सहस्र
Hindi
| ← 1 | ← 100 | १,००० 1,000 |
10,000 → [a], [b] | 1,000,000 (106) → |
|---|---|---|---|---|
| Cardinal: हज़ार (hazār), सहस्र (sahasra), सहस (sahas) Ordinal: हज़ारवाँ (hazārvā̃), हजारवाँ (hajārvā̃), सहस्रवाँ (sahasravā̃) | ||||
Alternative forms
- सहस्त्र (sahastra) — hypercorrect
Etymology
Borrowed from Sanskrit सहस्र (sahasra). Doublet of हज़ार (hazār).
Pronunciation
- (Standard Hindi) IPA(key): /sə.ɦəs.ɾᵊ/, [sɛ.ɦɛs.ɾᵊ]
- (hypercorrect) (Standard Hindi) IPA(key): /sə.ɦəs.t̪ɾᵊ/, [sɛ.ɦɛs.t̪ɾᵊ]
Numeral
सहस्र • (sahasra) m (Urdu spelling سہسر) (cardinal)
Declension
| singular | plural | |
|---|---|---|
| direct | सहस्र sahasra |
सहस्र sahasra |
| oblique | सहस्र sahasra |
सहस्रों sahasrõ |
| vocative | सहस्र sahasra |
सहस्रो sahasro |
References
- Dāsa, Śyāmasundara (1965–1975), “सहस्र”, in Hindī Śabdasāgara [lit. “Sea of Hindi words”] (in Hindi), Kashi [Varanasi]: Nagari Pracarini Sabha, page 5030
- Caturvedi, Mahendra; Bhola Nath Tiwari (1970), “सहस्र”, in A practical Hindi-English dictionary, Delhi: National Publishing House, page 794
- Bahri, Hardev (1989), “सहस्र”, in Siksarthi Hindi-Angrejhi Sabdakosa [Learners' Hindi-English Dictionary], Delhi: Rajpal & Sons, page 646.
Sanskrit
| ← 1 | ← 100 | १००० 1,000 |
10,000 → | 1,000,000 (106) → [a], [b] |
|---|---|---|---|---|
| Cardinal: सहस्र (sahasra) Ordinal: सहस्रतम (sahasratama) Multiplier: सहस्रधा (sahasradhā) Distributive: सहस्रशस् (sahasraśas) | ||||
Alternative scripts
Alternative scripts
- সহস্ৰ (Assamese script)
- ᬲᬳᬲ᭄ᬭ (Balinese script)
- সহস্র (Bengali script)
- 𑰭𑰮𑰭𑰿𑰨 (Bhaiksuki script)
- 𑀲𑀳𑀲𑁆𑀭 (Brahmi script)
- သဟသြ (Burmese script)
- સહસ્ર (Gujarati script)
- ਸਹਸ੍ਰ (Gurmukhi script)
- 𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰 (Grantha script)
- ꦱꦲꦱꦿ (Javanese script)
- 𑂮𑂯𑂮𑂹𑂩 (Kaithi script)
- ಸಹಸ್ರ (Kannada script)
- សហស្រ (Khmer script)
- ສຫສ຺ຣ (Lao script)
- സഹസ്ര (Malayalam script)
- ᠰᠠᡥᠠᠰ᠌ᡵᠠ (Manchu script)
- 𑘭𑘮𑘭𑘿𑘨 (Modi script)
- ᠰᠠᠾᠠᠰᠷᠠ᠋ (Mongolian script)
- 𑧍𑧎𑧍𑧠𑧈 (Nandinagari script)
- 𑐳𑐴𑐳𑑂𑐬 (Newa script)
- ସହସ୍ର (Odia script)
- ꢱꢲꢱ꣄ꢬ (Saurashtra script)
- 𑆱𑆲𑆱𑇀𑆫 (Sharada script)
- 𑖭𑖮𑖭𑖿𑖨 (Siddham script)
- සහස්ර (Sinhalese script)
- 𑪁𑪂𑪁 𑪙𑩼 (Soyombo script)
- 𑚨𑚩𑚨𑚶𑚤 (Takri script)
- ஸஹஸ்ர (Tamil script)
- సహస్ర (Telugu script)
- สหสฺร (Thai script)
- ས་ཧ་སྲ (Tibetan script)
- 𑒮𑒯𑒮𑓂𑒩 (Tirhuta script)
- 𑨰𑨱𑨰𑩇𑨫 (Zanabazar Square script)
Etymology
Etymology tree
From Proto-Indo-Iranian *saȷ́ʰásram (“thousand”), from Proto-Indo-European *sm̥-ǵʰéslom, from *ǵʰéslom.[1] Cognate with Avestan 𐬵𐬀𐬰𐬀𐬢𐬭𐬀 (hazaŋra), Persian هزار (hezâr), Ancient Greek χίλιοι (khílioi), Latin mīlle.
