चतुरङ्ग
Sanskrit
Alternative scripts
Alternative scripts
- চতুৰঙ্গ (Assamese script)
- ᬘᬢᬸᬭᬗ᭄ᬕ (Balinese script)
- চতুরঙ্গ (Bengali script)
- 𑰓𑰝𑰲𑰨𑰒𑰿𑰐 (Bhaiksuki script)
- 𑀘𑀢𑀼𑀭𑀗𑁆𑀕 (Brahmi script)
- စတုရင်္ဂ (Burmese script)
- ચતુરઙ્ગ (Gujarati script)
- ਚਤੁਰਙ੍ਗ (Gurmukhi script)
- 𑌚𑌤𑍁𑌰𑌙𑍍𑌗 (Grantha script)
- ꦕꦠꦸꦫꦔ꧀ꦒ (Javanese script)
- 𑂒𑂞𑂳𑂩𑂑𑂹𑂏 (Kaithi script)
- ಚತುರಙ್ಗ (Kannada script)
- ចតុរង្គ (Khmer script)
- ຈຕຸຣງ຺ຄ (Lao script)
- ചതുരങ്ഗ (Malayalam script)
- ᢜᠠᢠᡠᡵᠠᢛᡤᠠ (Manchu script)
- 𑘓𑘝𑘳𑘨𑘒𑘿𑘐 (Modi script)
- ᢋᠠᢐᠤᠷᠠᢊᠺᠠ (Mongolian script)
- 𑦳𑦽𑧔𑧈𑦲𑧠𑦰 (Nandinagari script)
- 𑐔𑐟𑐸𑐬𑐒𑑂𑐐 (Newa script)
- ଚତୁରଙ୍ଗ (Odia script)
- ꢗꢡꢸꢬꢖ꣄ꢔ (Saurashtra script)
- 𑆖𑆠𑆶𑆫𑆕𑇀𑆓 (Sharada script)
- 𑖓𑖝𑖲𑖨𑖒𑖿𑖐 (Siddham script)
- චතුරඞ්ග (Sinhalese script)
- 𑩡𑩫𑩒𑩼𑩠 𑪙𑩞 (Soyombo script)
- 𑚏𑚙𑚰𑚤𑚎𑚶𑚌 (Takri script)
- சதுரங்க³ (Tamil script)
- చతురఙ్గ (Telugu script)
- จตุรงฺค (Thai script)
- ཙ་ཏུ་ར་ངྒ (Tibetan script)
- 𑒔𑒞𑒳𑒩𑒓𑓂𑒑 (Tirhuta script)
- 𑨣𑨙𑨃𑨫𑨏𑩇𑨍 (Zanabazar Square script)
Etymology
From चतुर् (catúr, “four”) + अङ्ग (áṅga, “limb, member”)
Pronunciation
- (Vedic) IPA(key): /t͡ɕɐ́.tu.ɾɐŋ.ɡɐ/
- (Classical Sanskrit) IPA(key): /t͡ɕɐ.t̪u.ɾɐŋ.ɡɐ/
Adjective
चतु॑रङ्ग • (cáturaṅga) stem
- having 4 limbs
- c. 1500 BCE – 1000 BCE, Ṛgveda 10.92.11:
- ते हि द्यावा॑पृथि॒वी भूरि॑रेतसा॒ नरा॒शंस॒श्चतु॑रङ्गो य॒मोऽदि॑तिः।
दे॒वस्त्वष्टा॑ द्रविणो॒दा ऋ॑भु॒क्षणः॒ प्र रो॑द॒सी म॒रुतो॒ विष्णु॑रर्हिरे॥- té hí dyā́vāpṛthivī́ bhū́riretasā nárāśáṃsaścáturaṅgo yamóʼditiḥ.
devástváṣṭā draviṇodā́ ṛbhukṣáṇaḥ prá rodasī́ marúto víṣṇurarhire. - They the heaven and earth, abounding with waters, the Narāśaṃsa rite with its four limbs, Yama, Aditi, the divine Tvaṣṭā, (Agni) the giver of wealth, the Ṛbhus, Rodasī, the Maruts, and Viṣṇu are worshipped by us.
- té hí dyā́vāpṛthivī́ bhū́riretasā nárāśáṃsaścáturaṅgo yamóʼditiḥ.
