dictionaries at PWN
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “patrzyć”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “patrzyć się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• “PATRZYĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 12 May 2016
• Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “patrzyć”, in Słownik języka polskiego
• Aleksander Zdanowicz (1861), “patrzyć”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
• A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1908), “patrzyć”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 4, Warsaw, page 92
• patrzyć in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego
• Leon Rzeszowski (1891), “patrzyć”, in “Spis wyrazów ludowych z okolic Żywca”, in Sprawozdania Komisyi Językowej Akademii Umiejętności‎^[15], volume 4, Krakow: Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego, page 359
• Roman Zawiliński (1880), “patřy śe komu”, in “Gwara brzezińska w pow. ropczyckim”, in Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności (I)‎^[16] (in Polish), volume 8, Krakow: Akademia Umiejętności, page 231