czuć

See also: czùc

Old Polish

Etymology

Etymology tree
Proto-Indo-European *(s)kewh₁-der.
Proto-Slavic *čùti
Old Polish czuć

    Inherited from Proto-Slavic *čùti. First attested in the 14th century.

    Pronunciation

    • IPA(key): (10th–15th CE) /t͡ʃʲut͡ɕʲ/
    • IPA(key): (15th CE) /t͡ʃʲut͡ɕʲ/

    Verb

    czuć impf (perfective poczuć or uczuć)

    1. (attested in Lesser Poland, Southern Borderlands, Masovia, Sieradz-Łęczyca) to stay awake, to stay up
      • Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie‎transliteration, transcription, Krakow, page 176b:
        Te tho gysthe noczy pastiirze szøcz ony byly svog dobitek pasly y szøcz go ony byly stregly, a tesczy ony ne szø byly spaly, allecz ony szø byly czuly
        [Te to jiste nocy pastyrze sąć oni byli swoj dobytek paśli i sąć go oni byli strzegli a teżci oni nie są byli spali, aleć oni są byli czuli]
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 101, 8, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        Czul iesm y vczinon iesm iaco wrobi szczegelny w dachu
        [Czuł jeśm i uczynion jeśm jako wrobl szczegielny w dachu]
      • 15th century, Spowiedź powszechna - Confessio generalis, number 6:
        Yakomkoly szgrzeszyl y pana boga rosznyewal spyacz, czwyaczy, chodzacz, leszacz
        [Jakomkoli zgrzeszył i Pana Boga rozniewał śpiąc, czując, chodząc, leżąć]
      • 1874-1891 [1444], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[2], [3], [4], volume XXIII, page 306:
        Zawsdi cziwianczi pervigil
        [Zawżdy czujący pervigil]
      • 1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[5], [6], [7], volume XXV, page 158:
        Czuyancz vigilanter
        [Czując vigilanter]
      • 1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎[8], volume I, Lviv, page 58:
        Pylne czvyąncz na modlythwach invigil
        [Pilnie czując na modlitwach invigil]
      • 1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎[9], volume I, Lviv, page 87:
        Pylnye czvycze na modlythwach et vigilate in oracionibus
        [Pilnie czując na modlitwach et vigilate in oracionibus]
      • 1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎[10], volume I, Lviv, page 95:
        Czvycze vigiliate
        [Czujcie vigiliate]
      • 1853 [1451], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, Błonie, Płock, page 104:
        Szyedzycze tu u czuycze, a modlcze szø
        [Siedziecie tu a czujcie, a modlcie się]
      • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 31, 40:
        Czyrzpyal gesm nødzø a mroz czuyøcz, a nye spyøcz any mnye sen kyedi vmdlyl
        [Cirzpiał jeśm nędzę a mroz czując, a nie śpiąc ani mnie sen kiedy umdlił]
      • 1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[11], [12], [13], volume XXII, Łęczyca, page 16:
        Nye czuye, mylknye soporat
        [Nie czuje, milknie soporat]
      • 1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116‎transliteration, transcription, Warsaw, page 292:
        Pastyrze byly w krolyesthvye onym czvyączy a strzegancz *stroszey *noczney nad thrzodą svogyą
        [Pastyrze byli w krolestwie onym czujący a strzegąc strożej nocnej nad trzodą swoją]
      • End of the 15th century, Ladislas of Gielniów, De nativitate Domini - Pieśń o narodzeniu Pańskim, Gielniów, line 58:
        Pastyrzowye kyedy czvly a gdzy trzod swych przyglądaly, angyol szwyathly gye przestraszyl
        [Pastyrzowie kiedy czuli a gdy trzod swych przyglądali, anjoł światły je przestraszył]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[14], page 68:
        Tey noczy pastuschy pasącz a strzegącz svych czrod czvly
        [Tej nocy pastuszy pasąc a strzegąc swych czrod czuli]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[15], page 595:
