baziira

Tooro

Etymology

From Proto-Nyoro-Ganda, from Common Bantu *-bàda (to sew).

Pronunciation

  • IPA(key): /βazíːɾa/

Verb

-baziira (infinitive okubaziira) (transitive)

  1. to sew
    Synonym: -sona

Conjugation

Conjugation of -baziira
infinitives
affirmative okubaziira
negative okutabaziira
imperatives
affirmative baziira
negative (see second-person negative subjunctive forms)
tense polarity basic forms relative forms1
present habitual affirmative
subject concord + -baziira
person noun class singular plural
first person mbaziira tubaziira
second person obaziira mubaziira
third person 1/2 abaziira babaziira
3/4 gubaziira ebaziira
5/6 libaziira gabaziira
7/8 kibaziira bibaziira
9/10 ebaziira zibaziira
11/10 rubaziira
12/14 kabaziira bubaziira
13 tubaziira
14/6 bubaziira gabaziira
15/6 kubaziira
16 habaziira
negative
ti- + subject concord + -baziira
person noun class singular plural
first person timbaziira titubaziira
second person tobaziira timubaziira
third person 1/2 tabaziira tibabaziira
3/4 tigubaziira tebaziira
5/6 tiribaziira tigabaziira
7/8 tikibaziira tibibaziira
9/10 tebaziira tizibaziira
11/10 tirubaziira
12/14 tikabaziira tibubaziira
13 titubaziira
14/6 tibubaziira tigabaziira
15/6 tikubaziira
16 tihabaziira
subject concord + -tabaziira
present continuous affirmative
ni- + subject concord + -baziira
person noun class singular plural
first person nimbaziira nitubaziira
second person noobaziira nimubaziira
third person 1/2 naabaziira nibabaziira
3/4 nigubaziira neebaziira
5/6 niribaziira nigabaziira
7/8 nikibaziira nibibaziira
9/10 neebaziira nizibaziira
11/10 nirubaziira
12/14 nikabaziira nibubaziira
13 nitubaziira
14/6 nibubaziira nigabaziira
15/6 nikubaziira
16 nihabaziira
subject concord + -rukubaziira
negative
ti- + subject concord + -rukubaziira
person noun class singular plural
first person tindukubaziira titurukubaziira
second person torukubaziira timurukubaziira
third person 1/2 tarukubaziira tibarukubaziira
3/4 tigurukubaziira terukubaziira
5/6 tirirukubaziira tigarukubaziira
7/8 tikirukubaziira tibirukubaziira
9/10 terukubaziira tizirukubaziira
11/10 tirurukubaziira
12/14 tikarukubaziira tiburukubaziira
13 titurukubaziira
14/6 tiburukubaziira tigarukubaziira
15/6 tikurukubaziira
16 tiharukubaziira
subject concord + -tarukubaziira
present continuative affirmative
ni- + subject concord + -kyabaziira
person noun class singular plural
first person ninkyabaziira nitukyabaziira
second person nookyabaziira nimukyabaziira
third person 1/2 naakyabaziira nibakyabaziira
3/4 nigukyabaziira neekyabaziira
5/6 nirikyabaziira nigakyabaziira
7/8 nikikyabaziira nibikyabaziira
9/10 neekyabaziira nizikyabaziira
11/10 nirukyabaziira
12/14 nikakyabaziira nibukyabaziira
13 nitukyabaziira
14/6 nibukyabaziira nigakyabaziira
15/6 nikukyabaziira
16 nihakyabaziira
subject concord + -rukukyabaziira
negative
ti- + subject concord + -kyabaziira
person noun class singular plural
first person tinkyabaziira titukyabaziira
second person tokyabaziira timukyabaziira
third person 1/2 takyabaziira tibakyabaziira
3/4 tigukyabaziira tekyabaziira
5/6 tirikyabaziira tigakyabaziira
7/8 tikikyabaziira tibikyabaziira
9/10 tekyabaziira tizikyabaziira
11/10 tirukyabaziira
12/14 tikakyabaziira tibukyabaziira
13 titukyabaziira
14/6 tibukyabaziira tigakyabaziira
15/6 tikukyabaziira
16 tihakyabaziira
subject concord + -takyabaziira
virtual present affirmative
subject concord + -abaziira
person noun class singular plural
first person nabaziira twabaziira
second person wabaziira mwabaziira
