teera

See also: Teerã

Tooro

Etymology

Inherited from Common Bantu *-téeda (to hit, lay eggs).

Pronunciation

  • IPA(key): /téːɾa/

Verb

-teera (infinitive okuteera)

  1. to hit (to come into contact with forcefully):
    1. (transitive) to strike, to beat (to administer a blow to)
      Near-synonym: -honda (to pound, crush)
    2. (transitive) to play a musical instrument
    3. (transitive) to knead (clay)
    4. (intransitive) to clap one's hands [with (o)mu ngaro]
    5. (intransitive) to tramp (to walk with heavy footsteps) [with emirindi ‘footsteps’]
    6. (intransitive) to stumble [with enkonge ‘obstacle’]
  2. (transitive) to draw (to portray or represent something)
  3. (intransitive, of wind) to blow
  4. (intransitive) to comb one's hair [with isoke]
  5. (intransitive) to blow a whistle [with efurumbi ‘whistle (device)’]
  6. (ambitransitive) to whistle [with ekyoya]
  7. (ambitransitive) to make a telephone call [with esimu ‘telephone’]
  8. (ambitransitive, of a heart) to beat, to pulsate [with omutima]
  9. (ambitransitive, of a headache) to be painful [with omutwe]

Usage notes

(to play a musical instrument): For wind instruments, the verb -huuha is used.