Pronunciation
- (Vedic) IPA(key): /sɐ.ɦɐ́s.ɾɐ/
- (Classical Sanskrit) IPA(key): /s̪ɐ.ɦɐs̪.ɾɐ/
Numeral
सहस्र • (sahásra) n (rarely m)
- a thousand
- c. 1500 BCE – 1000 BCE, Ṛgveda 10.62.8:
- प्र नू॒नं जा॑यताम॒यं मनु॒स्तोक्मे॑व रोहतु।
यः स॒हस्रं॑ श॒ताश्वं॑ स॒द्यो दा॒नाय॒ मंह॑ते॥- prá nūnáṃ jāyatāmayáṃ mánustókmeva rohatu.
yáḥ sahásraṃ śatā́śvaṃ sadyó dānā́ya máṃhate. - May this Manu (Sāvarṇi) quickly be born, may he increase like (well- watered) seed, who sends meat once a thousand and a hundred horses for a present.
- prá nūnáṃ jāyatāmayáṃ mánustókmeva rohatu.
- प्र नू॒नं जा॑यताम॒यं मनु॒स्तोक्मे॑व रोहतु।
Declension
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | स॒हस्र॑म् (sahásram) | स॒हस्रे॑ (sahásre) | स॒हस्रा॑णि (sahásrāṇi) स॒हस्रा॑¹ (sahásrā¹) |
| accusative | स॒हस्र॑म् (sahásram) | स॒हस्रे॑ (sahásre) | स॒हस्रा॑णि (sahásrāṇi) स॒हस्रा॑¹ (sahásrā¹) |
| instrumental | स॒हस्रे॑ण (sahásreṇa) | स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām) | स॒हस्रैः॑ (sahásraiḥ) स॒हस्रे॑भिः¹ (sahásrebhiḥ¹) |
| dative | स॒हस्रा॑य (sahásrāya) | स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām) | स॒हस्रे॑भ्यः (sahásrebhyaḥ) |
| ablative | स॒हस्रा॑त् (sahásrāt) | स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām) | स॒हस्रे॑भ्यः (sahásrebhyaḥ) |
| genitive | स॒हस्र॑स्य (sahásrasya) | स॒हस्र॑योः (sahásrayoḥ) | स॒हस्रा॑णाम् (sahásrāṇām) |
| locative | स॒हस्रे॑ (sahásre) | स॒हस्र॑योः (sahásrayoḥ) | स॒हस्रे॑षु (sahásreṣu) |
| vocative | सह॑स्र (sáhasra) | सह॑स्रे (sáhasre) | सह॑स्राणि (sáhasrāṇi) सह॑स्रा¹ (sáhasrā¹) |
- ¹Vedic
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | स॒हस्रः॑ (sahásraḥ) | स॒हस्रौ॑ (sahásrau) स॒हस्रा॑¹ (sahásrā¹) |
स॒हस्राः॑ (sahásrāḥ) स॒हस्रा॑सः¹ (sahásrāsaḥ¹) |
| accusative | स॒हस्र॑म् (sahásram) | स॒हस्रौ॑ (sahásrau) स॒हस्रा॑¹ (sahásrā¹) |
स॒हस्रा॑न् (sahásrān) |
| instrumental | स॒हस्रे॑ण (sahásreṇa) | स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām) | स॒हस्रैः॑ (sahásraiḥ) स॒हस्रे॑भिः¹ (sahásrebhiḥ¹) |
| dative | स॒हस्रा॑य (sahásrāya) | स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām) | स॒हस्रे॑भ्यः (sahásrebhyaḥ) |
| ablative | स॒हस्रा॑त् (sahásrāt) | स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām) | स॒हस्रे॑भ्यः (sahásrebhyaḥ) |
