furtum
Latin
Alternative forms
Etymology
From fūr (“thief”) + -tus, -tum (“forming participles”), literally “a stolen thing”, as if built on a genuine verb, compare other fūr derivatives as well as those of ūber.
Pronunciation
- (Classical Latin) IPA(key): [ˈfuːr.tũː]
- (modern Italianate Ecclesiastical) IPA(key): [ˈfur.tum]
Noun
fūrtum n (genitive fūrtī); second declension
- a theft, robbery
- Near-synonyms: latrocinium, raptum
- alicui fūrtum facere ― to rob someone
- c. 211 BCE, Plautus, Rudens 4.3.15:
- Audi.
Furtum ego vidi qui faciebat;
noram dominum, id cui fiebat,
post ad furem egomet devenio
feroque ei condicionem hoc pacto:
'ego istuc furtum scio cui factum est;
nunc mihi si vis dare dimidium,
indicium domino non faciam.'- (please add an English translation of this quotation)
- Audi.
- c. 52 BCE, Julius Caesar, Commentarii de Bello Gallico VI.16:
- Supplicia eorum qui in furto aut in latrocinio aut aliqua noxia sint comprehensi gratiora dis immortalibus esse arbitrantur; sed, cum eius generis copia defecit, etiam ad innocentium supplicia descendunt.
- (please add an English translation of this quotation)
- Supplicia eorum qui in furto aut in latrocinio aut aliqua noxia sint comprehensi gratiora dis immortalibus esse arbitrantur; sed, cum eius generis copia defecit, etiam ad innocentium supplicia descendunt.
- 493 CE – 526 CE, Edictum Theodorici Regis 118:
- Si propter furtum servi dominus conventus furem ipsum magis tradere, quam defendere eum in iudicio voluerit, illa etiam quae ad eum ex ipso furtu pervenisse constiterit, pariter debebit exsolvere.
- (please add an English translation of this quotation)
- Si propter furtum servi dominus conventus furem ipsum magis tradere, quam defendere eum in iudicio voluerit, illa etiam quae ad eum ex ipso furtu pervenisse constiterit, pariter debebit exsolvere.
- thieving, the act of robbing
- 574 CE – 593 CE, Gregorius Turonensis, Historia Francorum V.18. De Praetextato episcopo et interitu Merovechi:
- Nobis quoque respondentibus [episcopis], quis ille sacerdus esset, cuius furti crimen inrogaretur, respondit rex: 'Vidistis enim species, quas nobis furtu abstulit'.
- (please add an English translation of this quotation)
- Nobis quoque respondentibus [episcopis], quis ille sacerdus esset, cuius furti crimen inrogaretur, respondit rex: 'Vidistis enim species, quas nobis furtu abstulit'.
- c. 731 CE, Beda Presbyter, Historia ecclesiastica Liber Primus.27.III:
- Obsecro, quid pati debeat, siquis aliquid de ecclesia furtu abstulerit? […] Addes etiam, quomodo ea, quae furtu de ecclesiis abstulerint, reddere debeant.
- (please add an English translation of this quotation)
- Obsecro, quid pati debeat, siquis aliquid de ecclesia furtu abstulerit? […] Addes etiam, quomodo ea, quae furtu de ecclesiis abstulerint, reddere debeant.
- a stolen thing
- c. 35 BCE, Horace, Satires (book 2) 4.79:
- Magna movet stomacho fastidia, seu puer unctis
tractavit calicem manibus, dum furta ligurrit,
sive gravis veteri creterrae limus adhaesit.- (please add an English translation of this quotation)
- Magna movet stomacho fastidia, seu puer unctis
- (transferred senses) any secret action:
- an excuse or pretext
- 62 BCE – 43 BCE, Cicero, Epistulae ad Familiares 16.26:
- […] sic tu, etiamsi, quod scribas, non habebis, scribito tamen, ne furtum cessationis quaesivisse videaris; valde enim mihi semper et vera et dulcia tuis epistulis nuntiantur.
- (please add an English translation of this quotation)
- […] sic tu, etiamsi, quod scribas, non habebis, scribito tamen, ne furtum cessationis quaesivisse videaris; valde enim mihi semper et vera et dulcia tuis epistulis nuntiantur.
- crafty deceit, trick, artifice, stratagem
- 29 BCE – 19 BCE, Virgil, Aeneid 10.734–735:
- […] ; obvius aduersoque occurrit seque viro uir
contulit, haud furto melior sed fortibus armis.- (please add an English translation of this quotation)
- […] ; obvius aduersoque occurrit seque viro uir
- 8 CE, Ovid, Metamorphoses 13.103–104:
- Quo tamen haec Ithaco, qui clam, qui semper inermis
rem gerit et furtis incautum decipit hostem?- (please add an English translation of this quotation)
- Quo tamen haec Ithaco, qui clam, qui semper inermis
- (chiefly in the plural) stolen or secret love, intrigue
- 8 CE, Ovid, Metamorphoses 1.601–606:
- Intereā mediōs Iūnō despexit in Argōs
et noctis faciem nebulās fēcisse volūcrēs
sub nitidō mīrāta diē, nōn flūminis illās
esse, nec ūmentī sensit tellūre remittī;
atque suus coniunx ubi sit circumspicit, ut quae
dēprensī totiēns iam nosset furta marītī.- (please add an English translation of this quotation)
- Intereā mediōs Iūnō despexit in Argōs
- an excuse or pretext
Declension
Second-declension noun (neuter).
| singular | plural | |
|---|---|---|
| nominative | fūrtum | fūrta |
| genitive | fūrtī | fūrtōrum |
| dative | fūrtō | fūrtīs |
| accusative | fūrtum | fūrta |
| ablative | fūrtō fūrtū |
fūrtīs |
| vocative | fūrtum | fūrta |
NB: fūrtū is found in Late Latin and early Medieval Latin.
Derived terms
Descendants
Noun
fūrtum
- accusative singular of fūrtus
References
- “furtum”, in Charlton T. Lewis and Charles Short (1879), A Latin Dictionary, Oxford: Clarendon Press
- “furtum”, in Charlton T. Lewis (1891), An Elementary Latin Dictionary, New York: Harper & Brothers
- "furtum", in Charles du Fresne du Cange, Glossarium Mediæ et Infimæ Latinitatis (augmented edition with additions by D. P. Carpenterius, Adelungius and others, edited by Léopold Favre, 1883–1887)
- “furtum”, in Gaffiot, Félix (1934), Dictionnaire illustré latin-français, Hachette.
- “furtum”, in Harry Thurston Peck, editor (1898), Harper’s Dictionary of Classical Antiquities, New York: Harper & Brothers
- “furtum”, in William Smith et al., editor (1890), A Dictionary of Greek and Roman Antiquities, London: William Wayte. G. E. Marindin