Conjugation

Conjugation of -teera
infinitives
affirmative okuteera
negative okutateera
imperatives
affirmative teera
negative (see second-person negative subjunctive forms)
tense polarity basic forms relative forms1
present habitual affirmative
subject concord + -teera
person noun class singular plural
first person nteera tuteera
second person oteera muteera
third person 1/2 ateera bateera
3/4 guteera eteera
5/6 liteera gateera
7/8 kiteera biteera
9/10 eteera ziteera
11/10 ruteera
12/14 kateera buteera
13 tuteera
14/6 buteera gateera
15/6 kuteera
16 hateera
negative
ti- + subject concord + -teera
person noun class singular plural
first person tinteera tituteera
second person toteera timuteera
third person 1/2 tateera tibateera
3/4 tiguteera teteera
5/6 tiriteera tigateera
7/8 tikiteera tibiteera
9/10 teteera tiziteera
11/10 tiruteera
12/14 tikateera tibuteera
13 tituteera
14/6 tibuteera tigateera
15/6 tikuteera
16 tihateera
subject concord + -tateera
present continuous affirmative
ni- + subject concord + -teera
person noun class singular plural
first person ninteera nituteera
second person nooteera nimuteera
third person 1/2 naateera nibateera
3/4 niguteera neeteera
5/6 niriteera nigateera
7/8 nikiteera nibiteera
9/10 neeteera niziteera
11/10 niruteera
12/14 nikateera nibuteera
13 nituteera
14/6 nibuteera nigateera
15/6 nikuteera
16 nihateera
subject concord + -rukuteera
negative
ti- + subject concord + -rukuteera
person noun class singular plural
first person tindukuteera titurukuteera
second person torukuteera timurukuteera
third person 1/2 tarukuteera tibarukuteera
3/4 tigurukuteera terukuteera
5/6 tirirukuteera tigarukuteera
7/8 tikirukuteera tibirukuteera
9/10 terukuteera tizirukuteera
11/10 tirurukuteera
12/14 tikarukuteera tiburukuteera
13 titurukuteera
14/6 tiburukuteera tigarukuteera
15/6 tikurukuteera
16 tiharukuteera
subject concord + -tarukuteera
present continuative affirmative
ni- + subject concord + -kyateera
person noun class singular plural
first person ninkyateera nitukyateera
second person nookyateera nimukyateera
third person 1/2 naakyateera nibakyateera
3/4 nigukyateera neekyateera
5/6 nirikyateera nigakyateera
7/8 nikikyateera nibikyateera
9/10 neekyateera nizikyateera
11/10 nirukyateera
12/14 nikakyateera nibukyateera
13 nitukyateera
14/6 nibukyateera nigakyateera
15/6 nikukyateera
16 nihakyateera
subject concord + -rukukyateera
negative
ti- + subject concord + -kyateera
person noun class singular plural
first person tinkyateera titukyateera
second person tokyateera timukyateera
third person 1/2 takyateera tibakyateera
3/4 tigukyateera tekyateera
5/6 tirikyateera tigakyateera
7/8 tikikyateera tibikyateera
9/10 tekyateera tizikyateera
11/10 tirukyateera
12/14 tikakyateera tibukyateera
13 titukyateera
14/6 tibukyateera tigakyateera
15/6 tikukyateera
16 tihakyateera
subject concord + -takyateera
virtual present affirmative
subject concord + -ateera
person noun class singular plural
first person nateera twateera
second person wateera mwateera
third person 1/2 yateera baateera
3/4 gwateera yateera
5/6 lyateera gaateera
7/8 kyateera byateera
9/10 yateera zaateera
11/10 rwateera
12/14 kaateera bwateera
13 twateera
14/6 bwateera gaateera
15/6 kwateera
16 haateera
negative
ti- + subject concord + ateera
person noun class singular plural
first person tinateera titwateera
second person tiwateera timwateera
third person 1/2 tiyateera tibaateera
3/4 tigwateera tiyateera
5/6 tiryateera tigaateera
7/8 tikyateera tibyateera
9/10 tiyateera tizaateera
11/10 tirwateera
12/14 tikaateera tibwateera
13 titwateera
14/6 tibwateera tigaateera
15/6 tikwateera
16 tihaateera
subject concord + -taateera
present perfect affirmative
subject concord + -tiire
person noun class singular plural
first person ntiire tutiire
second person otiire mutiire
third person 1/2 atiire batiire
3/4 gutiire etiire
5/6 litiire gatiire
7/8 kitiire bitiire
9/10 etiire zitiire
11/10 rutiire
12/14 katiire butiire