third person 1/2 yabaziira baabaziira
3/4 gwabaziira yabaziira
5/6 lyabaziira gaabaziira
7/8 kyabaziira byabaziira
9/10 yabaziira zaabaziira
11/10 rwabaziira
12/14 kaabaziira bwabaziira
13 twabaziira
14/6 bwabaziira gaabaziira
15/6 kwabaziira
16 haabaziira
negative
ti- + subject concord + abaziira
person noun class singular plural
first person tinabaziira titwabaziira
second person tiwabaziira timwabaziira
third person 1/2 tiyabaziira tibaabaziira
3/4 tigwabaziira tiyabaziira
5/6 tiryabaziira tigaabaziira
7/8 tikyabaziira tibyabaziira
9/10 tiyabaziira tizaabaziira
11/10 tirwabaziira
12/14 tikaabaziira tibwabaziira
13 titwabaziira
14/6 tibwabaziira tigaabaziira
15/6 tikwabaziira
16 tihaabaziira
subject concord + -taabaziira
present perfect affirmative
subject concord + -baziire
person noun class singular plural
first person mbaziire tubaziire
second person obaziire mubaziire
third person 1/2 abaziire babaziire
3/4 gubaziire ebaziire
5/6 libaziire gabaziire
7/8 kibaziire bibaziire
9/10 ebaziire zibaziire
11/10 rubaziire
12/14 kabaziire bubaziire
13 tubaziire
14/6 bubaziire gabaziire
15/6 kubaziire
16 habaziire
negative
ti- + subject concord + -baziire
person noun class singular plural
first person timbaziire titubaziire
second person tobaziire timubaziire
third person 1/2 tabaziire tibabaziire
3/4 tigubaziire tebaziire
5/6 tiribaziire tigabaziire
7/8 tikibaziire tibibaziire
9/10 tebaziire tizibaziire
11/10 tirubaziire
12/14 tikabaziire tibubaziire
13 titubaziire
14/6 tibubaziire tigabaziire
15/6 tikubaziire
16 tihabaziire
subject concord + -tabaziire
near perfective affirmative
subject concord + -akabaziira
person noun class singular plural
first person nakabaziira twakabaziira
second person wakabaziira mwakabaziira
third person 1/2 yakabaziira baakabaziira
3/4 gwakabaziira yakabaziira
5/6 lyakabaziira gaakabaziira
7/8 kyakabaziira byakabaziira
9/10 yakabaziira zaakabaziira
11/10 rwakabaziira
12/14 kaakabaziira bwakabaziira
13 twakabaziira
14/6 bwakabaziira gaakabaziira
15/6 kwakabaziira
16 haakabaziira
negative
ti- + subject concord + -kabaziire
person noun class singular plural
first person tinkabaziire titukabaziire
second person tokabaziire timukabaziire
third person 1/2 takabaziire tibakabaziire
3/4 tigukabaziire tekabaziire
5/6 tirikabaziire tigakabaziire
7/8 tikikabaziire tibikabaziire
9/10 tekabaziire tizikabaziire
11/10 tirukabaziire
12/14 tikakabaziire tibukabaziire
13 titukabaziire
14/6 tibukabaziire tigakabaziire
15/6 tikukabaziire
16 tihakabaziire
subject concord + -takabaziire
near past affirmative
subject concord + -baziirege
person noun class singular plural
first person mbaziirege tubaziirege
second person obaziirege mubaziirege
third person 1/2 abaziirege babaziirege
3/4 gubaziirege ebaziirege
5/6 libaziirege gabaziirege
7/8 kibaziirege bibaziirege
9/10 ebaziirege zibaziirege
11/10 rubaziirege
12/14 kabaziirege bubaziirege
13 tubaziirege
14/6 bubaziirege gabaziirege
15/6 kubaziirege
16 habaziirege
negative
ti- + subject concord + -baziirege
person noun class singular plural
first person timbaziirege titubaziirege
second person tobaziirege timubaziirege
third person 1/2 tabaziirege tibabaziirege
3/4 tigubaziirege tebaziirege
5/6 tiribaziirege tigabaziirege
7/8 tikibaziirege tibibaziirege
9/10 tebaziirege tizibaziirege
11/10 tirubaziirege
12/14 tikabaziirege tibubaziirege
13 titubaziirege
14/6 tibubaziirege tigabaziirege
15/6 tikubaziirege
16 tihabaziirege
subject concord + -tabaziirege
remote past affirmative
subject concord + -kabaziira
person noun class singular plural
