अरित्र
Sanskrit
Alternative forms
Alternative scripts
- অৰিত্ৰ (Assamese script)
- ᬅᬭᬶᬢ᭄ᬭ (Balinese script)
- অরিত্র (Bengali script)
- 𑰀𑰨𑰰𑰝𑰿𑰨 (Bhaiksuki script)
- 𑀅𑀭𑀺𑀢𑁆𑀭 (Brahmi script)
- အရိတြ (Burmese script)
- અરિત્ર (Gujarati script)
- ਅਰਿਤ੍ਰ (Gurmukhi script)
- 𑌅𑌰𑌿𑌤𑍍𑌰 (Grantha script)
- ꦄꦫꦶꦠꦿ (Javanese script)
- 𑂃𑂩𑂱𑂞𑂹𑂩 (Kaithi script)
- ಅರಿತ್ರ (Kannada script)
- អរិត្រ (Khmer script)
- ອຣິຕ຺ຣ (Lao script)
- അരിത്ര (Malayalam script)
- ᠠᡵᡳᢠᡵᠠ (Manchu script)
- 𑘀𑘨𑘱𑘝𑘿𑘨 (Modi script)
- ᠠᠷᠢᢐᠷᠠ᠋ (Mongolian script)
- 𑦠𑧈𑧒𑦽𑧠𑧈 (Nandinagari script)
- 𑐀𑐬𑐶𑐟𑑂𑐬 (Newa script)
- ଅରିତ୍ର (Odia script)
- ꢂꢬꢶꢡ꣄ꢬ (Saurashtra script)
- 𑆃𑆫𑆴𑆠𑇀𑆫 (Sharada script)
- 𑖀𑖨𑖰𑖝𑖿𑖨 (Siddham script)
- අරිත්ර (Sinhalese script)
- 𑩐𑩼𑩑𑩫 𑪙𑩼 (Soyombo script)
- 𑚀𑚤𑚮𑚙𑚶𑚤 (Takri script)
- அரித்ர (Tamil script)
- అరిత్ర (Telugu script)
- อริตฺร (Thai script)
- ཨ་རི་ཏྲ (Tibetan script)
- 𑒁𑒩𑒱𑒞𑓂𑒩 (Tirhuta script)
- 𑨀𑨫𑨁𑨙𑩇𑨫 (Zanabazar Square script)
Etymology
From Proto-Indo-Aryan *HárHtram, from Proto-Indo-Iranian *HárHtram, from Proto-Indo-European *h₁érh₁-tlo-m (“thing that propels; an oar”), from *h₁reh₁- (“to row”) with metathesis of /r/ in the root. Cognate with Ancient Greek ἐρετμόν (eretmón), Old Irish ráïd, Old English rōþor (whence English rudder). Compare also Russian Росси́я (Rossíja, “Russia”), ultimately a borrowing from Proto-Germanic *rōþrą (“rudder”).
Pronunciation
- (Vedic) IPA(key): /ɐ́.ɾit.ɾɐ/
- (Classical Sanskrit) IPA(key): /ɐ.ɾit̪.ɾɐ/
- (Vedic) IPA(key): /ɐ.ɾít.ɾɐ/
- (Classical Sanskrit) IPA(key): /ɐ.ɾit̪.ɾɐ/
Adjective
अरि॑त्र॒, अ॒रित्र॑ • (áritra, arítra) stem
Declension
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | अरित्रः (aritraḥ) | अरित्रौ (aritrau) | अरित्राः (aritrāḥ) |
| accusative | अरित्रम् (aritram) | अरित्रौ (aritrau) | अरित्रान् (aritrān) |
| instrumental | अरित्रेण (aritreṇa) | अरित्राभ्याम् (aritrābhyām) | अरित्रैः (aritraiḥ) |
| dative | अरित्राय (aritrāya) | अरित्राभ्याम् (aritrābhyām) | अरित्रेभ्यः (aritrebhyaḥ) |
| ablative | अरित्रात् (aritrāt) | अरित्राभ्याम् (aritrābhyām) | अरित्रेभ्यः (aritrebhyaḥ) |
| genitive | अरित्रस्य (aritrasya) | अरित्रयोः (aritrayoḥ) | अरित्राणाम् (aritrāṇām) |
| locative | अरित्रे (aritre) | अरित्रयोः (aritrayoḥ) | अरित्रेषु (aritreṣu) |
| vocative | अरित्र (aritra) | अरित्रौ (aritrau) | अरित्राः (aritrāḥ) |
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | अरित्रा (aritrā) | अरित्रे (aritre) | अरित्राः (aritrāḥ) |
| accusative | अरित्राम् (aritrām) | अरित्रे (aritre) | अरित्राः (aritrāḥ) |