13 tutiire
14/6 butiire gatiire
15/6 kutiire
16 hatiire
negative
ti- + subject concord + -tiire
person noun class singular plural
first person tintiire titutiire
second person totiire timutiire
third person 1/2 tatiire tibatiire
3/4 tigutiire tetiire
5/6 tiritiire tigatiire
7/8 tikitiire tibitiire
9/10 tetiire tizitiire
11/10 tirutiire
12/14 tikatiire tibutiire
13 titutiire
14/6 tibutiire tigatiire
15/6 tikutiire
16 tihatiire
subject concord + -tatiire
near perfective affirmative
subject concord + -akateera
person noun class singular plural
first person nakateera twakateera
second person wakateera mwakateera
third person 1/2 yakateera baakateera
3/4 gwakateera yakateera
5/6 lyakateera gaakateera
7/8 kyakateera byakateera
9/10 yakateera zaakateera
11/10 rwakateera
12/14 kaakateera bwakateera
13 twakateera
14/6 bwakateera gaakateera
15/6 kwakateera
16 haakateera
negative
ti- + subject concord + -katiire
person noun class singular plural
first person tinkatiire titukatiire
second person tokatiire timukatiire
third person 1/2 takatiire tibakatiire
3/4 tigukatiire tekatiire
5/6 tirikatiire tigakatiire
7/8 tikikatiire tibikatiire
9/10 tekatiire tizikatiire
11/10 tirukatiire
12/14 tikakatiire tibukatiire
13 titukatiire
14/6 tibukatiire tigakatiire
15/6 tikukatiire
16 tihakatiire
subject concord + -takatiire
near past affirmative
subject concord + -tiirege
person noun class singular plural
first person ntiirege tutiirege
second person otiirege mutiirege
third person 1/2 atiirege batiirege
3/4 gutiirege etiirege
5/6 litiirege gatiirege
7/8 kitiirege bitiirege
9/10 etiirege zitiirege
11/10 rutiirege
12/14 katiirege butiirege
13 tutiirege
14/6 butiirege gatiirege
15/6 kutiirege
16 hatiirege
negative
ti- + subject concord + -tiirege
person noun class singular plural
first person tintiirege titutiirege
second person totiirege timutiirege
third person 1/2 tatiirege tibatiirege
3/4 tigutiirege tetiirege
5/6 tiritiirege tigatiirege
7/8 tikitiirege tibitiirege
9/10 tetiirege tizitiirege
11/10 tirutiirege
12/14 tikatiirege tibutiirege
13 titutiirege
14/6 tibutiirege tigatiirege
15/6 tikutiirege
16 tihatiirege
subject concord + -tatiirege
remote past affirmative
subject concord + -kateera
person noun class singular plural
first person nkateera tukateera
second person okateera mukateera
third person 1/2 akateera bakateera
3/4 gukateera ekateera
5/6 likateera gakateera
7/8 kikateera bikateera
9/10 ekateera zikateera
11/10 rukateera
12/14 kakateera bukateera
13 tukateera
14/6 bukateera gakateera
15/6 kukateera
16 hakateera
subject concord + -atiire
negative
subject concord + -tateere
person noun class singular plural
first person ntateere tutateere
second person otateere mutateere
third person 1/2 atateere batateere
3/4 gutateere etateere
5/6 litateere gatateere
7/8 kitateere bitateere
9/10 etateere ziitateere
11/10 rutateere
12/14 katateere butateere
13 tutateere
14/6 butateere gatateere
15/6 kutateere
16 hatateere
subject concord + -taratiire
experiential perfective affirmative
subject concord + -ratiire
person noun class singular plural
first person ndatiire turatiire
second person oratiire muratiire
third person 1/2 aratiire baratiire
3/4 guratiire eratiire
5/6 liratiire garatiire
7/8 kiratiire biratiire
9/10 eratiire ziratiire
11/10 ruratiire
12/14 karatiire buratiire
13 turatiire
14/6 buratiire garatiire
15/6 kuratiire
16 haratiire
negative
ti- + subject concord + -kateeraga
person noun class singular plural
first person tinkateeraga titukateeraga
second person tokateeraga timukateeraga
third person 1/2 takateeraga tibakateeraga
3/4 tigukateeraga tekateeraga
5/6 tirikateeraga tigakateeraga
7/8 tikikateeraga tibikateeraga
9/10 tekateeraga tizikateeraga
11/10 tirukateeraga
12/14 tikakateeraga tibukateeraga
13 titukateeraga
14/6 tibukateeraga tigakateeraga
15/6 tikukateeraga
16 tihakateeraga
subject concord + -takateeraga
cessative perfective affirmative
subject concord + -aatiire
