cruach

See also: crúach

Irish

Pronunciation

  • IPA(key): /kɾˠuəx/[1][2][3]
  • (Ulster) IPA(key): /kɾˠɔx/[4] (in the phrase cruach fhéir (hayrick) /kɾˠɔxˈeːɾʲ/)

Etymology 1

    From crua (hard) +‎ -ach.

    Alternative forms

    Noun

    cruach f (genitive singular cruach)

    1. steel (metal alloy)
    Declension
    Declension of cruach (fourth declension, no plural)
    bare forms
    singular
    nominative cruach
    vocative a chruach
    genitive cruach
    dative cruach
    forms with the definite article
    singular
    nominative an chruach
    genitive na cruach
    dative leis an gcruach
    don chruach
    Derived terms

    Further reading

    • Dinneen, Patrick S. (1927), “cruaḋaċ”, in Foclóir Gaeḋilge agus Béarla, 2nd edition, Dublin: Irish Texts Society, page 273; reprinted with additions 1996, →ISBN
    • Ó Dónaill, Niall (1977), “cruach”, in Foclóir Gaeilge–Béarla, Dublin: An Gúm, →ISBN
    • de Bhaldraithe, Tomás (1959), “cruach”, in English-Irish Dictionary, An Gúm
    • cruach”, in New English-Irish Dictionary, Foras na Gaeilge, 2013–2026

    Etymology 2

      From Middle Irish crúach, from Old Irish crúach (stack; mountain, hill),[5] from Proto-Celtic *krouk- (heap), probably from Proto-Indo-European *krewH- (to heap up), shared with Proto-Germanic *hraukaz (heap), Lithuanian kruvà (heap).[6][7]

      Noun

      cruach f (genitive singular cruaiche, nominative plural cruacha)

      1. stack (of corn or hay), pile
      2. (geography) hill, mountain
      Declension
      Declension of cruach (second declension)
      bare forms
      singular plural
      nominative cruach cruacha
      vocative a chruach a chruacha
      genitive cruaiche cruach
      dative cruach
      cruaich (archaic, dialectal)
      cruacha
      forms with the definite article
      singular plural
      nominative an chruach na cruacha
      genitive na cruaiche na gcruach
      dative leis an gcruach
      leis an gcruaich (archaic, dialectal)
      don chruach
      don chruaich (archaic, dialectal)
      leis na cruacha
      Descendants
      • English: croagh
      • Yola: kurkeen

      Further reading

      • Dinneen, Patrick S. (1927), “cruaċ”, in Foclóir Gaeḋilge agus Béarla, 2nd edition, Dublin: Irish Texts Society, page 273; reprinted with additions 1996, →ISBN
      • Ó Dónaill, Niall (1977), “cruach”, in Foclóir Gaeilge–Béarla, Dublin: An Gúm, →ISBN
      • de Bhaldraithe, Tomás (1959), “cruach”, in English-Irish Dictionary, An Gúm
      • cruach”, in New English-Irish Dictionary, Foras na Gaeilge, 2013–2026

      Etymology 3

        From Old Irish crúachaid (to heap, pile),[8] from crúach (heap, pile).

        Verb

        cruach (present analytic cruachann, future analytic cruachfaidh, verbal noun cruachadh, past participle cruachta)