first person nkabaziira tukabaziira
second person okabaziira mukabaziira
third person 1/2 akabaziira bakabaziira
3/4 gukabaziira ekabaziira
5/6 likabaziira gakabaziira
7/8 kikabaziira bikabaziira
9/10 ekabaziira zikabaziira
11/10 rukabaziira
12/14 kakabaziira bukabaziira
13 tukabaziira
14/6 bukabaziira gakabaziira
15/6 kukabaziira
16 hakabaziira
subject concord + -abaziire
negative
subject concord + -tabaziire
person noun class singular plural
first person ntabaziire tutabaziire
second person otabaziire mutabaziire
third person 1/2 atabaziire batabaziire
3/4 gutabaziire etabaziire
5/6 litabaziire gatabaziire
7/8 kitabaziire bitabaziire
9/10 etabaziire ziitabaziire
11/10 rutabaziire
12/14 katabaziire butabaziire
13 tutabaziire
14/6 butabaziire gatabaziire
15/6 kutabaziire
16 hatabaziire
subject concord + -tarabaziire
experiential perfective affirmative
subject concord + -rabaziire
person noun class singular plural
first person ndabaziire turabaziire
second person orabaziire murabaziire
third person 1/2 arabaziire barabaziire
3/4 gurabaziire erabaziire
5/6 lirabaziire garabaziire
7/8 kirabaziire birabaziire
9/10 erabaziire zirabaziire
11/10 rurabaziire
12/14 karabaziire burabaziire
13 turabaziire
14/6 burabaziire garabaziire
15/6 kurabaziire
16 harabaziire
negative
ti- + subject concord + -kabaziiraga
person noun class singular plural
first person tinkabaziiraga titukabaziiraga
second person tokabaziiraga timukabaziiraga
third person 1/2 takabaziiraga tibakabaziiraga
3/4 tigukabaziiraga tekabaziiraga
5/6 tirikabaziiraga tigakabaziiraga
7/8 tikikabaziiraga tibikabaziiraga
9/10 tekabaziiraga tizikabaziiraga
11/10 tirukabaziiraga
12/14 tikakabaziiraga tibukabaziiraga
13 titukabaziiraga
14/6 tibukabaziiraga tigakabaziiraga
15/6 tikukabaziiraga
16 tihakabaziiraga
subject concord + -takabaziiraga
cessative perfective affirmative
subject concord + -aabaziire
person noun class singular plural
first person naabaziire twabaziire
second person waabaziire mwabaziire
third person 1/2 yaabaziire baabaziire
3/4 gwabaziire yaabaziire
5/6 lyabaziire gaabaziire
7/8 kyabaziire byabaziire
9/10 yaabaziire zaabaziire
11/10 rwabaziire
12/14 kaabaziire bwabaziire
13 twabaziire
14/6 bwabaziire gaabaziire
15/6 kwabaziire
16 haabaziire
past habitual affirmative
subject concord + -abaziiraga
person noun class singular plural
first person nabaziiraga twabaziiraga
second person wabaziiraga mwabaziiraga
third person 1/2 yabaziiraga baabaziiraga
3/4 gwabaziiraga yabaziiraga
5/6 lyabaziiraga gaabaziiraga
7/8 kyabaziiraga byabaziiraga
9/10 yabaziiraga zaabaziiraga
11/10 rwabaziiraga
12/14 kaabaziiraga bwabaziiraga
13 twabaziiraga
14/6 bwabaziiraga gaabaziiraga
15/6 kwabaziiraga
16 haabaziiraga
negative
ti- + subject concord + abaziiraga
person noun class singular plural
first person tinabaziiraga titwabaziiraga
second person tiwabaziiraga timwabaziiraga
third person 1/2 tiyabaziiraga tibaabaziiraga
3/4 tigwabaziiraga tiyabaziiraga
5/6 tiryabaziiraga tigaabaziiraga
7/8 tikyabaziiraga tibyabaziiraga
9/10 tiyabaziiraga tizaabaziiraga
11/10 tirwabaziiraga
12/14 tikaabaziiraga tibwabaziiraga
13 titwabaziiraga
14/6 tibwabaziiraga tigaabaziiraga
15/6 tikwabaziiraga
16 tihaabaziiraga
subject concord + -taabaziiraga
near future affirmative
subject concord + -raabaziira
person noun class singular plural
first person ndaabaziira turaabaziira
second person oraabaziira muraabaziira
third person 1/2 araabaziira baraabaziira
3/4 guraabaziira eraabaziira
5/6 liraabaziira garaabaziira
7/8 kiraabaziira biraabaziira