person noun class singular plural
first person naatiire twatiire
second person waatiire mwatiire
third person 1/2 yaatiire baatiire
3/4 gwatiire yaatiire
5/6 lyatiire gaatiire
7/8 kyatiire byatiire
9/10 yaatiire zaatiire
11/10 rwatiire
12/14 kaatiire bwatiire
13 twatiire
14/6 bwatiire gaatiire
15/6 kwatiire
16 haatiire
past habitual affirmative
subject concord + -ateeraga
person noun class singular plural
first person nateeraga twateeraga
second person wateeraga mwateeraga
third person 1/2 yateeraga baateeraga
3/4 gwateeraga yateeraga
5/6 lyateeraga gaateeraga
7/8 kyateeraga byateeraga
9/10 yateeraga zaateeraga
11/10 rwateeraga
12/14 kaateeraga bwateeraga
13 twateeraga
14/6 bwateeraga gaateeraga
15/6 kwateeraga
16 haateeraga
negative
ti- + subject concord + ateeraga
person noun class singular plural
first person tinateeraga titwateeraga
second person tiwateeraga timwateeraga
third person 1/2 tiyateeraga tibaateeraga
3/4 tigwateeraga tiyateeraga
5/6 tiryateeraga tigaateeraga
7/8 tikyateeraga tibyateeraga
9/10 tiyateeraga tizaateeraga
11/10 tirwateeraga
12/14 tikaateeraga tibwateeraga
13 titwateeraga
14/6 tibwateeraga tigaateeraga
15/6 tikwateeraga
16 tihaateeraga
subject concord + -taateeraga
near future affirmative
subject concord + -raateera
person noun class singular plural
first person ndaateera turaateera
second person oraateera muraateera
third person 1/2 araateera baraateera
3/4 guraateera eraateera
5/6 liraateera garaateera
7/8 kiraateera biraateera
9/10 eraateera ziraateera
11/10 ruraateera
12/14 karaateera buraateera
13 turaateera
14/6 buraateera garaateera
15/6 kuraateera
16 haraateera
negative
ti- + subject concord + -aateere
person noun class singular plural
first person tinaateere titwateere
second person tiwaateere timwateere
third person 1/2 tiyaateere tibaateere
3/4 tigwateere tiyaateere
5/6 tiryateere tigaateere
7/8 tikyateere tibyateere
9/10 tiyaateere tizaateere
11/10 tirwateere
12/14 tikaateere tibwateere
13 titwateere
14/6 tibwateere tigaateere
15/6 tikwateere
16 tihaateere
subject concord + -taateere
remote future affirmative
subject concord + -liteera
person noun class singular plural
first person nditeera tuliteera
second person oliteera muliteera
third person 1/2 aliteera baliteera
3/4 guliteera eriteera
5/6 liriteera galiteera
7/8 kiriteera biriteera
9/10 eriteera ziriteera
11/10 ruliteera
12/14 kaliteera buliteera
13 tuliteera
14/6 buliteera galiteera
15/6 kuliteera
16 haliteera
negative
ti- + subject concord + -liteera
person noun class singular plural
first person tinditeera tituliteera
second person toliteera timuliteera
third person 1/2 taliteera tibaliteera
3/4 tiguliteera teriteera
5/6 tiririteera tigaliteera
7/8 tikiriteera tibiriteera
9/10 teriteera tiziriteera
11/10 tiruliteera
12/14 tikaliteera tibuliteera
13 tituliteera
14/6 tibuliteera tigaliteera
15/6 tikuliteera
16 tihaliteera
subject concord + -taliteera
future habitual affirmative
subject concord + -raateeraga
person noun class singular plural
first person ndaateeraga turaateeraga
second person oraateeraga muraateeraga
third person 1/2 araateeraga baraateeraga
3/4 guraateeraga eraateeraga
5/6 liraateeraga garaateeraga
7/8 kiraateeraga biraateeraga
9/10 eraateeraga ziraateeraga
11/10 ruraateeraga
12/14 karaateeraga buraateeraga
13 turaateeraga
14/6 buraateeraga garaateeraga
15/6 kuraateeraga
16 haraateeraga
negative
ti- + subject concord + -aateerege
person noun class singular plural
first person tinaateerege titwateerege
second person tiwaateerege timwateerege
third person 1/2 tiyaateerege tibaateerege
3/4 tigwateerege tiyaateerege
5/6 tiryateerege tigaateerege
7/8 tikyateerege tibyateerege
9/10 tiyaateerege tizaateerege
11/10 tirwateerege
12/14 tikaateerege tibwateerege
13 titwateerege
14/6 tibwateerege tigaateerege
15/6 tikwateerege
16 tihaateerege
subject concord + -taateerege
subjunctive affirmative
subject concord + teere
person noun class singular plural
first person nteere tuteere
