przystęp

Old Polish

Etymology

Deverbal from przystępić. First attested in 1437.

Pronunciation

  • IPA(key): (10th–15th CE) /pr̝istæ̃p/
  • IPA(key): (15th CE) /pr̝istæ̃p/

Noun

przystęp m inan

  1. (attested in Sieradz-Łęczyca) access
    • 1877-1881 [1437], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 228, page 85:
      Przistamp aditus
      [Przystęp aditus]
    • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 14:
      Przystamp accessio
      [Przystęp accessio]
    • 1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[1], [2], [3], volume XXV, page 180:
      Ad castellum requiritur fossati profunditas, gląboky przekop, per quem prohibetur accessus, przysttąp, ad turrim
      [Ad castellum requiritur fossati profunditas, głęboki przekop, per quem prohibetur accessus, przystęp, ad turrim]
    • 1874-1891 [1444], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[4], [5], [6], volume XXIII, page 304:
      Portum, gl. accessum, preparare przistanp prziprauicz
      [Portum, gl. accessum, preparare przystęp przyprawić]
    • 1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[7], [8], [9], volume XXII, Łęczyca, page 11:
      Que, gl. sc. anchora, firmo cursu ratem in portu, gl. cum litore na przystąpe, retinet
      [Que, gl. sc. anchora, firmo cursu ratem in portu, gl. cum litore na przystępie, retinet]
    1. (attested in Masovia) privilege or legal access
      • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 49:
        Aprzetho wszisthczy szkrolewsthwa a szlachcziczy krolewsthwa naszego braczą szostri yblyszne przyrodzone zabyayącz nyemayącze plodv alybo mayącze wdzedzynnem gymyenyv nygenego przystampv nyeodziczsząyowszem skazvyemy ge ygych syny sbyawyamy wszey sprawney thakych cząsczy dzedzyn awthem gymyenyv alybo dzedzynach gynszy przyrodzeny alybo dalszy wrodzayv odzirzą namyasthnoscz aony w opczązenye grzechv gych aprzewyelgoscz gego wszysthky brathoglowcze alybo oczczoglowscze przeszeczczywe skazvgemy anyegodząthne kvkthorey czczy povyszszenya
        [A przeto wszystcy z krolewstwa a ślachcicy krolewstwa naszego bracią, siostry i blizne przyrodzone zabijając, nie mające płodu alibo mające, w dziedzinnem jimieniu nijenego przystępu nie odzirżą, i owszem skazujemy je i jich syny zbawiamy wszej sprawnej takich części dziedzin a w tem jimieniu alibo dziedzinach jinszy przyrodzeni alibo dalszy w rodzaju odzirżą namiastność, a ony w obciążenie grzechu jich a prze wielgość jego wszystki bratogłowce alibo oćcogłow[s]ce przezeczciwe skazujemy a niegodziętne ku ktorej czci powyszszeniu.]
      • 1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 3, 21:
        Gestly w karanyv bødze, ku mylosyerdzv twemv przistøp myecz bødze
        [Jestli w karaniu będzie, ku miłosierdziu twemu przystęp mieć będzie]
  2. (attested in Masovia) introduction
    • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 5:
      Przistamp kv prawom sweczskym krolya Kazymyrowym myedzi layki albo orzeczi layczskye wstawyonym
      [Przystęp ku prawom śwecskim krola Kazimirowym miedzy laiki albo o rzeczy laiczskie ustawionym]
    • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 5:
      Gychze zgrumadni rozvm krothkymi adostatecznimy wschey rzeczi slowi popolskv tylko pirve kasdego wstavyenya lyvbo prawa laczinske przeloziwschi slowo przesgodnoscz zlaczinnyki yprze lacznyesze praw thichto myanowani albo gdze kthora stoyą popysana vkazanye thv stoy popyszan poczanthek gych aprzistamp knym oszobnye spelna wylozywschi thak poczinayąnc […]
      [Jichże zgrumadny rozum krotkimi a dostatecznymi wszej rzeczy słowy po polsku przełożywszy, tylko pirwe każ dego ustawienia lubo prawa łacińskie słowo [zachowawszy], prze z godność z łacinniki i prze łacniesze praw tych to *mianowani albo gdzie ktora stoją popisana ukazanie, tu stoi popisan początek jich a przystęp k nim osobnie z pełna wyłożywszy, tak poczynając: […] ]
  3. (attested in Pomerania, Kuyavia) occasion
    • 1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[10], [11], [12], volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 60:
      Quibus circumstanciis, przistøpi, essemus participes
      [Quibus circumstanciis, przystępy, essemus participes (sc. festivitatis Mariae)]
    • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 120:
      Oportunitatem pogody aut czaschv, aut przistampy
      [Oportunitatem pogody aut czasu, aut przystępu]
    • 1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne‎[13], volume IV, page 755:
      Przystąp opportuni­ tatem
      [Przystęp opportuni­ tatem]

