क्षुरति

Sanskrit

Etymology

Etymology tree

Proto-Indo-European *kes-

Proto-Indo-European *ksew-

Proto-Indo-European *-rós

Proto-Indo-Iranian *kšurás

Sanskrit क्षु॒र (kṣurá)denom.

Sanskrit क्षुरति

Denominal verb of क्षु॒र (kṣurá, “razor”).

Pronunciation

(Vedic) IPA^(key): /kʂu.ɾɐ́.ti/
(Classical Sanskrit) IPA^(key): /kʂu.ɾɐ.t̪i/

Verb

क्षु॒रति॑ • (kṣuráti) third-singular indicative (class 6, type P, present, root क्षुर्)^[1]^[2]

to cut, dig, scratch

Conjugation

Present: क्षु॒रति॑ (kṣuráti), क्षु॒रते॑ (kṣuráte)
	Active			Mediopassive
	Singular	Dual	Plural	Singular	Dual	Plural
Indicative
Third	क्षु॒रति॑ kṣuráti	क्षु॒रतः॑ kṣurátaḥ	क्षु॒रन्ति॑ kṣuránti	क्षु॒रते॑ kṣuráte	क्षु॒रेते॑ kṣuréte	क्षु॒रन्ते॑ kṣuránte
Second	क्षु॒रसि॑ kṣurási	क्षु॒रथः॑ kṣuráthaḥ	क्षु॒रथ॑ kṣurátha	क्षु॒रसे॑ kṣuráse	क्षु॒रेथे॑ kṣuréthe	क्षु॒रध्वे॑ kṣurádhve
First	क्षु॒रामि॑ kṣurā́mi	क्षु॒रावः॑ kṣurā́vaḥ	क्षु॒रामः॑ / क्षु॒राम॑सि¹ kṣurā́maḥ / kṣurā́masi¹	क्षु॒रे kṣuré	क्षु॒राव॑हे kṣurā́vahe	क्षु॒राम॑हे kṣurā́mahe
Imperative
Third	क्षु॒रतु॑ kṣurátu	क्षु॒रता॑म् kṣurátām	क्षु॒रन्तु॑ kṣurántu	क्षु॒रता॑म् kṣurátām	क्षु॒रेता॑म् kṣurétām	क्षु॒रन्ता॑म् kṣurántām
Second	क्षु॒र kṣurá	क्षु॒रत॑म् kṣurátam	क्षु॒रत॑ kṣuráta	क्षु॒रस्व॑ kṣurásva	क्षु॒रेथा॑म् kṣuréthām	क्षु॒रध्व॑म् kṣurádhvam
First	क्षु॒राणि॑ kṣurā́ṇi	क्षु॒राव॑ kṣurā́va	क्षु॒राम॑ kṣurā́ma	क्षु॒रै kṣurái	क्षु॒राव॑है kṣurā́vahai	क्षु॒राम॑है kṣurā́mahai
Optative/Potential
Third	क्षु॒रेत् kṣurét	क्षु॒रेता॑म् kṣurétām	क्षु॒रेयुः॑ kṣuréyuḥ	क्षु॒रेत॑ kṣuréta	क्षु॒रेया॑ताम् kṣuréyātām	क्षु॒रेर॑न् kṣuréran
Second	क्षु॒रेः kṣuréḥ	क्षु॒रेत॑म् kṣurétam	क्षु॒रेत॑ kṣuréta	क्षु॒रेथाः॑ kṣuréthāḥ	क्षु॒रेया॑थाम् kṣuréyāthām	क्षु॒रेध्व॑म् kṣurédhvam
First	क्षु॒रेय॑म् kṣuréyam	क्षु॒रेव॑ kṣuréva	क्षु॒रेम॑ kṣuréma	क्षु॒रेय॑ kṣuréya	क्षु॒रेव॑हि kṣurévahi	क्षु॒रेम॑हि kṣurémahi
Subjunctive
Third	क्षु॒रात् / क्षु॒राति॑ kṣurā́t / kṣurā́ti	क्षु॒रातः॑ kṣurā́taḥ	क्षु॒रान् kṣurā́n	क्षु॒राते॑ / क्षु॒रातै॑ kṣurā́te / kṣurā́tai	क्षु॒रैते॑ kṣuráite	क्षु॒रन्त॑ / क्षु॒रान्तै॑ kṣuránta / kṣurā́ntai
Second	क्षु॒राः / क्षु॒रासि॑ kṣurā́ḥ / kṣurā́si	क्षु॒राथः॑ kṣurā́thaḥ	क्षु॒राथ॑ kṣurā́tha	क्षु॒रासे॑ / क्षु॒रासै॑ kṣurā́se / kṣurā́sai	क्षु॒रैथे॑ kṣuráithe	क्षु॒राध्वै॑ kṣurā́dhvai
First	क्षु॒राणि॑ kṣurā́ṇi	क्षु॒राव॑ kṣurā́va	क्षु॒राम॑ kṣurā́ma	क्षु॒रै kṣurái	क्षु॒राव॑है kṣurā́vahai	क्षु॒राम॑है kṣurā́mahai
Participles
	क्षु॒रत् kṣurát			क्षु॒रमा॑ण kṣurámāṇa
Notes	The subjunctive is only used in Vedic Sanskrit. ¹Vedic

Descendants

Prakrit: 𑀙𑀼𑀭𑀇 (churaï), *𑀔𑀼𑀭𑀇 (*khuraï) — with different sound change
- Central Indo-Aryan:
  - Hindustani:
    - Hindi: ⇒ खुरचना (khuracnā)
- Northern Indo-Aryan:
  - Nepali: ⇒ खुर्कनु (khurkanu, “to scratch”)
- Northwestern Indo-Aryan:
  - Punjabi: ⇒ ਖੁਰਕਣਾ (khurkaṇā, “to scratch”), ⇒ ਖੁਰਚਣਾ (khurcaṇā, “to scrape”)
  - Sindhi: ⇒ کُرْڙَڻُ / खुर्ड़णु (khurṛaṇu), ⇒ کَرڙَڻُ / खर्ड़णु (kharṛaṇu)

References

^ Monier Williams (1899), “क्षुर्”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 331.
^ Turner, Ralph Lilley (1969–1985), “kṣuráti”, in A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages, London: Oxford University Press, page 194

[1] Monier Williams (1899), “क्षुर्”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 331.

[2] Turner, Ralph Lilley (1969–1985), “kṣuráti”, in A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages, London: Oxford University Press, page 194

[1]

[2]