second person oteere muteere
third person 1/2 ateere bateere
3/4 guteere eteere
5/6 liteere gateere
7/8 kiteere biteere
9/10 eteere ziteere
11/10 ruteere
12/14 kateere buteere
13 tuteere
14/6 buteere gateere
15/6 kuteere
16 hateere
negative
subject concord + -tateera
person noun class singular plural
first person ntateera tutateera
second person otateera mutateera
third person 1/2 atateera batateera
3/4 gutateera etateera
5/6 litateera gatateera
7/8 kitateera bitateera
9/10 etateera zitateera
11/10 rutateera
12/14 katateera butateera
13 tutateera
14/6 butateera gatateera
15/6 kutateera
16 hatateera
subjunctive habitual affirmative
subject concord + teerege
person noun class singular plural
first person nteerege tuteerege
second person oteerege muteerege
third person 1/2 ateerege bateerege
3/4 guteerege eteerege
5/6 liteerege gateerege
7/8 kiteerege biteerege
9/10 eteerege ziteerege
11/10 ruteerege
12/14 kateerege buteerege
13 tuteerege
14/6 buteerege gateerege
15/6 kuteerege
16 hateerege
hypothetical affirmative
subject concord + -aakuteera
person noun class singular plural
first person naakuteera twakuteera
second person waakuteera mwakuteera
third person 1/2 yaakuteera baakuteera
3/4 gwakuteera yaakuteera
5/6 lyakuteera gaakuteera
7/8 kyakuteera byakuteera
9/10 yaakuteera zaakuteera
11/10 rwakuteera
12/14 kaakuteera bwakuteera
13 twakuteera
14/6 bwakuteera gaakuteera
15/6 kwakuteera
16 haakuteera
negative
ti- + subject concord + -aakuteera
person noun class singular plural
first person tinaakuteera titwakuteera
second person tiwaakuteera timwakuteera
third person 1/2 tiyaakuteera tibaakuteera
3/4 tigwakuteera tiyaakuteera
5/6 tiryakuteera tigaakuteera
7/8 tikyakuteera tibyakuteera
9/10 tiyaakuteera tizaakuteera
11/10 tirwakuteera
12/14 tikaakuteera tibwakuteera
13 titwakuteera
14/6 tibwakuteera tigaakuteera
15/6 tikwakuteera
16 tihaakuteera
subject concord + -taakuteera
conditional affirmative
subject concord + -aakutiire
person noun class singular plural
first person naakutiire twakutiire
second person waakutiire mwakutiire
third person 1/2 yaakutiire baakutiire
3/4 gwakutiire yaakutiire
5/6 lyakutiire gaakutiire
7/8 kyakutiire byakutiire
9/10 yaakutiire zaakutiire
11/10 rwakutiire
12/14 kaakutiire bwakutiire
13 twakutiire
14/6 bwakutiire gaakutiire
15/6 kwakutiire
16 haakutiire
negative
ti- + subject concord + -aakutiire
person noun class singular plural
first person tinaakutiire titwakutiire
second person tiwaakutiire timwakutiire
third person 1/2 tiyaakutiire tibaakutiire
3/4 tigwakutiire tiyaakutiire
5/6 tiryakutiire tigaakutiire
7/8 tikyakutiire tibyakutiire
9/10 tiyaakutiire tizaakutiire
11/10 tirwakutiire
12/14 tikaakutiire tibwakutiire
13 titwakutiire
14/6 tibwakutiire tigaakutiire
15/6 tikwakutiire
16 tihaakutiire
subject concord + -taakutiire
object concords
person noun class singular plural
first person -nteera -tuteera
second person -kuteera -bateera
third person 1/2 -muteera
3/4 -guteera -giteera
5/6 -liteera -gateera
7/8 -kiteera -biteera
9/10 -giteera -ziteera
11/10 -ruteera
12/14 -kateera -buteera
13 -tuteera
14/6 -buteera -gateera
15/6 -kuteera
16 -hateera

1 The forms in this column are reduced relative forms; full relative forms require an augment before the subject concord.


Derived terms

  • Verbal derivations:
    • Applicative: -teerra
    • Short causative: -teeza
    • Passive: -teerwa
    • Long reciprocal: -teerangana
    • Reduplicative: -teerateera
  • Nominal derivations:
    • akateerarume (ankle)
    • omuteezi (one who hits/strikes)

References

  • Kaji, Shigeki (2007), A Rutooro Vocabulary[1], Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA), →ISBN, pages 15, 136, 207, 232, 234, 237, 241, 242, 286, 303, 321, 323
  • Rubongoya, L. T. (2013), Katondogorozi y'Orunyoro-Rutooro n'Orungereza [Runyoro–Rutooro-English and English-Runyoro–Rutooro dictionary]‎[2], Kampala: Modrug Publishers, →ISBN, page 394
  • Entry 7933 at Bantu Lexical Reconstructions 3