Declension

Declension of -
singular dual plural
nominative — — —
genitive — — —
dative — — —
accusative — — —
instrumental — — —
locative — — —
vocative — — —

Derived terms

adjectives
verbs
adjective
  • przystępujący
nouns
verbs

Descendants

  • Polish: przystęp

Descendants

References

Polish

FWOTD – 16 November 2025

Alternative forms

Etymology

Inherited from Old Polish przystęp. By surface analysis, deverbal from przystąpić.

Pronunciation

 
  • IPA(key): /ˈpʂɘ.stɛmp/
  • (Middle Polish) IPA(key): (16th c.) /ˈpr̝ɨ.stɛ̃p/, (17th–18th c.) /ˈpʂɨ.stɛ̃p/
  • Audio:(file)
  • Rhymes: -ɘstɛmp
  • Syllabification: przy‧stęp

Noun

przystęp m inan

  1. (uncountable, less common) access [with do (+ genitive) ‘to what’]
    Synonym: dostęp
    bronić przystępu ― to prevent access/to be in the way
    mieć przystęp ― to have access
    dawać/dać przystęp ― to give access
    wolny przystęp ― free access
    łatwy przystęp (obsolete) ― easy access
    trudny przystęp (obsolete) ― difficult access
    • 1587, Ł. Górnicki, Rozmowa Polaka z Włochem‎[14], page B4v.:
      bo my zamkow […] nie mamy/ w podłem drzewiánem budowániu naſzem/ maiętnośći chowamy naſze/ do ktorych iż złoczyńcy łátwy przyſtęp/ przeto ſrogie o złodźieyſtwo karánie ieſt poſtánowione.
      [bo my zamków […] nie mamy/ w podłem drzewianem budowaniu naszem/ majętnośći chowamy nasze/ do których iż złoczyńcy łatwy przystęp/ przeto srogie o złodziejstwo karanie jest postanowione.]
      because […] we don't have castles/ in this shoddy wooden building of ours/ we keep our wealth/ to which thieves have easy access/thus the decided punishment for theft is severe.
    • 1646-1648, Sebastian Gawarecki, Dziennik podróży [...] Jana i Marka Sobieskich [...] (1646-1648)‎[15], published 1883, page 140:
      […] jechaliśmy […] do miasteczka Havre de Grace, które jest potężnie fortyfikowane […] zewsząd do niego przystąp barzo trudny.
      […] we rode […] to the city of Havre de Grace, which is heavily fortified […] and from all sides access is difficult.
    • 1803, Julius Caesar, translated by Andrzej Wargocki, O woynie francuskiey ksiąg siedmioro‎[16], page 209:
      Ale Bituryżanie padli do nog wszytkim Francuzom, prosząc, aby Francyi wszytkiey miasta niemal napięknieyszego, które i obronę i ozdobę ich iest miast, nie przymuszali ich palić; powiadaiąc, że mogą ie łacno obronić samym od natury sposobnym mieyscem, gdyż niemal ze wszech stron rzeka go obeszła i bagniska, ieden ma i to dosyć ciasny przystęp.
      But the Buturyżans fell to their knees to all the French, asking them to not force them to burn their most beautiful city; saying, that they can easily defend the most proper place from nature, as the river and swamps ran around it from nearly all sides, and one would have a rather tight access.
    • 1904, Adam Szelągowski, Walka o Bałtyk (1544-1621)‎[17], page 359:
      Polska ugięła się przed potęgą handlową i polityczną Gdańska, który stał jej na drodze i zamykał przystęp do morza.
      Poland bowed to the commercial and political power of Gdańsk, which stood in its way and closed the access to the sea.
    • 1952, Paweł Jasienica, Świt słowiańskiego jutra, page 52:
      Od zewnątrz bronił przystępu zasiek z mocnych zaostrzonych kołów.
      From the outside, the access was protected by a barbed wire made of strong sharpened wheels.
  2. (countable, obsolete) access, occasion, possibility
    Synonyms: okazja, sposobność
    tamować przystęp ― to block access
    • 1895, Piotr Chmielowski, Współcześni poeci polscy‎[18], page 362:
      Przyjaciele i znajomi wpływami swymi wyrobili obiecującemu młodzieńcowi przystęp do redakcji.
      Thanks to their influence, friends and acquaintances gave the promising young man access to the editorial office.
    • 1901, Oswald Balzer, Reformy społeczne i polityczne Konstytucyi 3-go Maja‎[19], page 32:
      W sejmikach nikt nie mógł brać udziału prócz szlachty. Miasta przystępu do nich nie miały.
      No one except the nobility could participate in the sejmiks. Cities had no access to them.
    • 1924, Artur Śliwiński, Jan Sobieski, page 22:
      Świetność rodu oraz listy polecające króla i królowej otwierały im przystęp do dworów panujących, książąt, znakomitych statystów, i wodzów.
      The splendor of the family and the letters of recommendation of the king and queen opened them access to the ruling courts, princes, excellent extras, and chiefs.
    • 1953, Józef Ignacy Kraszewski, Dziennik Serafiny, page 50:
      Mamy ślilczną bibliotekę, francuską i angielską, do której przystępu nikt mi nie broni...
      We have a beautiful library, French and English, to which no one is blocking access ...
  3. (countable, archaic) attack, outburst, paroxysm, surge, rush (sudden onset of an emotion)
    Synonyms: atak, przypływ, paroksyzm
    w przystępie jakiejś emocji ― in a moment of some emotion
    w przystępie rozpaczy/desperacji ― in a moment of despair
    w przystępie szczerości ― in a moment of honesty
    w przystępie gniewu ― in a fit of rage
    w przystępie złości ― in a surge of anger
    w przystępie dobrego humoru ― in a burst of a good mood
    • 1842, Seweryn Goszczyński, Król zamczyska: powieść Seweryna Goszczyńskiego‎[20], page 189:
      Obłąkaniec […] zdolny był w gwałtowniejszych przystępach swojej choroby albo całkiem utracić świadomość siebie, albo uważać się za osobę, której rolę przybrać mu się podobało.
      The madman […] was able, in the more violent attacks of his illness, to either completely lose consciousness of himself, or consider himself a person whose role he pleased to assume.
    • 1861, Karol Szajnocha, Jadwiga i Jagiełło: 1374-1413: opowiadanie historyczne‎[21], [22], [23], volume III, page 67:
      Nie był wolen od przystępów pożądliwości. Najbardziej nagabywała go chęć władzy i panowania.
      He was not free from attacks of lust. He was obsessed with the desire for power and control.
    • 1884, Antoni Edward Odyniec, Wspomnienia z przeszłości opowiadane Deotymie‎[24], Warszawa: Gebethner i Wolff, page 214:
      W przystępach dobrego humoru nie zbywało mu […] na ostrym epigramatycznym dowcipie.
      In moments of good humor he was not lacking […] sharp epigrammatic wit.
    • 1910, Seweryn Goszczyński, Dzieła zbiorowe Seweryna Goszczyńskiego‎[25], Powieści, page 208:
      Nie miałem jeszcze nigdy tak gwałtownego przystępu maligny; widać, że sie gorączka przesiliła.
      I've never had such a violent attack of delirium before; the fever seems to have subsided.
    • 1923, Gabriela Zapolska, Jeden dzień z życia róży: (z cyklu "Akwarele"): z autobiografją autorki‎[26], page 28:
      Chory w przystępie gorączki przerwał bandaże.
      A sick man in a fever attack broke the bandages.
    • 1932, Antoni Słonimski, Moje walki nad Bzdurą‎[27], page 51:
      Dziadek miał gwałtowne usposobienie […] w przystępie gniewu prał laską z gumowym końcem każdego, kto się pod kij nawinął.
      Grandfather had a violent disposition […] in a fit of anger he used a cane with a rubber end to hit anyone who happened to be under the stick.
    • 1933, Andrzej Strug (Tadeusz Gałecki), Żółty krzyż‎[28], [29], [30], volume 2, page 276:
      Wczoraj wieczorem zakończył śmiercią samobójczą w przystępie ostrej neurastenii.
      He ended up committing suicide last night in an attack of acute neurasthenia.
  4. (countable, Middle Polish) contact, point of contact
    Synonym: styczność
    1. (obsolete, nautical) port
      Synonym: port
      • 1558, E. Gliczner, Książki o wychowaniu dzieci‎[31], page Pv:
        Abowyem małżeńſtwo wſſelákyego grzeſſenya á zwłaſſcżá nyerządney miłosći y żądzey/ yeſt napewnyeyſſy port á przyſtęp/ do ktorego ſie káżdy táki gárnie/ kthory Bogu dobrze ſlużyć chce.