- ते हि द्यावा॑पृथि॒वी भूरि॑रेतसा॒ नरा॒शंस॒श्चतु॑रङ्गो य॒मोऽदि॑तिः।
- (with बल (bala, “an army”)) comprising (4 parts, viz.) elephants, chariots, cavalry, and infantry (MBh. III, 790, R. II, 51, 7)
Declension
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | चतु॑रङ्गः (cáturaṅgaḥ) | चतु॑रङ्गौ (cáturaṅgau) चतु॑रङ्गा¹ (cáturaṅgā¹) |
चतु॑रङ्गाः (cáturaṅgāḥ) चतु॑रङ्गासः¹ (cáturaṅgāsaḥ¹) |
| accusative | चतु॑रङ्गम् (cáturaṅgam) | चतु॑रङ्गौ (cáturaṅgau) चतु॑रङ्गा¹ (cáturaṅgā¹) |
चतु॑रङ्गान् (cáturaṅgān) |
| instrumental | चतु॑रङ्गेण (cáturaṅgeṇa) | चतु॑रङ्गाभ्याम् (cáturaṅgābhyām) | चतु॑रङ्गैः (cáturaṅgaiḥ) चतु॑रङ्गेभिः¹ (cáturaṅgebhiḥ¹) |
| dative | चतु॑रङ्गाय (cáturaṅgāya) | चतु॑रङ्गाभ्याम् (cáturaṅgābhyām) | चतु॑रङ्गेभ्यः (cáturaṅgebhyaḥ) |
| ablative | चतु॑रङ्गात् (cáturaṅgāt) | चतु॑रङ्गाभ्याम् (cáturaṅgābhyām) | चतु॑रङ्गेभ्यः (cáturaṅgebhyaḥ) |
| genitive | चतु॑रङ्गस्य (cáturaṅgasya) | चतु॑रङ्गयोः (cáturaṅgayoḥ) | चतु॑रङ्गाणाम् (cáturaṅgāṇām) |
| locative | चतु॑रङ्गे (cáturaṅge) | चतु॑रङ्गयोः (cáturaṅgayoḥ) | चतु॑रङ्गेषु (cáturaṅgeṣu) |
| vocative | चतु॑रङ्ग (cáturaṅga) | चतु॑रङ्गौ (cáturaṅgau) चतु॑रङ्गा¹ (cáturaṅgā¹) |
चतु॑रङ्गाः (cáturaṅgāḥ) चतु॑रङ्गासः¹ (cáturaṅgāsaḥ¹) |
- ¹Vedic
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | चतु॑रङ्गा (cáturaṅgā) | चतु॑रङ्गे (cáturaṅge) | चतु॑रङ्गाः (cáturaṅgāḥ) |
| accusative | चतु॑रङ्गाम् (cáturaṅgām) | चतु॑रङ्गे (cáturaṅge) | चतु॑रङ्गाः (cáturaṅgāḥ) |
| instrumental | चतु॑रङ्गया (cáturaṅgayā) चतु॑रङ्गा¹ (cáturaṅgā¹) |
चतु॑रङ्गाभ्याम् (cáturaṅgābhyām) | चतु॑रङ्गाभिः (cáturaṅgābhiḥ) |
| dative | चतु॑रङ्गायै (cáturaṅgāyai) | चतु॑रङ्गाभ्याम् (cáturaṅgābhyām) | चतु॑रङ्गाभ्यः (cáturaṅgābhyaḥ) |
| ablative | चतु॑रङ्गायाः (cáturaṅgāyāḥ) चतु॑रङ्गायै² (cáturaṅgāyai²) |
चतु॑रङ्गाभ्याम् (cáturaṅgābhyām) | चतु॑रङ्गाभ्यः (cáturaṅgābhyaḥ) |
| genitive | चतु॑रङ्गायाः (cáturaṅgāyāḥ) चतु॑रङ्गायै² (cáturaṅgāyai²) |
चतु॑रङ्गयोः (cáturaṅgayoḥ) | चतु॑रङ्गाणाम् (cáturaṅgāṇām) |
| locative | चतु॑रङ्गायाम् (cáturaṅgāyām) | चतु॑रङ्गयोः (cáturaṅgayoḥ) | चतु॑रङ्गासु (cáturaṅgāsu) |
| vocative | चतु॑रङ्गे (cáturaṅge) | चतु॑रङ्गे (cáturaṅge) | चतु॑रङ्गाः (cáturaṅgāḥ) |
- ¹Vedic
- ²Brāhmaṇas
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | चतु॑रङ्गम् (cáturaṅgam) | चतु॑रङ्गे (cáturaṅge) | चतु॑रङ्गाणि (cáturaṅgāṇi) चतु॑रङ्गा¹ (cáturaṅgā¹) |
| accusative | चतु॑रङ्गम् (cáturaṅgam) | चतु॑रङ्गे (cáturaṅge) | चतु॑रङ्गाणि (cáturaṅgāṇi) चतु॑रङ्गा¹ (cáturaṅgā¹) |
| instrumental | चतु॑रङ्गेण (cáturaṅgeṇa) | चतु॑रङ्गाभ्याम् (cáturaṅgābhyām) | चतु॑रङ्गैः (cáturaṅgaiḥ) चतु॑रङ्गेभिः¹ (cáturaṅgebhiḥ¹) |