        Tegodlya smątna yest duscha moya az do smyerczy. Poczekayczye albo vzdzyersczye brzemyą smatku ku czyrpyenyv a czuyczye se mną
        [Tegodla smętna jest dusza moja aż do śmierci. Poczekajcie albo wzdzierżcie brzemię smętku ku cirpieniu a czujcie se mną]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[16], page 600:
        Nye moglesz se mną czvcz yedney godzyny?
        [Nie mogłeś se mną czuć jednej godziny?]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[17], page 608:
        Wieliko by sie mieli sromać krześcjani, którzy tej nocy nie czują, modląc sie a czując, a udręczając swe ciało
        [Wieliko by sie mieli sromać krześcjani, którzy tej nocy nie czują, modląc sie a czując, a udręczając swe ciało]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[18], pages 608-609:
        Zbawiciel wszego świata tej snadź nocy... czuł a modlił sie, takoż i matka jego, dziewica błogosławiona, syey nocy czuła i modliła sie
        [Zbawiciel wszego świata tej snadź nocy... czuł a modlił sie, takoż i matka jego, dziewica błogosławiona, wszej nocy czuła i modliła sie]
    2. (attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) to watch over, to guard
      • 1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 3, 6:
        Sgromadz pokolenye Levi a kasz stacz przed Aaronem kaplanem, aby gemv poslvgowali a czvli, a ostrzegali, czoszkoli k slvsbye przislvsze wyelkosci przed stanem swyadzeczstwa
        [Zgromadź pokolenie Lewi a każ stać przed Aaronem kapłanem, aby jemu posługowali a czuli, a ostrzegali, cożkoli k służbie przysłusze wielkości przed stanem świadzieczstwa]
      • 1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 18, 3:
        Czvcz bødø slvgy kosczelnye..., ale tac, abi kv sødom *swyatnemv y kv oltarzv nye *przistopali
        [Czuć będą sługi kościelnie..., ale tak, aby ku sędom świętnemu i ku ołtarzu nie przystąpali]
      • 1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 18, 4:
        Acz s tobø sø czvyøczi w strozi stanowey y we wszech obiczayoch gego
        [Ać z tobą są czujący w stroży stanowej i we wszech obyczajoch jego]
      • 1930 [c. 1455], “II Esdr”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 8, 60:
        Ti ssødi sø swyøte, a zloto i srzebro oddano panu bogu..., czzvycye a ostrzegaycye, doiød nye dacye wiodarzom
        [Ty sady są święte, a złoto i srebo oddano Panu Bogu..., czujcie a ostrzegajcie, dojąd nie dacie wiodarzom]
      • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 26:
        Czucz bandą excubabunt
        [Czuć będą excubabunt]
      • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 27:
        Czugyą excubant
        [Czują excubant]
      • 1887 [1482-1483], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski‎[19], Krakow, Brodnia, page 90a:
        Nyechay, myly panye, anyol thwoy przy mnye czuye
        [Niechaj miły Panie, anioł Twoj przy mnie czuje]
      • 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski‎scan transliteration, transcription, numbers 126, 2, Greater Poland:
        Alysz gospodzyn strzecz będze myasta, w proznoszcz czuyø, gysz strzegø yego
        [Aliż gospodzin strzeć będzie miasta, w prożność czują, jiż strzegą jego]
      • 1874-1891 [XV p.post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[20], [21], [22], volume I, page XLVII:
        *Przytho thy czvy a przichod thwoy z trawyenym zawazy
        [Przeto ty czuj a przychod twoj z trawienim zaważy]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[23], page 486:
        Iżeby wiedział ociec czeladny, której godziny złodziej ma przydź, czułby zaprawdę, a nie dałby podkopać domu swego
        [Iżeby wiedział ociec czeladny, której godziny złodziej ma przydź, czułby zaprawdę, a nie dałby podkopać domu swego]
      • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 39:
        Czaschi czągyączie noczy excubie
        [Czasy czujące nocy excubie]
    3. (attested in Lesser Poland, Greater Poland) to keep vigil
      • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎scan transliteration, transcription, numbers 62, 1, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:
        K tobe za swatla czuiø
        [K tobie za światła czuję]
      • 1930 [c. 1455], “Neh”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 1, 11:
        Bødz vcho twe czuyøce ku modlytwye slugy twego
        [Bądź ucho twe czujące ku modlitwie sługi twego]
      • 1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej‎[24], Modlitewnik Nawojki, page 169:
        Day my, myly panye Crysthe, mocz z nyeba, yzbych przewyczyązyla dvschnego nyeprzyyaczyelya czvyaczego y walczaczego naprzeczyw mnye
        [Daj mi, miły Panie Kryste, moc z nieba, iżbych przewiciężyła dusznego nieprzyjaciela czującego i walczącego naprzeciw mnie]
      • 1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490‎[25], Lubiń, page 11:
        Czvyaczy slvgą suppeta
        [Czująca sługa suppeta]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[26], page 488:
        Tegodla czujcie, bo nie wicie dnia ani godziny
        [Tegodla czujcie, bo nie wicie dnia ani godziny]
    4. (attested in Masovia) to try, to attempt
      • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 53:
        Paknyąly powod a sząpyerzs szą oth szebye daleko roszdny, tedy nye gynsza dawnoscz obrzeczona powoda zalvyączego o slodzeysthwo othpądza, nysz tylko trzechlethna, a ma dzyvowacz swemv lenyssthv, bo gdy wszystczy gnvszny a lenywy w posczyganyv swey skody malo czvcz szą obykly
        [Paknięli powod a sąpierz są ot siebie daleko rozdni, tedy nie jinsza dawność obrzeczona powoda żałującego o złodziejstwo otpędza niż tylko trzechletna, a ma[ją] dziwować swemu lenistwu [bo gdy] wszystcy gnuśni a leniwi, [jiż] w pościganiu swej szkody mało czuć są obykli]
      • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 99:
        Tego dlya, abi yeden drugego besschodnego czvl zachowacz, vstawyami
        [Tegodla aby jeden drugiego bezszkodnego czuł zachować, ustawiamy]
      • 1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[27], [28], [29], volume I, page XLVII:
        Czeka lenywy pomoczy od boga, kt[o]hory przycazal na thym swyeczye czucz o sobye
        [Czeka leniwy pomocy od Boga, ktory przykazał na tym świecie czuć o sobie]
    5. (intransitive or reflexive with się, attested in Masovia) to know; to think, to suppose, to opine
      • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 57:
        Vstawyamy, ysz gdi ktori naszich slachcziczow dzewką swoyą za mąsz da... A thakesz czvgemy o dzewkach szlachczyczow nyszszych vogevodi, aby ge za zywotha daly mąszom
        [Ustawiamy, iż gdy ktory naszych ślachcicow dziewkę swoję za mąż da... A takież czujemy o dziewkach ślachcicow niższych wojewody, aby je za żywota dali mężom]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[30], page 368:
        O Mojżeszu a o Eljaszu też mistrzowie czują albo rozumieją
        [O Mojżeszu a o Eljaszu też mistrzowie czują albo rozumieją]
      • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 12:
        Ode wszego prawa thego they tho dzyedzyni othpadlym szą czvcz yma
        [Ode wszego prawa [tego] tej to dziedziny otpadłym się czuć ima]
      • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 36:
        Nyewyasta wyecz szą alybo czvy oth wszego prawa bicz odpadlą
        [Niewiasta wiedz się albo czuj ot wszego prawa być odpadła]
      • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 10:
        Deprehensam id jest perfecte cognitam, improprie: czvgye szą , w krzywocze
