budować

From Middle High German büden + Old Polish -ować. First attested in the 14th century.

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /budɔvat͡ɕʲ/
• IPA^(key): (15^th CE) /budɔvat͡ɕʲ/

budować impf

1. (transitive, attested in Lesser Poland, Greater Poland, Masovia) to build
   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 146, 2, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Wczynø albo budvyø gervsalem gospodzyn rozproszena yzrahel[s]ka sberze

     [Uczynię albo buduję Jerusalem, Gospodzin rozproszenia izrahelska z bierze]

   • 1874-1891 [XV in.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎^{[1], [2], [3]}, volume XXIV, page 76:

     Bądą budoyal edificabo

     [Będę budował edificabo]

   • 1967 [1413], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 486, Kościan:

     Yako tho swatczimi, jako tho budowane, czszo Bauor budowal, […] stoy na prawem Crzemenewskem a ne na Drobninskem

     [Jako to światczymy, jako to budowane, czoso Bauor budował, […] stoj na prawem Crzemieniewskiem a nie na Drobińskiem]

   • 1959 [1424], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1179, Poznań:

     Yako pany Helska s paszyrbathy y Vączenczem […] ne podneszly wyschey pogrodk, […] nysz czo budowaly sznowu mlyn, to budowaly yako s stara dawno

     [Jako Pani Helska z pasirbaty i Wączeńczem […] nie podnieśli wyżej pogródk,{{..}} niż co budowali znowu młyn, to budowali jako z stara dawno]

   • 1967 [1432], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 1429, Kościan:

     Jako tha karczma, *czssą na nyey schedzy Maczek Przybyssewicz, budowana mymo trzy latha

     [Jako ta karczma, czso na niej schodzi Maciek Przybyszewicz, budowana mimo trzy lata]

   • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 46:

     Chczącz take tey skodze potrzebną pomocz opatrzicz Vstawyamy aby gylko krocz nawoyną przes zyemye nasze szcze bądze nygeden w wszy stanow nyecziny alye napolv Any drapyeszstwa wkonyech wdrobye wbidle abo wginszich szą nyedopvsczay alye tilko pokarm vmyerny wszącz ma swogim konyem Astany szdrew czynycz narąbyonych abo wsząthich wleszyech ab wchrosczech nyegodzączych szą kvbv dowanyv Aby thako przes tho bvdowanya czala ostala ynapo them mogla bicz bvdowana

     [Chcąc takie tej szkodzie potrzebną pomoc opatrzyć ustawiamy, aby, jilkokroć na wojnę przez ziemie nasze ście będzie, nijeden w wsi stanow nie *czyni, ale na polu, ani drapieżstwa w koniech, w drobie, w bydle abo w jinszych [rzeczach] się nie dopuszczaj, ale tylko pokarm umierny wziąć ma swojim koniem a stany z drew czynić narąbionych abo wziętych w lesiech, ab〈o〉 w chrościech, nie godzących się ku budowaniu, aby tako przez to budowania cała ostała i na potem mogła być budowana]

   • 1981-2001 [XV med.], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume III, Dąbrówka Kujawska, Krakow, page 51:

     Tercio informo, quod magni est meriti apud Deum ecclesias fundare, edificare budowacz

     [Tercio informo, quod magni est meriti apud Deum ecclesias fundare, edificare budować]

   • 1901 [15th century], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 127:

     Stawyczel, czo budvye architectus

     [Stawiciel, co buduje architectus]

   • 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 117, 21, Greater Poland:

     Kamyen yen odrzuczyly buduyøczy ten szye vczynyl wglowę køta

     [Kamień, jen odrzucili budujący, ten sie uczynił w głowę kąta]

   • 1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116‎^{transliteration, transcription}, Warsaw, page 304:

     y rzekly mv szydo vye Sztherdeszczy y szeszcz lyath bvdovan yest kosczol then a ve thrzech dnyach vsbvdzysz gy

     [I rzekli mu Żydowie: „Szterdz ieści i sześć lat budowan jest kościoł ten, a we trzech dniach wz budzisz ji?”]