        1. (transitive) to stack, pile
        Conjugation
        Conjugation of cruach (first conjugation – A)
        indicative singular plural direct relative autonomous
        first second third first second third
        present cruachaim cruachann tú;
        cruachair
        cruachann sé, sí cruachaimid; cruachann muid cruachann sibh cruachann siad;
        cruachaid
        a chruachann; a chruachas cruachtar
        past chruach mé; chruachas chruach tú; chruachais chruach sé, sí chruachamar; chruach muid chruach sibh; chruachabhair chruach siad; chruachadar a chruach cruachadh
        past habitual chruachainn /
        cruachainn
        chruachtá /
        cruachtá
        chruachadh sé, sí /
        cruachadh sé, sí
        chruachaimis; chruachadh muid /
        cruachaimis; cruachadh muid
        chruachadh sibh /
        cruachadh sibh
        chruachaidís; chruachadh siad /
        cruachaidís; cruachadh siad
        a chruachadh chruachtaí /
        cruachtaí
        singular plural direct relative autonomous
        first second third first second third
        future cruachfaidh mé;
        cruachfad
        cruachfaidh tú;
        cruachfair
        cruachfaidh sé, sí cruachfaimid;
        cruachfaidh muid
        cruachfaidh sibh cruachfaidh siad;
        cruachfaid
        a chruachfaidh; a chruachfas cruachfar
        conditional chruachfainn /
        cruachfainn
        chruachfá /
        cruachfá
        chruachfadh sé, sí /
        cruachfadh sé, sí
        chruachfaimis; chruachfadh muid /
        cruachfaimis; cruachfadh muid
        chruachfadh sibh /
        cruachfadh sibh
        chruachfaidís; chruachfadh siad /
        cruachfaidís; cruachfadh siad
        a chruachfadh chruachfaí /
        cruachfaí
        subjunctive singular plural direct relative autonomous
        first second third first second third
        present go gcruacha mé;
        go gcruachad
        go gcruacha tú;
        go gcruachair
        go gcruacha sé, sí go gcruachaimid;
        go gcruacha muid
        go gcruacha sibh go gcruacha siad;
        go gcruachaid
        go gcruachtar
        past gcruachainn gcruachtá gcruachadh sé, sí gcruachaimis;
        gcruachadh muid
        gcruachadh sibh gcruachaidís;
        gcruachadh siad
        gcruachtaí
        imperative singular plural direct relative autonomous
        first second third first second third
        cruachaim cruach cruachadh sé, sí cruachaimis cruachaigí;
        cruachaidh
        cruachaidís cruachtar
        past participle cruachta
        verbal noun cruachadh

        archaic or dialect form
        dependent form

        Derived terms

        Further reading

        • Dinneen, Patrick S. (1927), “cruaċaim”, in Foclóir Gaeḋilge agus Béarla, 2nd edition, Dublin: Irish Texts Society, page 272; reprinted with additions 1996, →ISBN
        • Ó Dónaill, Niall (1977), “cruach”, in Foclóir Gaeilge–Béarla, Dublin: An Gúm, →ISBN
        • de Bhaldraithe, Tomás (1959), “cruach”, in English-Irish Dictionary, An Gúm
        • cruach”, in New English-Irish Dictionary, Foras na Gaeilge, 2013–2026

        Mutation

        Mutated forms of cruach
        radical lenition eclipsis
        cruach chruach gcruach

        Note: Certain mutated forms of some words can never occur in standard Modern Irish.
        All possible mutated forms are displayed for convenience.

        References

        Scottish Gaelic

        Pronunciation

        • IPA(key): /kʰɾuəx/

        Etymology 1

          From Old Irish crúach (stack of corn; rick; heap, conical pile; mountain, hill), from Proto-Celtic *krouk- (heap).[1]

          Noun

          cruach f (genitive singular cruaiche, plural cruachan)

          1. pile, heap, stack
          Derived terms

          Etymology 2

            From Old Irish crúachaid (to heap, pile),[2] from crúach (heap, pile).

            Verb

            cruach (past chruach, future cruachaidh, verbal noun cruachadh, past participle cruachte)

            1. to pile or heap up
            2. to make into a stack

            Mutation

            Mutation of cruach
            radical lenition
            cruach chruach

            Note: Certain mutated forms of some words can never occur in standard Scottish Gaelic.
            All possible mutated forms are displayed for convenience.

            References

            1. ^ Matasović, Ranko (2009), “krowko-”, in Etymological Dictionary of Proto-Celtic (Leiden Indo-European Etymological Dictionary Series; 9), Leiden: Brill, →ISBN, pages 226-27
            2. ^ Gregory Toner, Sharon Arbuthnot, Máire Ní Mhaonaigh, Marie-Luise Theuerkauf, Dagmar Wodtko, editors (2019), “crúachaid”, in eDIL: Electronic Dictionary of the Irish Language