วิหาร

วิหาร m

1. Thai script form of vihāra (“dwelling place”)

• พิหาร (pí-hǎan)
• พีหาร — obsolete

Borrowed from Pali วิหาร (vihāra, “abode, dwelling; monastery, temple”), ultimately from Sanskrit วิหาร (vihāra, “idem”).^[1] Cognate with Lao ວິຫານ (wi hān), Northern Thai ᩅᩥᩉᩣ᩠ᩁ (wiʔ⁶ haan¹), Old Khmer vihāra, Modern Khmer វិហារ (vihiə), Burmese ဝိဟာရ (wi.hara.).

วิหาร • (wí-hǎan) (classifier แห่ง or หลัง)

1. (elegant, literary) abode; dwelling
2. (พระ~) monastery; temple; place of worship; religious compound^[1]

   Synonyms: วัด (wát), อาราม (aa-raam)

   • 1774, “พระราชพงษาวดาร ความเก่า ตามต้นฉบับหลวงเขียนครั้งกรุงธนบุรีเมื่อจุลศักราช ๑๑๓๖”, in ประชุมพงษาวดาร, volume 4, พระนคร: โบราณคดีสโมสร, published 1915, page 4:

     จึงพระยาล้านช้างยกพลเข้ายืนช้างที่นั่งแฝงพระวิหารอยู่แทบริมคูเมือง

     jʉng prá-yaa láan-cháang yók pon kâo yʉʉn cháang tîi-nâng fɛ̌ɛng prá wí-hǎan yùu tɛ̂ɛp rim kuu mʉʉang

     Then the lord of Million Elephants marched [his] men in [and] halted [his] regal elephant behind the holy vihara [which] stood by the bank of the city moat.

   • 1936, ดิเรก ชัยนาม, การสิ้นสุดแห่งสภาพนอกอาณาเขตต์ในกรุงสยาม, พระนคร: โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ, page 2:

     อิยิปต์ยอมให้พวกพระที่วิหารแห่งเมมฟิซเป็นผู้พิจารณาตัดสินคดี

     ì-yìp yɔɔm hâi pûuak prá tîi wí-hǎan hɛ̀ng mem-fís bpen pûu-pí-jaa-rá-naa dtàt-sǐn ká-dii

     Egypt agreed to let those priests from the Temple of Memphis serve [as] the triers [and] deciders of cases.

3. (Buddhism) (พระ~) image hall (building within a monastery where an image/images of the Buddha is/are housed)^[1]
   • 1865, “ประวัติพระนาบีมหะหมัด”, in ประชุมพงศาวดาร, volume 28, พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, published 1923, page 16:

     ตาของมหะมหัดมานมัสการพระพุทธรูปที่วิหาร พระที่อับดุลนะมุตะเหล็บไหว้นั้นก็ล้มลง

     dtaa kɔ̌ɔng má-hà-màt maa ná-mát-sà-gaan prá pút-tá-rûup tîi wí-hǎan · prá tîi àp-dun-ná-mú-dtà-lèp wâai nán gɔ̂ lóm long

     The maternal grandfather of Mahamad came to worship a holy statue of the Buddha at the vihara. That idol, to which Abd al-Muttalib was paying homage, then fell down.

   • 1911, พระยาขัติยะวงษา (เหลา ณ ร้อยเอ็จ), edited by พระจรูญชวนะพัฒน์ (ทองสุก อินทรรัสมี), พงศาวดารภาคอีสาน, พระนคร: โรงพิมพ์ศรีหงส์, published 1929, page 1:

     คชสารพลายตัวหนึ่งเข้ามาในอารามเขตต์ แล้วทำลายพระวิหาร ขึ้นบนกุฏิ แทงหอไตร...

     kót-chá-sǎan plaai dtuua nʉ̀ng kâo maa nai aa-raa-má kèet · lɛ́ɛo tam-laai prá wí-hǎan · kʉ̂n bon gù-dtì · tɛɛng hɔ̌ɔ-dtrai ...

     A certain bull elephant came into the bounds of the monastery and destroyed the holy vihara, climbed up the monks' residence, thrust [its tusks into] the scripture hall […]

Borrowed from Pali vihāra (“enjoyment; pleasure; etc”), ultimately from Sanskrit विहार (vihāra, “idem”).^[1] Cognate with Khmer វិហារ (vihiə).

วิหาร • (wí-hǎan)

1. (elegant) relax; rest

• “วิหาร” in Thai Dictionary Project (TDP) (UC Berkeley 1964) (plus additional data from the Royal Institute of Thailand (RI) and NECTEC's LEXITRON project (LEX)). Searchable online at SEAlang.net.