9/10 eraabaziira ziraabaziira
11/10 ruraabaziira
12/14 karaabaziira buraabaziira
13 turaabaziira
14/6 buraabaziira garaabaziira
15/6 kuraabaziira
16 haraabaziira
negative
ti- + subject concord + -aabaziire
person noun class singular plural
first person tinaabaziire titwabaziire
second person tiwaabaziire timwabaziire
third person 1/2 tiyaabaziire tibaabaziire
3/4 tigwabaziire tiyaabaziire
5/6 tiryabaziire tigaabaziire
7/8 tikyabaziire tibyabaziire
9/10 tiyaabaziire tizaabaziire
11/10 tirwabaziire
12/14 tikaabaziire tibwabaziire
13 titwabaziire
14/6 tibwabaziire tigaabaziire
15/6 tikwabaziire
16 tihaabaziire
subject concord + -taabaziire
remote future affirmative
subject concord + -libaziira
person noun class singular plural
first person ndibaziira tulibaziira
second person olibaziira mulibaziira
third person 1/2 alibaziira balibaziira
3/4 gulibaziira eribaziira
5/6 liribaziira galibaziira
7/8 kiribaziira biribaziira
9/10 eribaziira ziribaziira
11/10 rulibaziira
12/14 kalibaziira bulibaziira
13 tulibaziira
14/6 bulibaziira galibaziira
15/6 kulibaziira
16 halibaziira
negative
ti- + subject concord + -libaziira
person noun class singular plural
first person tindibaziira titulibaziira
second person tolibaziira timulibaziira
third person 1/2 talibaziira tibalibaziira
3/4 tigulibaziira teribaziira
5/6 tiriribaziira tigalibaziira
7/8 tikiribaziira tibiribaziira
9/10 teribaziira tiziribaziira
11/10 tirulibaziira
12/14 tikalibaziira tibulibaziira
13 titulibaziira
14/6 tibulibaziira tigalibaziira
15/6 tikulibaziira
16 tihalibaziira
subject concord + -talibaziira
future habitual affirmative
subject concord + -raabaziiraga
person noun class singular plural
first person ndaabaziiraga turaabaziiraga
second person oraabaziiraga muraabaziiraga
third person 1/2 araabaziiraga baraabaziiraga
3/4 guraabaziiraga eraabaziiraga
5/6 liraabaziiraga garaabaziiraga
7/8 kiraabaziiraga biraabaziiraga
9/10 eraabaziiraga ziraabaziiraga
11/10 ruraabaziiraga
12/14 karaabaziiraga buraabaziiraga
13 turaabaziiraga
14/6 buraabaziiraga garaabaziiraga
15/6 kuraabaziiraga
16 haraabaziiraga
negative
ti- + subject concord + -aabaziirege
person noun class singular plural
first person tinaabaziirege titwabaziirege
second person tiwaabaziirege timwabaziirege
third person 1/2 tiyaabaziirege tibaabaziirege
3/4 tigwabaziirege tiyaabaziirege
5/6 tiryabaziirege tigaabaziirege
7/8 tikyabaziirege tibyabaziirege
9/10 tiyaabaziirege tizaabaziirege
11/10 tirwabaziirege
12/14 tikaabaziirege tibwabaziirege
13 titwabaziirege
14/6 tibwabaziirege tigaabaziirege
15/6 tikwabaziirege
16 tihaabaziirege
subject concord + -taabaziirege
subjunctive affirmative
subject concord + baziire
person noun class singular plural
first person mbaziire tubaziire
second person obaziire mubaziire
third person 1/2 abaziire babaziire
3/4 gubaziire ebaziire
5/6 libaziire gabaziire
7/8 kibaziire bibaziire
9/10 ebaziire zibaziire
11/10 rubaziire
12/14 kabaziire bubaziire
13 tubaziire
14/6 bubaziire gabaziire
15/6 kubaziire
16 habaziire
negative
subject concord + -tabaziira
person noun class singular plural
first person ntabaziira tutabaziira
second person otabaziira mutabaziira
third person 1/2 atabaziira batabaziira
3/4 gutabaziira etabaziira
5/6 litabaziira gatabaziira
7/8 kitabaziira bitabaziira
9/10 etabaziira zitabaziira
11/10 rutabaziira
12/14 katabaziira butabaziira
13 tutabaziira
14/6 butabaziira gatabaziira
15/6 kutabaziira
16 hatabaziira
subjunctive habitual affirmative
subject concord + baziirege
person noun class singular plural