| genitive | स॒हस्र॑स्य (sahásrasya) | स॒हस्र॑योः (sahásrayoḥ) | स॒हस्रा॑णाम् (sahásrāṇām) |
| locative | स॒हस्रे॑ (sahásre) | स॒हस्र॑योः (sahásrayoḥ) | स॒हस्रे॑षु (sahásreṣu) |
| vocative | सह॑स्र (sáhasra) | सह॑स्रौ (sáhasrau) सह॑स्रा¹ (sáhasrā¹) |
सह॑स्राः (sáhasrāḥ) सह॑स्रासः¹ (sáhasrāsaḥ¹) |
- ¹Vedic
Derived terms
- सहस्रिन् (sahasrín)
- सहस्रिय (sahasríya)
- साहस्र (sāhasrá)
Descendants
- Ashokan Prakrit: 𑀲𑀳𑀲𑁆𑀭 (sahasra)
- Prakrit: (see there for further descendants)
- Pali: sahassa
- Dhivehi: ހާސް (hās)
- Kashmiri: ساس (sās)
- Punjabi: ਸਹੰਸ (sahansa) (archaic)
- Saraiki: سَیہِنس (saihins)
- → Bengali: সহস্র (śôhôśrô)
- → Gujarati: સહસ્ત્ર (sahastra)
- → Hindi: सहस्र (sahasra)
- → Marathi: सहस्र (sahasra)
- → Old Marathi: 𑘭𑘮𑘭𑘿𑘨 (sahasra), 𑘭𑘰𑘭𑘿𑘨 (sāsra), 𑘭𑘰𑘮𑘭𑘿𑘨 (sāhasra)
- → Nepali: सहस्र (sahasra)
- → Old Kannada: ಸಾಸಿರ (sāsira)
- → Old Tamil:
- → Punjabi: ਸਹੰਸਰ (sahansar)
- → Telugu: సహస్రము (sahasramu)
Adjective
स॒हस्र॑ • (sahásra) stem
- a thousandth or the thousandth
- Synonym: सहस्रतम (sahasratamá)
Declension
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | स॒हस्रः॑ (sahásraḥ) | स॒हस्रौ॑ (sahásrau) स॒हस्रा॑¹ (sahásrā¹) |
स॒हस्राः॑ (sahásrāḥ) स॒हस्रा॑सः¹ (sahásrāsaḥ¹) |
| accusative | स॒हस्र॑म् (sahásram) | स॒हस्रौ॑ (sahásrau) स॒हस्रा॑¹ (sahásrā¹) |
स॒हस्रा॑न् (sahásrān) |
| instrumental | स॒हस्रे॑ण (sahásreṇa) | स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām) | स॒हस्रैः॑ (sahásraiḥ) स॒हस्रे॑भिः¹ (sahásrebhiḥ¹) |
| dative | स॒हस्रा॑य (sahásrāya) | स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām) | स॒हस्रे॑भ्यः (sahásrebhyaḥ) |
| ablative | स॒हस्रा॑त् (sahásrāt) | स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām) | स॒हस्रे॑भ्यः (sahásrebhyaḥ) |
| genitive | स॒हस्र॑स्य (sahásrasya) | स॒हस्र॑योः (sahásrayoḥ) | स॒हस्रा॑णाम् (sahásrāṇām) |
| locative | स॒हस्रे॑ (sahásre) | स॒हस्र॑योः (sahásrayoḥ) | स॒हस्रे॑षु (sahásreṣu) |
| vocative | सह॑स्र (sáhasra) | सह॑स्रौ (sáhasrau) सह॑स्रा¹ (sáhasrā¹) |
सह॑स्राः (sáhasrāḥ) सह॑स्रासः¹ (sáhasrāsaḥ¹) |
- ¹Vedic
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | स॒हस्री॑ (sahásrī) | स॒हस्र्यौ॑ (sahásryau) स॒हस्री॑¹ (sahásrī¹) |
स॒हस्र्यः॑ (sahásryaḥ) स॒हस्रीः॑¹ (sahásrīḥ¹) |