        [Deprehensam id jest perfecte cognitam, improprie: czuje się , w krzywocie]
      • 1882 [XV p. post.], Emil Kałużniacki, editor, Kleinere altpolnische Texte aus Handschriften des XV. und des Anfangs des XVI. Jahrhunderts‎[31], page 274:
        Ny w czem szyą nye czvyącz nullo conscius
        [Ni w czem się nie czując nullo conscius]
      • 1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎[32], [33], [34], volume I, page XLV:
        Czugyesz szye, yzesz szye vpyl, waruy szye byesszyadi
        [Czujesz sie, iżeś sie upił, waruj sie biesiady]
    6. (attested in Masovia, Greater Poland, Lesser Poland) to sense, to feel (to detect with one's senses)
      • 1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 47:
        Szs takego othdzelenya strona oboya czvye nyevszytek
        [Z takiego otdzielenia strona oboja czuje nieużytek]
      • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 123v:
        Sentire id est sensu percipere scilicet visu et auditu etc. czvcz
        [Sentire id est sensu percipere scilicet visu et auditu etc. czuć]
      • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 19, 33:
        On nye czul, gdis to syø z nym polozyla
        [On nie czuł, gdyż to się z nim położyła]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[35], page 85:
        Wszytki rózgi wszelikiego drzewa nakłoniły sie są jemu, obracając sie ku dziecięciu dawały jemu chwałę, bo są czuły swego stworzyciela idąc
        [Wszytki rózgi wszelikiego drzewa nakłoniły sie są jemu, obracając sie ku dziecięciu dawały jemu chwałę, bo są czuły swego stworzyciela idąc]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[36], page 395:
        Było na wysszem piętrze piekła jedno miasto... przeze wszytkiej męki, ktorąż by kto mógł czuć
        [Było na wysszem piętrze piekła jedno miasto... przeze wszytkiej męki, ktorąż by kto mógł czuć]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[37], page 396:
        Byli też niektórzy, którzy mówili, iżby dusze i anieli mieli ciało s powietrza, by inako nie mogli czuć ognia żgącego
        [Byli też niektórzy, którzy mówili, iżby dusze i anieli mieli ciało s powietrza, by inako nie mogli czuć ognia żgącego]
      • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎[38], page 631:
        Źli... ba­ cząc poślednie rzeczy, czuż świeckie, zapominają przyszłych, czuż duchownych, bo w nich czuje oko myśli, a przeto pr[z]odku zapomniawszy czują światu
        [Źli... ba­ cząc poślednie rzeczy, czuż świeckie, zapominają przyszłych, czuż duchownych, bo w nich czuje oko myśli, a przeto pr[z]odku zapomniawszy czują światu]
      • 1885-2024 [XV ex.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne‎[39], volume V, Kurów (Bochnia), page 104:
        Lyelya sz czyerznya wyrosla, gdy panna z z[d]ydostwa poschla, Zydowye panny nye znaly, nyey vonyey dobrze czuly
        [Lelija z cierznia wyrosła, gdy panna z Ż[d]ydostwa poszła, Żydowie panny nie znali, ni jej woniej dobrze czuli]
      1. (hapax legomenon) to feel; to predict; to forefeel, to presage (to have a feeling something will happen)
        • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 63:
          Czugye odoratur
          [Czuje odoratur]
    7. (attested in Lesser Poland, Silesia) The meaning of this term is uncertain.
    8. The meaning of this term is uncertain.
      • 1880-1894 [MIddle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności‎[45], volume V, page 279:
        Cum eciam ad guttulas longe inferioris deuocionis czvyącz male kropye daleko mneyschego
        [Cum eciam ad guttulas longe inferioris deuocionis czując małe kropie daleko mniejszego]
      • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎transliteration, transcription, 18, 31:
        Bo gednego czuyø y rzekl
        [BO jednego czują i rzekł]

