इयर्ति

Sanskrit

Alternative scripts

Etymology

From Proto-Indo-Iranian *HiHárti, from Proto-Indo-European *h₃i-h₃ér-ti ~ *h₃i-h₃r-énti, from the root *h₃er-.

Pronunciation

Verb

इय॑र्ति॒, इ॒यर्ति॑ • (íyarti, iyárti) third-singular indicative (class 3, type P, present, root )

  1. to go
    Synonym: गच्छति (gacchati)
  2. to move, shake
  3. to obtain, gain, acquire, reach, meet with
  4. to move, excite, raise (as voice, words, etc.)
    इयर्ति वाचम्iyarti vācamraise his voice
    स्तोमान् इयर्मिstomān iyarmiI sing hymns
    • c. 1500 BCE – 1000 BCE, Ṛgveda 2.42.1:
      कनि॑क्रदज्ज॒नुषं॑ प्रब्रुवा॒ण इय॑र्ति॒ वाच॑म्अरि॒तेव॒ नाव॑म् ।
      सु॒म॒ङ्गल॑श्च शकुने॒ भवा॑सि॒ मा त्वा॒ का चि॑दभि॒भा विश्व्या॑ विदत् ॥
      kánikradajjanúṣaṃ prabruvāṇá íyarti vā́camaritéva nā́vam.
      sumaṅgálaśca śakune bhávāsi mā́ tvā kā́ cidabhibhā́ víśvyā vidat.
      Telling his race aloud with cries repeated, he sends his voice out as his boat a steersman.
      O Bird, be ominous of happy fortune from no side may calamity befall thee.[1]
    • c. 1500 BCE – 1000 BCE, Ṛgveda 1.116.1:
      नास॑त्याभ्यां ब॒र्हिरि॑व॒ प्र वृ॑ञ्जे॒ स्तोमाँ॑ इयर्म्य्अ॒भ्रिये॑व॒ वातः॑ ।
      यावर्भ॑गाय विम॒दाय॑ जा॒यां से॑ना॒जुवा॑ न्यू॒हतू॒ रथे॑न ॥
      nā́satyābhyāṃ barhíriva prá vṛñje stómām̐ iyarmyabhríyeva vā́taḥ.
      yā́várbhagāya vimadā́ya jāyā́ṃ senājúvā nyūhátū ráthena.
      I trim like grass my song for the Nāsatyas and send their lauds forth as the wind drives rain-clouds,
      Who, in a chariot rapid as an arrow, brought to the youthful Vimada a consort.[2]
  5. to display

Usage notes

From the weak stem comes the secondary root ईर् (īr).

Conjugation

Present: इय॑र्ति (íyarti), ईर्ते॑ (ī́rte)
Active Mediopassive
Singular Dual Plural Singular Dual Plural
Indicative
Third इय॑र्ति
íyarti
ईर्तः॑
ī́rtaḥ
ईर॑ति
ī́rati
ईर्ते॑
ī́rte
ईरा॑ते
ī́rāte
ईर॑ते
ī́rate
Second इय॑र्षि
íyarṣi
ईर्थः॑
ī́rthaḥ
ईर्थ॑
ī́rtha
ईर्षे॑
ī́rṣe
ईरा॑थे
ī́rāthe
ईर्ध्वे॑
ī́rdhve
First इय॑र्मि
íyarmi
ईर्वः॑
ī́rvaḥ
ईर्मः॑ / ईर्म॑सि¹
ī́rmaḥ / ī́rmasi¹
ईरे॑
ī́re
ईर्व॑हे
ī́rvahe
ईर्म॑हे
ī́rmahe
Imperative
Third इय॑र्तु
íyartu
ईर्ता॑म्
ī́rtām
ईर॑तु
ī́ratu
ईर्ता॑म्
ī́rtām
ईरा॑ताम्
ī́rātām
ईर॑ताम्
ī́ratām
Second ईर्धि॑
ī́rdhi
ईर्त॑म्
ī́rtam
ईर्त॑ / इय॑र्त¹
ī́rta / íyarta¹
ईर्ष्व॑
ī́rṣva
ईरा॑थाम्
ī́rāthām
ईर्ध्व॑म्
ī́rdhvam
First इय॑राणि
íyarāṇi
इय॑राव
íyarāva
इय॑राम
íyarāma
इय॑रै
íyarai
इय॑रावहै
íyarāvahai
इय॑रामहै
íyarāmahai
Optative/Potential
Third ईर्या॑त्
ī́ryāt
ईर्या॑ताम्
ī́ryātām
ईर्युः॑
ī́ryuḥ
ईरी॑त
ī́rīta
ईरी॑याताम्
ī́rīyātām
ईरी॑रन्
ī́rīran
Second ईर्याः॑
ī́ryāḥ
ईर्या॑तम्
ī́ryātam
ईर्या॑त
ī́ryāta
ईरी॑थाः
ī́rīthāḥ
ईरी॑याथाम्
ī́rīyāthām
ईरी॑ध्वम्
ī́rīdhvam
First ईर्या॑म्
ī́ryām
ईर्या॑व
ī́ryāva
ईर्या॑म
ī́ryāma
ईरी॑य
ī́rīya
ईरी॑वहि
ī́rīvahi
ईरी॑महि
ī́rīmahi
Subjunctive
Third इय॑रत् / इय॑रति
íyarat / íyarati
इय॑रतः
íyarataḥ
इय॑रन्
íyaran
इय॑रते / इय॑रातै
íyarate / íyarātai
इय॑रैते
íyaraite
इय॑रन्त / इय॑रान्तै
íyaranta / íyarāntai
Second इय॑रः / इय॑रसि
íyaraḥ / íyarasi
इय॑रथः
íyarathaḥ
इय॑रथ
íyaratha
इय॑रसे / इय॑रासै
íyarase / íyarāsai
इय॑रैथे
íyaraithe
इय॑रध्वे / इय॑राध्वै
íyaradhve / íyarādhvai
First इय॑राणि / इय॑रा
íyarāṇi / íyarā
इय॑राव
íyarāva
इय॑राम
íyarāma
इय॑रै
íyarai
इय॑रावहै
íyarāvahai
इय॑रामहै
íyarāmahai
Participles
ईर॑त्
ī́rat
ईरा॑ण
ī́rāṇa
Notes
  • The subjunctive is only used in Vedic Sanskrit.
  • ¹Vedic
Imperfect: ऐयः॑ (áiyaḥ), ऐर्त॑ (áirta)
Active Mediopassive
Singular Dual Plural Singular Dual Plural
Indicative
Third ऐयः॑
áiyaḥ
ऐर्ता॑म्
áirtām
ऐय॑रुः
áiyaruḥ
ऐर्त॑
áirta
ऐरा॑ताम्
áirātām
ऐर॑त
áirata
Second ऐयः॑
áiyaḥ
ऐर्त॑म्
áirtam
ऐर्त॑
áirta
ऐर्थाः॑
áirthāḥ
ऐरा॑थाम्
áirāthām
ऐर्ध्व॑म्
áirdhvam
First ऐय॑रम्
áiyaram
ऐर्व॑
áirva
ऐर्म॑
áirma
ऐरि॑
áiri
ऐर्व॑हि
áirvahi
ऐर्म॑हि
áirmahi

References

  1. ^ [1], Rig Veda, tr. by Ralph T.H. Griffith, [1896], at sacred-texts.com
  2. ^ [2], Rig Veda, tr. by Ralph T.H. Griffith, [1896], at sacred-texts.com