| dative | चतु॑रङ्गाय (cáturaṅgāya) | चतु॑रङ्गाभ्याम् (cáturaṅgābhyām) | चतु॑रङ्गेभ्यः (cáturaṅgebhyaḥ) |
| ablative | चतु॑रङ्गात् (cáturaṅgāt) | चतु॑रङ्गाभ्याम् (cáturaṅgābhyām) | चतु॑रङ्गेभ्यः (cáturaṅgebhyaḥ) |
| genitive | चतु॑रङ्गस्य (cáturaṅgasya) | चतु॑रङ्गयोः (cáturaṅgayoḥ) | चतु॑रङ्गाणाम् (cáturaṅgāṇām) |
| locative | चतु॑रङ्गे (cáturaṅge) | चतु॑रङ्गयोः (cáturaṅgayoḥ) | चतु॑रङ्गेषु (cáturaṅgeṣu) |
| vocative | चतु॑रङ्ग (cáturaṅga) | चतु॑रङ्गे (cáturaṅge) | चतु॑रङ्गाणि (cáturaṅgāṇi) चतु॑रङ्गा¹ (cáturaṅgā¹) |
- ¹Vedic
Noun
चतु॑रङ्ग • (cáturaṅga) stem, m
- Cucumis utilissimus
- name of a son of रोमपाद (romapāda) or लोमपाद (lomapāda) (Hariv. 1697 f., BhP. IX, 23, 10)
- (scil. बल (bala)) = चतुरङ्गबल (cátur-aṅga-bala) (AV., Pariś. ??, MBh. IX, 446)
- (chess) a kind of chess (played by 4 parties) (Tithyād.)
Declension
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | चतु॑रङ्गः (cáturaṅgaḥ) | चतु॑रङ्गौ (cáturaṅgau) चतु॑रङ्गा¹ (cáturaṅgā¹) |
चतु॑रङ्गाः (cáturaṅgāḥ) चतु॑रङ्गासः¹ (cáturaṅgāsaḥ¹) |
| accusative | चतु॑रङ्गम् (cáturaṅgam) | चतु॑रङ्गौ (cáturaṅgau) चतु॑रङ्गा¹ (cáturaṅgā¹) |
चतु॑रङ्गान् (cáturaṅgān) |
| instrumental | चतु॑रङ्गेण (cáturaṅgeṇa) | चतु॑रङ्गाभ्याम् (cáturaṅgābhyām) | चतु॑रङ्गैः (cáturaṅgaiḥ) चतु॑रङ्गेभिः¹ (cáturaṅgebhiḥ¹) |
| dative | चतु॑रङ्गाय (cáturaṅgāya) | चतु॑रङ्गाभ्याम् (cáturaṅgābhyām) | चतु॑रङ्गेभ्यः (cáturaṅgebhyaḥ) |
| ablative | चतु॑रङ्गात् (cáturaṅgāt) | चतु॑रङ्गाभ्याम् (cáturaṅgābhyām) | चतु॑रङ्गेभ्यः (cáturaṅgebhyaḥ) |
| genitive | चतु॑रङ्गस्य (cáturaṅgasya) | चतु॑रङ्गयोः (cáturaṅgayoḥ) | चतु॑रङ्गाणाम् (cáturaṅgāṇām) |
| locative | चतु॑रङ्गे (cáturaṅge) | चतु॑रङ्गयोः (cáturaṅgayoḥ) | चतु॑रङ्गेषु (cáturaṅgeṣu) |
| vocative | चतु॑रङ्ग (cáturaṅga) | चतु॑रङ्गौ (cáturaṅgau) चतु॑रङ्गा¹ (cáturaṅgā¹) |
चतु॑रङ्गाः (cáturaṅgāḥ) चतु॑रङ्गासः¹ (cáturaṅgāsaḥ¹) |
- ¹Vedic
Descendants
- → Kannada: ಚದುರಂಗ (caduraṅga)
- → Malayalam: ചതുരംഗം (caturaṅgaṁ)
- → Malay: catur, chator (1924-1972)
- → Middle Persian: 𐭰𐭠𐭲𐭫𐭠𐭭𐭢 (ctlng /čatrang/)
- Pali: caturaṅga
- → Tamil: சதுரங்கம் (caturaṅkam)
- → Telugu: చతురంగము (caturaṅgamu)
References
- Jacobi, Hermann (1896), “Ueber zwei ältere Erwähnungen des Schachspiels in der Sanskrit-Litteratur”, in Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft[1] (in German), volume 50, pages 227–233
- Monier Williams (1899), “चतुरङ्ग”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 384, column 1.
- Turner, Ralph Lilley (1969–1985), “cáturaṅga”, in A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages, London: Oxford University Press, page 249