    Derived terms

    adjectives
    nouns
    • czucie
    • czujący sługa
    • nieczujwiatrz
    conjunctions/particles
    • czu
    adjectives
    • nieczujny
    adverbs
    nouns
    conjunctions
    • czuż
    • toczu
    • toczuż

    Descendants

    • Polish: czuć
    • Silesian: czuć

    References

    • Boryś, Wiesław (2005), “czuć”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
    • Sławski, Franciszek (1958-1965), “czuć”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
    • Mańczak, Witold (2017), “czuć”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
    • Bańkowski, Andrzej (2000), “czuć”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
    • Wanda Decyk-Zięba, editor (2018-2022), “czuć”, in Dydaktyczny Słownik Etymologiczno-historyczny Języka Polskiego [A Didactic, Historical, Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), →ISBN
    • B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “czuć”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
    • Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “czuć”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

    Polish

    Etymology

    Etymology tree
    Proto-Indo-European *(s)kewh₁-der.
    Proto-Slavic *čùti
    Old Polish czuć
    Polish czuć

      Inherited from Old Polish czuć. Cognate with English show and caution.

      Pronunciation

       
      • IPA(key): /ˈt͡ʂut͡ɕ/
      • Audio 1; “czuć”:(file)
      • Audio 2; “czuć”:(file)
      • Audio 3; “czuć się”:(file)
      • Rhymes: -ut͡ɕ
      • Syllabification: czuć

      Verb

      czuć impf (perfective poczuć)

      1. (transitive) to feel, to sense (to perceive with one's senses)
        Synonyms: odczuwać, uczuwać
        1. (transitive) to smell (to sense with the nose)
          Synonym: wąchać
        2. (transitive) to taste (to sense with the tongue)
      2. (transitive) to feel (to experience or have a particular emotion) [with do (+ genitive) ‘for/towards whom’]
        Synonyms: mieć, odczuwać, uczuwać, żywić
      3. (transitive) to feel (to suspect or realize that something is happening)
        Synonym: odczuwać
      4. (transitive) to feel (to suspect or realize that something will happen)
        Synonym: przeczuwać
        Tak żem czuł... ― I had a feeling that that was going to happen...
      5. (intransitive, obsolete) to stay up (to not sleep)
      6. (transitive, Middle Polish) to be alert or attentive; to try, to strive; to take care of, to look after; to guard, to defend
      7. (Middle Polish) to feel; Further details are uncertain.
        • 1564, J. Mączyński, Lexicon‎[46], page 124c:
          Sentire, Czuć.
          [Sentire, Czuć.]
        • 1588, A. Calepinus, Dictionarium decem linguarum‎[47], page 790a:
          Persentio – Dobrzeczuię.
          [Persentio – Dobrzeczuję.]
      8. (reflexive with się) to feel (to experience an emotion or other mental state)
      9. (reflexive with się) to feel like (to consider oneself as having traits particular to some group, personality, etc.) [with instrumental ‘like who’]
        Synonym: uważać się
      10. (reflexive with się, obsolete) to be conscious
      11. (reflexive with się, Middle Polish, expressive) to feel (to suspect or realize that something will happen)
      12. (reflexive with się, Middle Polish) to realize (to become aware of)
        Synonyms: uświadamiać się, zdawać sobie sprawę
      13. (reflexive with się, Middle Polish) to be on guard; to think carefully; to look after; to try, to take care of

      Verb

      czuć impf

      1. (transitive) to feel (to know well, typically by intuition)
      2. (transitive) to forefeel, to presage, to sense

