इयर्ति
Sanskrit
Alternative scripts
Alternative scripts
- ইয়ৰ্তি (Assamese script)
- ᬇᬬᬃᬢᬶ (Balinese script)
- ইয়র্তি (Bengali script)
- 𑰂𑰧𑰨𑰿𑰝𑰰 (Bhaiksuki script)
- 𑀇𑀬𑀭𑁆𑀢𑀺 (Brahmi script)
- ဣယရ်္တိ (Burmese script)
- ઇયર્તિ (Gujarati script)
- ਇਯਰ੍ਤਿ (Gurmukhi script)
- 𑌇𑌯𑌰𑍍𑌤𑌿 (Grantha script)
- ꦆꦪꦂꦠꦶ (Javanese script)
- 𑂅𑂨𑂩𑂹𑂞𑂱 (Kaithi script)
- ಇಯರ್ತಿ (Kannada script)
- ឥយត៌ិ (Khmer script)
- ອິຍຣ຺ຕິ (Lao script)
- ഇയര്തി (Malayalam script)
- ᡳᠶᠠᡵᢠᡳ (Manchu script)
- 𑘂𑘧𑘨𑘿𑘝𑘱 (Modi script)
- ᠢᠶ᠋ᠠᠷᢐᠢ (Mongolian script)
- 𑦢𑧇𑧈𑧠𑦽𑧒 (Nandinagari script)
- 𑐂𑐫𑐬𑑂𑐟𑐶 (Newa script)
- ଇଯର୍ତି (Odia script)
- ꢄꢫꢬ꣄ꢡꢶ (Saurashtra script)
- 𑆅𑆪𑆫𑇀𑆠𑆴 (Sharada script)
- 𑖂𑖧𑖨𑖿𑖝𑖰 (Siddham script)
- ඉයර්ති (Sinhalese script)
- 𑩐𑩑𑩻𑩼 𑪙𑩫𑩑 (Soyombo script)
- 𑚂𑚣𑚤𑚶𑚙𑚮 (Takri script)
- இயர்தி (Tamil script)
- ఇయర్తి (Telugu script)
- อิยรฺติ (Thai script)
- ཨི་ཡ་རྟི (Tibetan script)
- 𑒃𑒨𑒩𑓂𑒞𑒱 (Tirhuta script)
- 𑨀𑨁𑨪𑨫𑩇𑨙𑨁 (Zanabazar Square script)
Etymology
From Proto-Indo-Iranian *HiHárti, from Proto-Indo-European *h₃i-h₃ér-ti ~ *h₃i-h₃r-énti, from the root *h₃er-.
Pronunciation
- (Vedic) IPA(key): /í.jɐɾ.ti/
- (Classical Sanskrit) IPA(key): /i.jɐɾ.t̪i/
Verb
इय॑र्ति॒, इ॒यर्ति॑ • (íyarti, iyárti) third-singular indicative (class 3, type P, present, root ऋ)
- to go
- Synonym: गच्छति (gacchati)
- to move, shake
- to obtain, gain, acquire, reach, meet with
- to move, excite, raise (as voice, words, etc.)
- इयर्ति वाचम् ― iyarti vācam ― raise his voice
- स्तोमान् इयर्मि ― stomān iyarmi ― I sing hymns
- c. 1500 BCE – 1000 BCE, Ṛgveda 2.42.1:
- कनि॑क्रदज्ज॒नुषं॑ प्रब्रुवा॒ण इय॑र्ति॒ वाच॑म्अरि॒तेव॒ नाव॑म् ।
सु॒म॒ङ्गल॑श्च शकुने॒ भवा॑सि॒ मा त्वा॒ का चि॑दभि॒भा विश्व्या॑ विदत् ॥- kánikradajjanúṣaṃ prabruvāṇá íyarti vā́camaritéva nā́vam.
sumaṅgálaśca śakune bhávāsi mā́ tvā kā́ cidabhibhā́ víśvyā vidat. - Telling his race aloud with cries repeated, he sends his voice out as his boat a steersman.
O Bird, be ominous of happy fortune from no side may calamity befall thee.[1]
- kánikradajjanúṣaṃ prabruvāṇá íyarti vā́camaritéva nā́vam.
- कनि॑क्रदज्ज॒नुषं॑ प्रब्रुवा॒ण इय॑र्ति॒ वाच॑म्अरि॒तेव॒ नाव॑म् ।
- c. 1500 BCE – 1000 BCE, Ṛgveda 1.116.1:
- नास॑त्याभ्यां ब॒र्हिरि॑व॒ प्र वृ॑ञ्जे॒ स्तोमाँ॑ इयर्म्य्अ॒भ्रिये॑व॒ वातः॑ ।
यावर्भ॑गाय विम॒दाय॑ जा॒यां से॑ना॒जुवा॑ न्यू॒हतू॒ रथे॑न ॥- nā́satyābhyāṃ barhíriva prá vṛñje stómām̐ iyarmyabhríyeva vā́taḥ.
yā́várbhagāya vimadā́ya jāyā́ṃ senājúvā nyūhátū ráthena. - I trim like grass my song for the Nāsatyas and send their lauds forth as the wind drives rain-clouds,
Who, in a chariot rapid as an arrow, brought to the youthful Vimada a consort.[2]
- nā́satyābhyāṃ barhíriva prá vṛñje stómām̐ iyarmyabhríyeva vā́taḥ.
- नास॑त्याभ्यां ब॒र्हिरि॑व॒ प्र वृ॑ञ्जे॒ स्तोमाँ॑ इयर्म्य्अ॒भ्रिये॑व॒ वातः॑ ।
- to display
Usage notes
From the weak stem comes the secondary root ईर् (īr).