        [Abowiem małżeństwo wszelakiego grzeszenia a zwłaszcza nierządne=j miłości i żądzej/ jest napewniejszy port a przystęp/ do którego się każdy taki garnie/ który Bogu dobrze slużyć chce.]
      • 1558, Reinhard Lorich, Reinharda Lorichiusa Kxięgi o wychowaniu y o czwiczeniu każdego przełożonego, nie tylko panu ale y poddanemu każdemu ku czytaniu barzo pożyteczne / teraz nowo z łacinskiego ięzyka na polski przełożone‎[32], page 105 b:
        Iako place a przyſtępy okrętom
        [Jako place a przystępy okrętom]
        Such a place is like ports for ships.
      • 1564, J. Mączyński, Lexicon‎[33], page 162d:
        Wyſep yeſt ták wielki że oboy brzég y prziſtęp oſięga.
        [Wysep jest tak wielki że oboj brzeg y przystęp osięga.]
        The island is so large that it reaches both the coast and the port.
    2. (Middle Polish) foot of a hill or mountain
      Synonym: podnóże
      • 1564, J. Mączyński, Lexicon‎[34], page 345a:
        adices montis, Podgórze/ dolizná zwłaſzczá pod prziſtępem góri leżąca.
        [adices montis, Podgórze/ dolizna zwłaszcza pod przystępem góri leżąca.]
        adices montis, piedmont/ the valley lying just beyond the foot of the mountain.
    3. (Middle Polish, architecture) portico
      Synonym: portyk
      • 1527/1528, J. Sandecki-[Malecki], Ewangeliarz, J. Janów, published 1947, page 54:
        A ieſt w Ieruzalem plawny ſtaw, ktory przeziwaiα żydowskie Bethsaida, pietz przystępow maiαtz, W tych leżalo mnostwo wielikie niemocznych
        [A jest w Jeruzalem pławny staw, który przeziwaja żydowskie Bethsaida, piec przystępów majac, W tych leżalo mnóstwo wielikie niemocnych]
  5. (countable, Middle Polish) introduction; beginning
    • 1564, J. Mączyński, Lexicon‎[35], page 199a:
      Praeludium, Pierwſze przegránie álbo przebieżenie przed práwym grániem. Et Metaphoricos, Prziſtęp do wſzelákiey rzeczi.
      [Praeludium, Pierwsze przegranie albo przebieżenie przed prawym graniem. Et Metaphoricos, Przystęp do wszelakiej rzeczy.]
      Praeludium, the first introduction or foreword before the playing proper. Et Metaphoricos, the introduction to any thing.
    1. (countable, Middle Polish, theater) prelude
      • 1588, A. Calepinus, Dictionarium decem linguarum‎[36], page 358b:
        Embolium – Prżiſtęp. [...] a veteribus dicebatur argumentum et ingressus scenicum, [...] quod praeter significat ingredior.
        [Embolium – Przystęp. [...] a veteribus dicebatur argumentum et ingressus scenicum, [...] quod praeter significat ingredior.]
      • 1588, A. Calepinus, Dictionarium decem linguarum‎[37], page 830a:
        Praecentio, Modulatio illa vocum quae ante initium cantus fieri solet, quasi praeludium – Prżiſtęp. taczęczie [!] głownego ſpiewanią.
        [Praecentio, Modulatio illa vocum quae ante initium cantus fieri solet, quasi praeludium – Przystęp. taczęcie [!] głównego śpiewania.]
  6. (Middle Polish) approach; access; Further details are uncertain.
    • 1532, Bartłomiej z Bydgoszczy, Słownik łacińsko-polski‎[38], page 5:
      Aditus, przistąmp
      [Aditus, przystęp]
    • 1588, A. Calepinus, Dictionarium decem linguarum‎[39], pages 23a, 22b.:
      Aditus, ingressus, introitus, vestibulum, limen – Prziſtęp, weiſzczie
      [Aditus, ingressus, introitus, vestibulum, limen – Przytęp, wejście]

Declension

Declension of przystęp
singular plural
nominative przystęp przystępy
genitive przystępu przystępów
dative przystępowi przystępom
accusative przystęp przystępy
instrumental przystępem przystępami
locative przystępie przystępach
vocative przystępie przystępy

Derived terms

adjectives
nouns
  • (obsolete) przystępek
  • przystępka
  • przystępstwo
adjectives
  • (obsolete) przystępczy
adverbs
  • przystępnie
nouns
  • (obsolete) przystępca
  • (obsolete) przystępczość
  • przystępność
verbs

Further reading

This article is issued from Wiktionary. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.