   • 1950 [1500], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1843, Warsaw:

     Jakom ssya vyethnal s thobem, *yszech thy myal skazicz mlin […] anisch go myal budovacz

     [Jakom sie wiednial z tobą, iżech ty miał skazić młyn […] aniż go miał budować]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[4], page 306:

     Vy ych groby buduyeczye

     [Wy ich groby budujecie]

2. (reflexive with się, hapax legomenon) to set up (to build a house for oneself)
   • 1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎^{[5], [6], [7]}, volume I, page XLV:

     Chczesz szye bvdowacz, nyechay czye nye przywodzy k themv ząndza twa, ale potrzeba

     [Chcesz sie budować, niechaj cię nie przywodzi k temu żądza twa, ale potrzeba]

• Polish: budować
  • → Kashubian: bùdowac
  • → Slovincian: bùdac
• Silesian: budować

• Boryś, Wiesław (2005), “budować”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Mańczak, Witold (2017), “budować”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “budować”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• Sławski, Franciszek (1958-1965), “buda”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
• Brückner, Aleksander (1927), “buda”, in Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), Warsaw: Wiedza Powszechna
• K. Nitsch, editor (1954), “budować”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 1, Warsaw: Polish Academy of Sciences, page 174
• B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “budować”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
• Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska-Różycka, Magdalena Klapper, Tomasz Kolowca, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Joanna Duska, Maria Bugajska, Jan German, Beata Hejmo, Iwona Nobis, Dariusz Piwowarczyk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, editors (2024), “budować”, in Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny [Lexical Base of Medieval Polish] (in Polish), Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
• Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska-Różycka, Magdalena Klapper, Tomasz Kolowca, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Joanna Duska, Maria Bugajska, Jan German, Beata Hejmo, Iwona Nobis, Dariusz Piwowarczyk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, editors (2024), “budować się”, in Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny [Lexical Base of Medieval Polish] (in Polish), Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

Inherited from Old Polish budować.

• Audio 1:

  (file)

• Audio 2:

  (file)

• Rhymes: -ɔvat͡ɕ
• Syllabification: bu‧do‧wać

budować impf (perfective zbudować or wybudować)

1. (transitive, construction) to build; to construct (to combining various elements to create objects, especially buildings) [with z (+ genitive) ‘from what’]

   Antonym: burzyć

   Hypernym: tworzyć

2. (transitive) to build, to construct (to fabricate machines or other technical devices)
3. (transitive) to build, to construct (to contribute gradually to the creation of something, usually some value or social good)
4. (transitive, geometry) to build, to construct (to draw geometric figures)
5. (transitive) to build, to construct (to base something on something) [with na (+ locative) ‘on what’]
6. (transitive) to build up (to influence someone positively, giving them strength)

   Hypernym: pocieszać

7. (transitive) to build up (to create or organize something)
8. (reflexive with się, colloquial) to be built (to arise via construction)
9. (reflexive with się, colloquial) to set up (to build a house for oneself)
10. (reflexive with się, colloquial) to be built up (to feel uplifted by watching someone or something) [with instrumental ‘by what’]
11. (reflexive with się, Near Masovian, Czersk, Kielce, of e.g. ulcers) to form, to appear

• → Kashubian: bùdowac
• → Slovincian: bùdac

• budować in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
• budować się in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
• budować in Polish dictionaries at PWN
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “budować”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “budować się”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• Wiesław Morawski (01.10.2019), “BUDOWAĆ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
• Wiesław Morawski (10.07.2008), “BUDOWAĆ SIĘ”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century]
• Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “budować”, in Słownik języka polskiego
• Aleksander Zdanowicz (1861), “budować”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
• J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “budować”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 226
• Jan Karłowicz (1900), “budować się”, in Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 1: A do E, Kraków: Akademia Umiejętności, page 133
• budować in Narodowy Fotokorpus Języka Polskiego

Inherited from Old Polish budować.

• IPA^(key): /buˈdɔ.vat͡ɕ/
• Rhymes: -ɔvat͡ɕ
• Syllabification: bu‧do‧wać

budować impf

1. (transitive, construction) to build; to construct

• budować in silling.org
• Henryk Jaroszewicz (2022), “budować”, in Zasady pisowni języka śląskiego (in Polish), Siedlce: Wydawnictwo Naukowe IKR[i]BL, page 66
• Eugeniusz Kosmała (2023), Dykcjōnôrz Polsko-Ślonskiy (in Silesian), b, page 119