| instrumental | अरित्रया (aritrayā) | अरित्राभ्याम् (aritrābhyām) | अरित्राभिः (aritrābhiḥ) |
| dative | अरित्रायै (aritrāyai) | अरित्राभ्याम् (aritrābhyām) | अरित्राभ्यः (aritrābhyaḥ) |
| ablative | अरित्रायाः (aritrāyāḥ) | अरित्राभ्याम् (aritrābhyām) | अरित्राभ्यः (aritrābhyaḥ) |
| genitive | अरित्रायाः (aritrāyāḥ) | अरित्रयोः (aritrayoḥ) | अरित्राणाम् (aritrāṇām) |
| locative | अरित्रायाम् (aritrāyām) | अरित्रयोः (aritrayoḥ) | अरित्रासु (aritrāsu) |
| vocative | अरित्रे (aritre) | अरित्रे (aritre) | अरित्राः (aritrāḥ) |
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | अरित्रम् (aritram) | अरित्रे (aritre) | अरित्राणि (aritrāṇi) |
| accusative | अरित्रम् (aritram) | अरित्रे (aritre) | अरित्राणि (aritrāṇi) |
| instrumental | अरित्रेण (aritreṇa) | अरित्राभ्याम् (aritrābhyām) | अरित्रैः (aritraiḥ) |
| dative | अरित्राय (aritrāya) | अरित्राभ्याम् (aritrābhyām) | अरित्रेभ्यः (aritrebhyaḥ) |
| ablative | अरित्रात् (aritrāt) | अरित्राभ्याम् (aritrābhyām) | अरित्रेभ्यः (aritrebhyaḥ) |
| genitive | अरित्रस्य (aritrasya) | अरित्रयोः (aritrayoḥ) | अरित्राणाम् (aritrāṇām) |
| locative | अरित्रे (aritre) | अरित्रयोः (aritrayoḥ) | अरित्रेषु (aritreṣu) |
| vocative | अरित्र (aritra) | अरित्रे (aritre) | अरित्राणि (aritrāṇi) |
Noun
अरि॑त्र॒, अ॒रित्र॑ • (áritra, arítra) stem, m
Declension
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | अरि॑त्रः (áritraḥ) | अरि॑त्रौ (áritrau) अरि॑त्रा¹ (áritrā¹) |
अरि॑त्राः (áritrāḥ) अरि॑त्रासः¹ (áritrāsaḥ¹) |
| accusative | अरि॑त्रम् (áritram) | अरि॑त्रौ (áritrau) अरि॑त्रा¹ (áritrā¹) |
अरि॑त्रान् (áritrān) |
| instrumental | अरि॑त्रेण (áritreṇa) | अरि॑त्राभ्याम् (áritrābhyām) | अरि॑त्रैः (áritraiḥ) अरि॑त्रेभिः¹ (áritrebhiḥ¹) |
| dative | अरि॑त्राय (áritrāya) | अरि॑त्राभ्याम् (áritrābhyām) | अरि॑त्रेभ्यः (áritrebhyaḥ) |
| ablative | अरि॑त्रात् (áritrāt) | अरि॑त्राभ्याम् (áritrābhyām) | अरि॑त्रेभ्यः (áritrebhyaḥ) |
| genitive | अरि॑त्रस्य (áritrasya) | अरि॑त्रयोः (áritrayoḥ) | अरि॑त्राणाम् (áritrāṇām) |
| locative | अरि॑त्रे (áritre) | अरि॑त्रयोः (áritrayoḥ) | अरि॑त्रेषु (áritreṣu) |
| vocative | अरि॑त्र (áritra) | अरि॑त्रौ (áritrau) अरि॑त्रा¹ (áritrā¹) |
अरि॑त्राः (áritrāḥ) अरि॑त्रासः¹ (áritrāsaḥ¹) |
- ¹Vedic
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | अ॒रित्रः॑ (arítraḥ) | अ॒रित्रौ॑ (arítrau) अ॒रित्रा॑¹ (arítrā¹) |
अ॒रित्राः॑ (arítrāḥ) अ॒रित्रा॑सः¹ (arítrāsaḥ¹) |
| accusative | अ॒रित्र॑म् (arítram) | अ॒रित्रौ॑ (arítrau) अ॒रित्रा॑¹ (arítrā¹) |
अ॒रित्रा॑न् (arítrān) |