| accusative | स॒हस्री॑म् (sahásrīm) | स॒हस्र्यौ॑ (sahásryau) स॒हस्री॑¹ (sahásrī¹) |
स॒हस्रीः॑ (sahásrīḥ) |
| instrumental | स॒हस्र्या॑ (sahásryā) | स॒हस्री॑भ्याम् (sahásrībhyām) | स॒हस्री॑भिः (sahásrībhiḥ) |
| dative | स॒हस्र्यै॑ (sahásryai) | स॒हस्री॑भ्याम् (sahásrībhyām) | स॒हस्री॑भ्यः (sahásrībhyaḥ) |
| ablative | स॒हस्र्याः॑ (sahásryāḥ) स॒हस्र्यै॑² (sahásryai²) |
स॒हस्री॑भ्याम् (sahásrībhyām) | स॒हस्री॑भ्यः (sahásrībhyaḥ) |
| genitive | स॒हस्र्याः॑ (sahásryāḥ) स॒हस्र्यै॑² (sahásryai²) |
स॒हस्र्योः॑ (sahásryoḥ) | स॒हस्री॑णाम् (sahásrīṇām) |
| locative | स॒हस्र्या॑म् (sahásryām) | स॒हस्र्योः॑ (sahásryoḥ) | स॒हस्री॑षु (sahásrīṣu) |
| vocative | सह॑स्रि (sáhasri) | सह॑स्र्यौ (sáhasryau) सह॑स्री¹ (sáhasrī¹) |
सह॑स्र्यः (sáhasryaḥ) सह॑स्रीः¹ (sáhasrīḥ¹) |
- ¹Vedic
- ²Brāhmaṇas
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | स॒हस्र॑म् (sahásram) | स॒हस्रे॑ (sahásre) | स॒हस्रा॑णि (sahásrāṇi) स॒हस्रा॑¹ (sahásrā¹) |
| accusative | स॒हस्र॑म् (sahásram) | स॒हस्रे॑ (sahásre) | स॒हस्रा॑णि (sahásrāṇi) स॒हस्रा॑¹ (sahásrā¹) |
| instrumental | स॒हस्रे॑ण (sahásreṇa) | स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām) | स॒हस्रैः॑ (sahásraiḥ) स॒हस्रे॑भिः¹ (sahásrebhiḥ¹) |
| dative | स॒हस्रा॑य (sahásrāya) | स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām) | स॒हस्रे॑भ्यः (sahásrebhyaḥ) |
| ablative | स॒हस्रा॑त् (sahásrāt) | स॒हस्रा॑भ्याम् (sahásrābhyām) | स॒हस्रे॑भ्यः (sahásrebhyaḥ) |
| genitive | स॒हस्र॑स्य (sahásrasya) | स॒हस्र॑योः (sahásrayoḥ) | स॒हस्रा॑णाम् (sahásrāṇām) |
| locative | स॒हस्रे॑ (sahásre) | स॒हस्र॑योः (sahásrayoḥ) | स॒हस्रे॑षु (sahásreṣu) |
| vocative | सह॑स्र (sáhasra) | सह॑स्रे (sáhasre) | सह॑स्राणि (sáhasrāṇi) सह॑स्रा¹ (sáhasrā¹) |
- ¹Vedic
References
- ^ Mayrhofer, Manfred (1996), “sahásra-”, in Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen [Etymological Dictionary of Old Indo-Aryan][1] (in German), volume 2, Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag, page 719
Further reading
- Monier Williams (1899), “सहस्र”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 1195, column 2.
- Turner, Ralph Lilley (1969–1985), “sahásra”, in A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages, London: Oxford University Press, page 768