breathnaigh
Irish
Etymology
From Middle Irish brethnaigid (“to judge”),[1] from breth (“judgment”). Doublet of breithnigh.
Pronunciation
- (Galway) IPA(key): /ˈbʲɾʲan̪ˠə/[2], (Cois Fharraige) [ˈbʲɾʲæːn̪ˠə][3]
- (Ulster) IPA(key): /ˈbʲɾʲahnˠi/[4]
Verb
breathnaigh (present analytic breathnaíonn, future analytic breathnóidh, verbal noun breathnú, past participle breathnaithe) (ambitransitive)
Conjugation
| indicative | singular | plural | direct relative | autonomous | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| first | second | third | first | second | third | |||
| present | breathnaím | breathnaíonn tú; breathnaír† |
breathnaíonn sé, sí | breathnaímid; breathnaíonn muid |
breathnaíonn sibh | breathnaíonn siad; breathnaíd† |
a bhreathnaíonn; a bhreathnaíos | breathnaítear |
| past | bhreathnaigh mé; bhreathnaíos | bhreathnaigh tú; bhreathnaís | bhreathnaigh sé, sí | bhreathnaíomar; bhreathnaigh muid | bhreathnaigh sibh; bhreathnaíobhair | bhreathnaigh siad; bhreathnaíodar | a bhreathnaigh | breathnaíodh |
| past habitual | bhreathnaínn / breathnaínn‡ |
bhreathnaíteá / breathnaíteᇠ|
bhreathnaíodh sé, sí / breathnaíodh sé, sí‡ |
bhreathnaímis; bhreathnaíodh muid / breathnaímis‡; breathnaíodh muid‡ |
bhreathnaíodh sibh / breathnaíodh sibh‡ |
bhreathnaídís; bhreathnaíodh / breathnaídís‡; breathnaíodh siad‡ |
a bhreathnaíodh | bhreathnaítí / breathnaítí‡ |
| singular | plural | direct relative | autonomous | |||||
| first | second | third | first | second | third | |||
| future | breathnóidh mé; breathnód; breathnóchaidh mé† |
breathnóidh tú; breathnóir†; breathnóchaidh tú† |
breathnóidh sé, sí; breathnóchaidh sé, sí† |
breathnóimid; breathnóidh muid; breathnóchaimid†; breathnóchaidh muid† |
breathnóidh sibh; breathnóchaidh sibh† |
breathnóidh siad; breathnóid†; breathnóchaidh siad† |
a bhreathnóidh; a bhreathnós; a bhreathnóchaidh†; a bhreathnóchas† | breathnófar; breathnóchar† |
| conditional | bhreathnóinn; bhreathnóchainn† / breathnóinn‡; breathnóchainn†‡ |
bhreathnófá; bhreathnóchthᆠ/ breathnófá‡; breathnóchthᆇ |
bhreathnódh sé, sí; bhreathnóchadh sé, sí† / breathnódh sé, sí‡; breathnóchadh sé, s톇 |
bhreathnóimis; bhreathnódh muid; bhreathnóchaimis†; bhreathnóchadh muid† / breathnóimis‡; breathnódh muid‡; breathnóchaimis†‡; breathnóchadh muid†‡ |
bhreathnódh sibh; bhreathnóchadh sibh† / breathnódh sibh‡; breathnóchadh sibh†‡ |
bhreathnóidís; bhreathnódh siad; bhreathnóchaidís†; bhreathnóchadh siad† / breathnóidís‡; breathnódh siad‡; breathnóchaidís†‡; breathnóchadh siad†‡ |
a bhreathnódh; a bhreathnóchadh† | bhreathnófaí; bhreathnóchthaí† / breathnófaí‡; breathnóchtha톇 |
| subjunctive | singular | plural | direct relative | autonomous | ||||
| first | second | third | first | second | third | |||
| present | go mbreathnaí mé; go mbreathnaíod† |
go mbreathnaí tú; go mbreathnaír† |
go mbreathnaí sé, sí | go mbreathnaímid; go mbreathnaí muid |
go mbreathnaí sibh | go mbreathnaí siad; go mbreathnaíd† |
— | go mbreathnaítear |
| past | dá mbreathnaínn | dá mbreathnaíteá | dá mbreathnaíodh sé, sí | dá mbreathnaímis; dá mbreathnaíodh muid |
dá mbreathnaíodh sibh | dá mbreathnaídís; dá mbreathnaíodh siad |
— | dá mbreathnaítí |
| imperative | singular | plural | direct relative | autonomous | ||||
| first | second | third | first | second | third | |||
| — | breathnaím | breathnaigh | breathnaíodh sé, sí | breathnaímis | breathnaígí; breathnaídh† |
breathnaídís | — | breathnaítear |
| past participle | breathnaithe | |||||||
| verbal noun | breathnú | |||||||
† archaic or dialect form
‡ dependent form
Derived terms
- aisbhreathnaigh (“look back”, verb)
- breathnadóir m, breathnóir m (“observer, spectator”)
- breathnaigh ó (“to look (idly) around (oneself)”, verb)
- fadbhreathnaitheacht f (“far-sightedness”)
Mutation
| radical | lenition | eclipsis |
|---|---|---|
| breathnaigh | bhreathnaigh | mbreathnaigh |
Note: Certain mutated forms of some words can never occur in standard Modern Irish.
All possible mutated forms are displayed for convenience.
References
- ^ Gregory Toner, Sharon Arbuthnot, Máire Ní Mhaonaigh, Marie-Luise Theuerkauf, Dagmar Wodtko, editors (2019), “brethnaigid”, in eDIL: Electronic Dictionary of the Irish Language
- ^ Finck, F. N. (1899), Die araner mundart [The Aran Dialect] (in German), Zweiter Band: Wörterbuch [Second volume: Dictionary], Marburg: Elwert’sche Verlagsbuchhandlung, page 52
- ^ de Bhaldraithe, Tomás (1975), The Irish of Cois Fhairrge, Co. Galway: A Phonetic Study, revised edition, Dublin Institute for Advanced Studies, page 74, line 31
- ^ Quiggin, E. C. (1906), A Dialect of Donegal, Cambridge University Press, § 130, page 50
Further reading
- Ó Dónaill, Niall (1977), “breathnaigh”, in Foclóir Gaeilge–Béarla, Dublin: An Gúm, →ISBN
- Dinneen, Patrick S. (1904), “breaṫnuiġim”, in Foclóir Gaeḋilge agus Béarla, 1st edition, Dublin: Irish Texts Society, page 85