      Conjugation

      Conjugation of czuć impf
      person singular plural
      masculine feminine neuter virile nonvirile
      infinitive czuć
      present tense 1st czuję czujemy
      2nd czujesz czujecie
      3rd czuje czują
      impersonal czuje się
      past tense 1st czułem,
      -(e)m czuł       		czułam,
      -(e)m czuła       		czułom,
      -(e)m czuło       		czuliśmy,
      -(e)śmy czuli       		czułyśmy,
      -(e)śmy czuły
      2nd czułeś,
      -(e)ś czuł       		czułaś,
      -(e)ś czuła       		czułoś,
      -(e)ś czuło       		czuliście,
      -(e)ście czuli       		czułyście,
      -(e)ście czuły
      3rd czuł czuła czuło czuli czuły
      impersonal czuto
      future tense 1st będę czuł,
      będę czuć       		będę czuła,
      będę czuć       		będę czuło,
      będę czuć       		będziemy czuli,
      będziemy czuć       		będziemy czuły,
      będziemy czuć
      2nd będziesz czuł,
      będziesz czuć       		będziesz czuła,
      będziesz czuć       		będziesz czuło,
      będziesz czuć       		będziecie czuli,
      będziecie czuć       		będziecie czuły,
      będziecie czuć
      3rd będzie czuł,
      będzie czuć       		będzie czuła,
      będzie czuć       		będzie czuło,
      będzie czuć       		będą czuli,
      będą czuć       		będą czuły,
      będą czuć
      impersonal będzie czuć się
      conditional 1st czułbym,
      bym czuł       		czułabym,
      bym czuła       		czułobym,
      bym czuło       		czulibyśmy,
      byśmy czuli       		czułybyśmy,
      byśmy czuły
      2nd czułbyś,
      byś czuł       		czułabyś,
      byś czuła       		czułobyś,
      byś czuło       		czulibyście,
      byście czuli       		czułybyście,
      byście czuły
      3rd czułby,
      by czuł       		czułaby,
      by czuła       		czułoby,
      by czuło       		czuliby,
      by czuli       		czułyby,
      by czuły
      impersonal czuto by
      imperative 1st niech czuję czujmy
      2nd czuj czujcie
      3rd niech czuje niech czują
      active adjectival participle czujący czująca czujące czujący czujące
      passive adjectival participle czuty czuta czute czuci czute
      contemporary adverbial participle czując
      verbal noun czucie

      Verb

      czuć impf

      1. (impersonal) to smell (to emit a particular smell, especially a bad one) [with accusative or od (+ genitive) ‘who/what smells’, along with instrumental ‘of what’]
      2. (impersonal) to be felt (to be sensed)
      3. (impersonal) to be felt (to be detected as a particular thing or person) [with accusative or od (+ genitive) ‘who/what feels’, along with instrumental ‘as what’]
        Czuć było, że jesteś Polakiem. ― I could tell that you were a Pole.

      Conjugation

      Conjugation of czuć def
      present tense czuć
      past tense czuło
      future tense będzie czuć
      conditional byłoby czuć
      imperative niech będzie czuć

      Derived terms

      adjectives
      interjections
      • czuj duch
      nouns
      verbs
      verbs
      • czuć bluesa impf, poczuć bluesa pf
      • czuć coś impf
      • czuć miętę impf, poczuć miętę pf
      • czuć oddech na plecach impf, poczuć oddech na plecach pf
      • czuć pismo nosem impf, wyczuć pismo nosem pf
      • czuć się jak ryba w wodzie impf, poczuć się jak ryba w wodzie pf
      • czuć się jak w domu impf, poczuć się jak w domu pf
      • czuć się na siłach impf, poczuć się na siłach pf
      • czuć się w obowiązku impf, poczuć się w obowiązku pf
      • czuć się w prawie impf, poczuć się w prawie pf
      • czuć się w swoim żywiole impf, poczuć się w swoim żywiole pf
      • czuć w kościach impf, poczuć w kościach pf
      • czuć wilgoć pod powiekami impf, poczuć wilgoć pod powiekami pf
      • czuć wolę bożą impf, poczuć wolę bożą pf
      • nie czuć nóg impf
      verbs

      Trivia

      According to Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej (1990), czuć is one of the most used words in Polish, appearing 2 times in scientific texts, 0 times in news, 3 times in essays, 42 times in fiction, and 32 times in plays, each out of a corpus of 100,000 words, totaling 79 times, making it the 812th most common word in a corpus of 500,000 words.[1]

      References

      1. ^ Ida Kurcz (1990), “czuć”, in Słownik frekwencyjny polszczyzny współczesnej [Frequency dictionary of the Polish language]‎[1] (in Polish), volume 1, Kraków; Warszawa: Polska Akademia Nauk. Instytut Języka Polskiego, page 63

      Further reading

      Silesian

      Etymology

      Etymology tree
      Proto-Indo-European *(s)kewh₁-der.
      Proto-Slavic *čùti
      Old Polish czuć
      Silesian czuć

        Inherited from Old Polish czuć.

