lewy

Inherited from Proto-Slavic *lě̑vъ. First attested in the 14th century.

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /lʲɛviː/
• IPA^(key): (15^th CE) /lʲɛvi/

lewy

1. (attested in Lesser Poland, Greater Poland, Masovia) left (not right)

   Coordinate term: prawy

   • c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie‎^{scan transliteration, transcription}, Miechów, page ar 17:

     praui tag [em] nychah videh praui angela bozego mochnego sneb[a sle]cew praui postaui prauø nogø namory ale[wą na ziemi...]

     [Prawi Taj[em]nicach: Widziech, prawi, anjeła bożego mocnego s nieb[a sle]ciew, prawi, postawi prawą nogę na morzy a le[wą na ziemi...]]

   • 1960 [1428], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 870, Pyzdry:

     Ot tego copcza, czosz pyrzwy copyecz, wyyawschy z Brudzewa, na lewey rancze, […] iest tho […] Sandzywogewa lanca y szemya

     [Ot tego kopca, coż pirzwy kopiec, wyjawszy z Brudzewa, na lewej ręce, […] jest to […] Sędziwojewa łąka i ziemia]

   • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 48, 14:

     aon szczyøgnaw rokø prawø ywloszyl naglowø Effrayma mlodszego brata alewø naglowø Manassena gensze rodem starszy bil przeloszyw rokø

     [A on ściągnąw rękę prawą i włożył na głowę Efraima młodszego brata, a lewą na głowę Manassena, jenże rodem starszy był, przełożyw rękę]

   • 1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 17, 20:

     Nyewznyeszesz syercza swego wpichø nadswø braczø ani syø pochili naprawø stronø ani nalewø aby zadlvgy czasz krolowal on sam ysynowye gego nad Israhelem

     [Nie *wzniesiesz sierca swego w pychę nad swą bracią ani się pochyli na prawą stronę, ani na lewą, aby za długi czas krolował on sam i synowie jego nad Israhelem]

   • 1930 [c. 1455], “IV Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 11, 11:

     Ystaly kaszdi maiøc bron wswu røku ot prawe[y] stroni koscyola asz dolewey stroni oltarza asyence okolo krolya

     [I stali, każdy mając broń w swu ręku, ot prawej strony kościoła aż do lewej strony ołtarza a sieńce około krola]

   • 1930 [c. 1455], “IV Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 23, 8:

     Asebraw wszitki kaplani zmyast Iudowich ypoganbyl gorne modli gdze obyatowaly kaplany od Gabaa az do Bersabee askazil oltarze przed bronamy wwescyv drzwy Ioziasza ksyøszøcza myesczskego gesz bil nalewey stronye broni myesczskey

     [A sebraw wszytki kapłany z miast Judowych i pogańbił gorne modły, gdzie obiatowali kapłani od Gabaa aż do Bersabee, a skaził ołtarze przed bronami w weściu drzwi Jozyjasza książęcia mieścskiego, jeż *był na lewej stronie brony mieścskiej]

   • 1868 [1473], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego‎^[1], volume XV (quotation in Old Polish; overall work in Polish, Latin, and Old Polish), page 476:

     Intulisti eidem vulnus cruentum [in] manu sinistra, a quo vulnere ipse est claudus hucusque al. na raką le[wą] yest chrom, […] ideo te cittat […] pro dicta clau[dicatione] sinistre manus al. o tho ochrom [ienie] lewe ranky

     [Intulisti eidem vulnus cruentum [in] manu sinistra, a quo vulnere ipse est claudus hucusque al. na rękę le[wą] jest chrom, […] ideo te cittat […] pro dicta clau[dicatione] sinistre manus al. o tho ochrom [ienie] lewe ręki]

   • 1895 [1480], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici‎^[2], volume VIIIa, page 59:

     Yakom ya nye szwabyl Mykolaya […] w dom moy, […] anym yemv zadal trzech ran […] , yeney w lokyecz rąky lewey

     [Jakom ja nie zwabił Mikołaja […] w dom moj, […] anim jemu zadał trzech ran […] , jednej w łokieć w ręki lewej]

   • 1950 [1489], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1693, Warsaw:

     Jakom ya Jacvba […] nye sbyl gwalthem, […] anym mv rany szyney zadal w raką leva

     [Jakom ja Jakuba nie zbił gwałtem, […] anim mu rany sinej zadał w rękę lewą]

   • 1950 [1491], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1764, Warsaw:

     Jakom ya nye zadal rany krwavey Jacubovy […] w palecz v levey rąnky

     [Jakom ja nie zadał rany krwawiej Jakubowi […] w palec w lewej ręki]

   • 1950 [1493], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1658, Warsaw:

     Jakom ya nye zbyl Pyotra […] anym mv rany krwavey w raczę levey zadal

     [Jakom ja nie zbił Piotra […] anim mu rany krwawej w ręce lewej]

   • 1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎^{[3], [4], [5]}, volume LIII, Krakow, page 63:

     Sub brachio sinistro, id est pod pacha leua, venam splenis dictam sleszyona

     [Sub brachio sinistro, id est pod pachą lewą, venam splenis dictam śleziona]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[6], page 179:

     Pharysey […] karty albo lysty napysane na czyelye noszyly, a na levem ramyenyv drugye przyvyezovaly, a na thych lysczyech bylo napysano dzyeszyeczyoro boze przykazanye […] , a to vyącz szlula phylatrya od tego zydowszkyego slowa phylare, chovay, tak szye vyklada, a od drugyego slova chorat, ktoresz slovye czczycz, przeto phylyatrya sluly, yakoby rzekl: czczy a chovay albo pelny

     [Faryzei […] karty albo listy napisane na czele nosili a na lewem ramieniu drugie przywięzowali, a na tych liściech było napisano dziesięcioro boże przykazanie […] , a to więc słuła filatryja, od tego żydowskiego słowa phylare, chowaj, tak sie wykłada, a od drugiego słowa chorat, ktoreż słowie czcić, przeto filatryja słuli, jakoby rzekł: czci a chowaj albo pełni]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[7], page 270:

     Vderzy-ly czye kto v pravą czelyvscz, nastaw yemv y lyewą

     [Uderzy-li cię kto w prawą czeluść, nastaw jemu i lewą]

• Polish: lewy, lew (Middle Polish), liwy (Far Masovian, Przasnysz)
• Silesian: lewy

• Boryś, Wiesław (2005), “lewy”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Mańczak, Witold (2017), “lewy”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “lewy”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• Sławski, Franciszek (1958-1965), “lewy”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
• Krystyna Długosz-Kurczabowa (2021), “lewy”, in Wielki słownik etymologiczno-historyczny języka polskiego, →ISBN
• Brückner, Aleksander (1927), “lewy”, in Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), Warsaw: Wiedza Powszechna
• S. Urbańczyk, editor (1963), “lewy”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 4, Wrocław, Warsaw, Kraków: Polish Academy of Sciences, page 27
• B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “lewy”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
• Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska-Różycka, Magdalena Klapper, Tomasz Kolowca, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Joanna Duska, Maria Bugajska, Jan German, Beata Hejmo, Iwona Nobis, Dariusz Piwowarczyk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, editors (2024), “lewy”, in Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny [Lexical Base of Medieval Polish] (in Polish), Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
• Wanda Decyk-Zięba; Krystyna Długosz-Kurczabowa; Stanisław Dubisz; Zygmunt Gałecki; Justyna Garczyńska; Halina Karaś; Alina Kępińska; Anna Pasoń; Izabela Stąpor; Barbara Taras; Izabela Winiarska-Górska (2008), “lewy”, in Wanda Decyk-Zięba, Stanisław Dubisz, editors, Glosariusz staropolski - dydaktyczny słownik etymologiczny [Old Polish Glossary - Didactic Etymological Dictionary] (in Polish), Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, →ISBN, page 78

• IPA^(key): /ˈlɛ.vɘ/

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -ɛvɘ
• Syllabification: le‧wy
• Homophone: Lewy

Inherited from Old Polish lewy.

• lew (Middle Polish)
• liwy (Far Masovian, Przasnysz)

lewy (not comparable, derived adverb lewo)

1. left (located on the side where the heart is normally located)

   Coordinate term: prawy

   1. (of an article of clothing) left (intended to be worn on this side)

      Coordinate term: prawy

   2. (boxing, of a punch) left (given by the hand on this side)

      Coordinate term: prawy

   3. left (located in the direction following the side of one's body where the heart is normally located)

      Coordinate term: prawy

      1. (Middle Polish, figuratively) worse; less important
   4. (in the feminine, nominalized) ellipsis of lewa strona (“left side”)
   5. (obsolete, in the feminine, nominalized, military) ellipsis of lewa noga (“left leg”)
   6. (Middle Polish, in the feminine, nominalized) ellipsis of lewa ręka (“left hand”)
2. inside (being the underside, inner side of fabric, material, or clothing; on the side pointing towards one's body)

   odwrócić na lewą stronę ― to turn inside out

3. (colloquial) dirty (illegal, unlawful, false, counterfeit)

   Synonym: nielegalny

   Antonyms: prawy, legalny

4. (colloquial) lousy (looking suspicious; unsuitable for something due to lack of certain skills)
5. (politics) left (having left-wing views)

   Synonym: lewicowy

   Coordinate terms: prawicowy, prawy

See the etymology of the corresponding lemma form.

lewy f

1. inflection of lewa:
   1. genitive singular
   2. nominative/accusative/vocative plural

See the etymology of the corresponding lemma form.

lewy m inan

1. nominative/accusative/vocative plural of lew

• lewy in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
• lewy in Polish dictionaries at PWN
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “lewy”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• “LEWY”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 15.12.2008
• Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “lewy”, in Słownik języka polskiego
• Aleksander Zdanowicz (1861), “lewy”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
• J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1902), “lewy”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 2, Warsaw, page 726
• Jan Karłowicz (1903), “lewy”, in Hieronim Łopaciński, Wacław Taczanowski, editors, Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 3: L do O, Kraków: Akademia Umiejętności, page 31

Inherited from Old Polish lewy.

• IPA^(key): /ˈlɛ.vɪ/
• Rhymes: -ɛvɪ
• Syllabification: le‧wy

lewy (not comparable, derived adverb lewo)

1. left (not right)

   Coordinate term: prawy

• lewy in dykcjonorz.eu
• lewy in silling.org
• Henryk Jaroszewicz (2022), “lewŏ”, in Zasady pisowni języka śląskiego (in Polish), Siedlce: Wydawnictwo Naukowe IKR[i]BL, page 92