Conjugation
| Present: इय॑र्ति (íyarti), ईर्ते॑ (ī́rte) | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Active | Mediopassive | ||||||
| Singular | Dual | Plural | Singular | Dual | Plural | ||
| Indicative | |||||||
| Third | इय॑र्ति íyarti |
ईर्तः॑ ī́rtaḥ |
ईर॑ति ī́rati |
ईर्ते॑ ī́rte |
ईरा॑ते ī́rāte |
ईर॑ते ī́rate | |
| Second | इय॑र्षि íyarṣi |
ईर्थः॑ ī́rthaḥ |
ईर्थ॑ ī́rtha |
ईर्षे॑ ī́rṣe |
ईरा॑थे ī́rāthe |
ईर्ध्वे॑ ī́rdhve | |
| First | इय॑र्मि íyarmi |
ईर्वः॑ ī́rvaḥ |
ईर्मः॑ / ईर्म॑सि¹ ī́rmaḥ / ī́rmasi¹ |
ईरे॑ ī́re |
ईर्व॑हे ī́rvahe |
ईर्म॑हे ī́rmahe | |
| Imperative | |||||||
| Third | इय॑र्तु íyartu |
ईर्ता॑म् ī́rtām |
ईर॑तु ī́ratu |
ईर्ता॑म् ī́rtām |
ईरा॑ताम् ī́rātām |
ईर॑ताम् ī́ratām | |
| Second | ईर्धि॑ ī́rdhi |
ईर्त॑म् ī́rtam |
ईर्त॑ / इय॑र्त¹ ī́rta / íyarta¹ |
ईर्ष्व॑ ī́rṣva |
ईरा॑थाम् ī́rāthām |
ईर्ध्व॑म् ī́rdhvam | |
| First | इय॑राणि íyarāṇi |
इय॑राव íyarāva |
इय॑राम íyarāma |
इय॑रै íyarai |
इय॑रावहै íyarāvahai |
इय॑रामहै íyarāmahai | |
| Optative/Potential | |||||||
| Third | ईर्या॑त् ī́ryāt |
ईर्या॑ताम् ī́ryātām |
ईर्युः॑ ī́ryuḥ |
ईरी॑त ī́rīta |
ईरी॑याताम् ī́rīyātām |
ईरी॑रन् ī́rīran | |
| Second | ईर्याः॑ ī́ryāḥ |
ईर्या॑तम् ī́ryātam |
ईर्या॑त ī́ryāta |
ईरी॑थाः ī́rīthāḥ |
ईरी॑याथाम् ī́rīyāthām |
ईरी॑ध्वम् ī́rīdhvam | |
| First | ईर्या॑म् ī́ryām |
ईर्या॑व ī́ryāva |
ईर्या॑म ī́ryāma |
ईरी॑य ī́rīya |
ईरी॑वहि ī́rīvahi |
ईरी॑महि ī́rīmahi | |
| Subjunctive | |||||||
| Third | इय॑रत् / इय॑रति íyarat / íyarati |
इय॑रतः íyarataḥ |
इय॑रन् íyaran |
इय॑रते / इय॑रातै íyarate / íyarātai |
इय॑रैते íyaraite |
इय॑रन्त / इय॑रान्तै íyaranta / íyarāntai | |
| Second | इय॑रः / इय॑रसि íyaraḥ / íyarasi |
इय॑रथः íyarathaḥ |
इय॑रथ íyaratha |
इय॑रसे / इय॑रासै íyarase / íyarāsai |
इय॑रैथे íyaraithe |
इय॑रध्वे / इय॑राध्वै íyaradhve / íyarādhvai | |
| First | इय॑राणि / इय॑रा íyarāṇi / íyarā |
इय॑राव íyarāva |
इय॑राम íyarāma |
इय॑रै íyarai |
इय॑रावहै íyarāvahai |
इय॑रामहै íyarāmahai | |
| Participles | |||||||
| ईर॑त् ī́rat |
ईरा॑ण ī́rāṇa | ||||||
| Notes |
| ||||||
| Imperfect: ऐयः॑ (áiyaḥ), ऐर्त॑ (áirta) | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Active | Mediopassive | |||||
| Singular | Dual | Plural | Singular | Dual | Plural | |
| Indicative | ||||||
| Third | ऐयः॑ áiyaḥ |
ऐर्ता॑म् áirtām |
ऐय॑रुः áiyaruḥ |
ऐर्त॑ áirta |
ऐरा॑ताम् áirātām |
ऐर॑त áirata |
| Second | ऐयः॑ áiyaḥ |
ऐर्त॑म् áirtam |
ऐर्त॑ áirta |
ऐर्थाः॑ áirthāḥ |
ऐरा॑थाम् áirāthām |
ऐर्ध्व॑म् áirdhvam |
| First | ऐय॑रम् áiyaram |
ऐर्व॑ áirva |
ऐर्म॑ áirma |
ऐरि॑ áiri |
ऐर्व॑हि áirvahi |
ऐर्म॑हि áirmahi |
Related terms
References
- Mayrhofer, Manfred (1992), “AR¹”, in Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen [Etymological Dictionary of Old Indo-Aryan][3] (in German), volume 1, Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag
- Rix, Helmut, editor (2001), Lexikon der indogermanischen Verben [Lexicon of Indo-European Verbs] (in German), 2nd edition, Wiesbaden: Dr. Ludwig Reichert Verlag, →ISBN, page 299
- Monier Williams (1899), “इयर्ति”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 0223.