        Pronunciation

        • IPA(key): /ˈt͡ʂut͡ɕ/
        • Audio:(file)
        • Rhymes: -ut͡ɕ
        • Syllabification: czuć

        Verb

        czuć impf (perfective poczuć)

        1. (transitive) to feel (to sense using touch or neurons)
        2. (reflexive with sie) to feel (to experience an emotion or other mental state)

        Conjugation

        Conjugation of czuć impf
        person singular plural
        masculine feminine neuter virile nonvirile
        infinitive czuć
        present tense 1st czujã czujymy
        2nd czujesz czujecie
        3rd czuje czujōm
        past tense 1st czułch,
        czułech,
        czuł żech                 		czułach
        czuła żech                 		czułoch1)
        czuło żech        1)         		czulimy,
        czulichmy                 		czułymy,
        czułychmy
        2nd czułś,
        czułeś,
        czuł żeś                 		czułaś
        czuła żeś                 		czułoś1)
        czuło żeś        1)         		czuliście,
        czuli żeście                 		czułyście,
        czuły żeście
        3rd czuł czuła czuło czuli czuły
        future tense 1st bydã czuł,
        bydã czuć         		bydã czuła,
        bydã czuć         		bydã czuło,1)
        bydã czuć         		bydymy czuli,
        bydymy czuć         		bydymy czuły,
        bydymy czuć
        2nd bydziesz czuł,
        bydziesz czuć         		bydziesz czuła,
        bydziesz czuć         		bydziesz czuło,1)
        bydziesz czuć         		bydziecie czuli,
        bydziecie czuć         		bydziecie czuły,
        bydziecie czuć
        3rd bydzie czuł,
        bydzie czuć         		bydzie czuła,
        bydzie czuć         		bydzie czuło,
        bydzie czuć         		bydōm czuli,
        bydōm czuć         		bydōm czuły,
        bydōm czuć
        pluperfect tense2)
        		 1st bōłch czuł,
        bōłech czuł,
        bōł żech czuł                 		byłach czuła
        była żech czuła                 		byłoch czuło1)
        było żech czuło        1)         		byli my czuli,
        bylichmy czuli                 		były my czuły,
        byłychmy czuły
        2nd bōłś czuł,
        bōłeś czuł,
        bōł żeś czuł                 		byłaś czuła
        była żeś czuła                 		byłoś czuło1)
        było żeś czuło        1)         		byliście czuli,
        byli żeście czuli                 		byłyście czuły,
        były żeście czuły
        3rd bōł czuł była czuła było czuło1)
                 		były my czuli,
        byłychmy czuli                 		były czuły
        conditional 1st bych czuł bych czuła byście czuli by my czuły,
        bychmy czuły
        2nd byś czuł byś czuła byście czuli byście czuły
        3rd by czuł by czuła by czuło by czuli by czuły
        imperative 1st niych czujã czujmy
        2nd czuj czujcie
        3rd niych czuje niych czujōm
        active adjectival participle czujōncy czujōncŏ czujōnce czujōncy czujōnce
        passive adjectival participle czuty czutŏ czute czuci czute
        verbal noun czucie
        1) Personal neuter forms might be considered nonstandard, protological, or nonce, appearing mostly in literature to refer to grammatically neuter nouns, however might also be used for people who prefer neuter forms.
        2) The pluperfect is either archaic or obsolete and now used for conditional in the past.

        Verb

        czuć impf

        1. (impersonal) to smell (to emit a particular smell, especially a bad one)

        Conjugation

        Conjugation of czuć def
        present tense czuć
        past tense czuło
        future tense bydzie czuć
        conditional było by czuć
        imperative niych bydzie czuć

        Derived terms

        adjectives
        verbs
        nouns

        Further reading

        This article is issued from Wiktionary. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.