| instrumental | अ॒रित्रे॑ण (arítreṇa) | अ॒रित्रा॑भ्याम् (arítrābhyām) | अ॒रित्रैः॑ (arítraiḥ) अ॒रित्रे॑भिः¹ (arítrebhiḥ¹) |
| dative | अ॒रित्रा॑य (arítrāya) | अ॒रित्रा॑भ्याम् (arítrābhyām) | अ॒रित्रे॑भ्यः (arítrebhyaḥ) |
| ablative | अ॒रित्रा॑त् (arítrāt) | अ॒रित्रा॑भ्याम् (arítrābhyām) | अ॒रित्रे॑भ्यः (arítrebhyaḥ) |
| genitive | अ॒रित्र॑स्य (arítrasya) | अ॒रित्र॑योः (arítrayoḥ) | अ॒रित्रा॑णाम् (arítrāṇām) |
| locative | अ॒रित्रे॑ (arítre) | अ॒रित्र॑योः (arítrayoḥ) | अ॒रित्रे॑षु (arítreṣu) |
| vocative | अरि॑त्र (áritra) | अरि॑त्रौ (áritrau) अरि॑त्रा¹ (áritrā¹) |
अरि॑त्राः (áritrāḥ) अरि॑त्रासः¹ (áritrāsaḥ¹) |
- ¹Vedic
Noun
अरि॑त्र॒, अ॒रित्र॑ • (áritra, arítra) stem, n
Declension
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | अरि॑त्रम् (áritram) | अरि॑त्रे (áritre) | अरि॑त्राणि (áritrāṇi) अरि॑त्रा¹ (áritrā¹) |
| accusative | अरि॑त्रम् (áritram) | अरि॑त्रे (áritre) | अरि॑त्राणि (áritrāṇi) अरि॑त्रा¹ (áritrā¹) |
| instrumental | अरि॑त्रेण (áritreṇa) | अरि॑त्राभ्याम् (áritrābhyām) | अरि॑त्रैः (áritraiḥ) अरि॑त्रेभिः¹ (áritrebhiḥ¹) |
| dative | अरि॑त्राय (áritrāya) | अरि॑त्राभ्याम् (áritrābhyām) | अरि॑त्रेभ्यः (áritrebhyaḥ) |
| ablative | अरि॑त्रात् (áritrāt) | अरि॑त्राभ्याम् (áritrābhyām) | अरि॑त्रेभ्यः (áritrebhyaḥ) |
| genitive | अरि॑त्रस्य (áritrasya) | अरि॑त्रयोः (áritrayoḥ) | अरि॑त्राणाम् (áritrāṇām) |
| locative | अरि॑त्रे (áritre) | अरि॑त्रयोः (áritrayoḥ) | अरि॑त्रेषु (áritreṣu) |
| vocative | अरि॑त्र (áritra) | अरि॑त्रे (áritre) | अरि॑त्राणि (áritrāṇi) अरि॑त्रा¹ (áritrā¹) |
- ¹Vedic
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | अ॒रित्र॑म् (arítram) | अ॒रित्रे॑ (arítre) | अ॒रित्रा॑णि (arítrāṇi) अ॒रित्रा॑¹ (arítrā¹) |
| accusative | अ॒रित्र॑म् (arítram) | अ॒रित्रे॑ (arítre) | अ॒रित्रा॑णि (arítrāṇi) अ॒रित्रा॑¹ (arítrā¹) |
| instrumental | अ॒रित्रे॑ण (arítreṇa) | अ॒रित्रा॑भ्याम् (arítrābhyām) | अ॒रित्रैः॑ (arítraiḥ) अ॒रित्रे॑भिः¹ (arítrebhiḥ¹) |
| dative | अ॒रित्रा॑य (arítrāya) | अ॒रित्रा॑भ्याम् (arítrābhyām) | अ॒रित्रे॑भ्यः (arítrebhyaḥ) |
| ablative | अ॒रित्रा॑त् (arítrāt) | अ॒रित्रा॑भ्याम् (arítrābhyām) | अ॒रित्रे॑भ्यः (arítrebhyaḥ) |
| genitive | अ॒रित्र॑स्य (arítrasya) | अ॒रित्र॑योः (arítrayoḥ) | अ॒रित्रा॑णाम् (arítrāṇām) |
| locative | अ॒रित्रे॑ (arítre) | अ॒रित्र॑योः (arítrayoḥ) | अ॒रित्रे॑षु (arítreṣu) |
| vocative | अरि॑त्र (áritra) | अरि॑त्रे (áritre) | अरि॑त्राणि (áritrāṇi) अरि॑त्रा¹ (áritrā¹) |
- ¹Vedic
Descendants
- → Bengali: অরিত্র (ôritrô) (learned)
Further reading
- Monier Williams (1899), “अरित्र”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 0088.