first person mbaziirege tubaziirege
second person obaziirege mubaziirege
third person 1/2 abaziirege babaziirege
3/4 gubaziirege ebaziirege
5/6 libaziirege gabaziirege
7/8 kibaziirege bibaziirege
9/10 ebaziirege zibaziirege
11/10 rubaziirege
12/14 kabaziirege bubaziirege
13 tubaziirege
14/6 bubaziirege gabaziirege
15/6 kubaziirege
16 habaziirege
hypothetical affirmative
subject concord + -aakubaziira
person noun class singular plural
first person naakubaziira twakubaziira
second person waakubaziira mwakubaziira
third person 1/2 yaakubaziira baakubaziira
3/4 gwakubaziira yaakubaziira
5/6 lyakubaziira gaakubaziira
7/8 kyakubaziira byakubaziira
9/10 yaakubaziira zaakubaziira
11/10 rwakubaziira
12/14 kaakubaziira bwakubaziira
13 twakubaziira
14/6 bwakubaziira gaakubaziira
15/6 kwakubaziira
16 haakubaziira
negative
ti- + subject concord + -aakubaziira
person noun class singular plural
first person tinaakubaziira titwakubaziira
second person tiwaakubaziira timwakubaziira
third person 1/2 tiyaakubaziira tibaakubaziira
3/4 tigwakubaziira tiyaakubaziira
5/6 tiryakubaziira tigaakubaziira
7/8 tikyakubaziira tibyakubaziira
9/10 tiyaakubaziira tizaakubaziira
11/10 tirwakubaziira
12/14 tikaakubaziira tibwakubaziira
13 titwakubaziira
14/6 tibwakubaziira tigaakubaziira
15/6 tikwakubaziira
16 tihaakubaziira
subject concord + -taakubaziira
conditional affirmative
subject concord + -aakubaziire
person noun class singular plural
first person naakubaziire twakubaziire
second person waakubaziire mwakubaziire
third person 1/2 yaakubaziire baakubaziire
3/4 gwakubaziire yaakubaziire
5/6 lyakubaziire gaakubaziire
7/8 kyakubaziire byakubaziire
9/10 yaakubaziire zaakubaziire
11/10 rwakubaziire
12/14 kaakubaziire bwakubaziire
13 twakubaziire
14/6 bwakubaziire gaakubaziire
15/6 kwakubaziire
16 haakubaziire
negative
ti- + subject concord + -aakubaziire
person noun class singular plural
first person tinaakubaziire titwakubaziire
second person tiwaakubaziire timwakubaziire
third person 1/2 tiyaakubaziire tibaakubaziire
3/4 tigwakubaziire tiyaakubaziire
5/6 tiryakubaziire tigaakubaziire
7/8 tikyakubaziire tibyakubaziire
9/10 tiyaakubaziire tizaakubaziire
11/10 tirwakubaziire
12/14 tikaakubaziire tibwakubaziire
13 titwakubaziire
14/6 tibwakubaziire tigaakubaziire
15/6 tikwakubaziire
16 tihaakubaziire
subject concord + -taakubaziire
object concords
person noun class singular plural
first person -mbaziira -tubaziira
second person -kubaziira -babaziira
third person 1/2 -mubaziira
3/4 -gubaziira -gibaziira
5/6 -libaziira -gabaziira
7/8 -kibaziira -bibaziira
9/10 -gibaziira -zibaziira
11/10 -rubaziira
12/14 -kabaziira -bubaziira
13 -tubaziira
14/6 -bubaziira -gabaziira
15/6 -kubaziira
16 -habaziira

1 The forms in this column are reduced relative forms; full relative forms require an augment before the subject concord.


Derived terms

  • Verbal derivations:
    • Applicative: -baziirra
    • Short causative: -baziiza
    • Passive: -baziirwa
  • Nominal derivations:
    • omubaziizi (tailor)
    • orubaziiro (seam)

References

  • David Lee Schoenbrun (1997), The Historical Reconstruction of Great Lakes Bantu Cultural Vocabulary, Rüdiger Köppe Verlag, →ISBN, page 33
  • Kaji, Shigeki (2007), A Rutooro Vocabulary[1], Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA), →ISBN, page 284
  • Rubongoya, L. T. (2013), Katondogorozi y'Orunyoro-Rutooro n'Orungereza [Runyoro–Rutooro-English and English-Runyoro–Rutooro dictionary]‎[2], Kampala: Modrug Publishers, →ISBN, page 15
  • Entry 8987 at Bantu Lexical Reconstructions 3