خز

See also: جر, جز, حر, خر, چر, and جڑ

Arabic

Etymology 1

    Directly from Middle Persian [script needed] (kač). Doublet of قَزّ (qazz), which was borrowed via Aramaic.

    Pronunciation

    • IPA(key): /xazz/

    Noun

    خَزّ • (ḵazzm (plural خُزُوز (ḵuzūz))

    1. alternative form of قَزّ (qazz, silkware)
      • a. 869, الْجَاحِظ [al-jāḥiẓ], “باب ما يُجلب من البلدان من طرائف السلع والأمتعة والجواري والأحجار وغير ذلك [What one imports from strange countries in items, commodities, she-slaves, stones and else.]”, in التَبَصُّر بِٱلتِّجَارَة [at-tabaṣṣur bi-t-tijāra]‎[1]:
        ومن الأهواز ونواحيها: السُّكَّر والدِّيباج الخَز.
        From al-Ahwaz one gets sugar and silk-brocades.
    Declension
    Declension of noun خَزّ (ḵazz)
    singular basic singular triptote
    indefinite definite construct
    informal خَزّ
    ḵazz
    الْخَزّ
    al-ḵazz
    خَزّ
    ḵazz
    nominative خَزٌّ
    ḵazzun
    الْخَزُّ
    al-ḵazzu
    خَزُّ
    ḵazzu
    accusative خَزًّا
    ḵazzan
    الْخَزَّ
    al-ḵazza
    خَزَّ
    ḵazza
    genitive خَزٍّ
    ḵazzin
    الْخَزِّ
    al-ḵazzi
    خَزِّ
    ḵazzi
    dual indefinite definite construct
    informal خَزَّيْن
    ḵazzayn
    الْخَزَّيْن
    al-ḵazzayn
    خَزَّيْ
    ḵazzay
    nominative خَزَّانِ
    ḵazzāni
    الْخَزَّانِ
    al-ḵazzāni
    خَزَّا
    ḵazzā
    accusative خَزَّيْنِ
    ḵazzayni
    الْخَزَّيْنِ
    al-ḵazzayni
    خَزَّيْ
    ḵazzay
    genitive خَزَّيْنِ
    ḵazzayni
    الْخَزَّيْنِ
    al-ḵazzayni
    خَزَّيْ
    ḵazzay
    plural basic broken plural triptote
    indefinite definite construct
    informal خُزُوز
    ḵuzūz
    الْخُزُوز
    al-ḵuzūz
    خُزُوز
    ḵuzūz
    nominative خُزُوزٌ
    ḵuzūzun
    الْخُزُوزُ
    al-ḵuzūzu
    خُزُوزُ
    ḵuzūzu
    accusative خُزُوزًا
    ḵuzūzan
    الْخُزُوزَ
    al-ḵuzūza
    خُزُوزَ
    ḵuzūza
    genitive خُزُوزٍ
    ḵuzūzin
    الْخُزُوزِ
    al-ḵuzūzi
    خُزُوزِ
    ḵuzūzi

    Etymology 2

      Borrowed from Persian خز (xaz).

      Pronunciation

      • IPA(key): /xazz/

      Noun

      خَزّ • (ḵazzm (plural خُزُوز (ḵuzūz))

      1. marten
      2. (obsolete) otter
      Declension
      Declension of noun خَزّ (ḵazz)
      singular basic singular triptote
      indefinite definite construct
      informal خَزّ
      ḵazz
      الْخَزّ
      al-ḵazz
      خَزّ
      ḵazz
      nominative خَزٌّ
      ḵazzun
      الْخَزُّ
      al-ḵazzu
      خَزُّ
      ḵazzu
      accusative خَزًّا
      ḵazzan
      الْخَزَّ
      al-ḵazza
      خَزَّ
      ḵazza
      genitive خَزٍّ
      ḵazzin
      الْخَزِّ
      al-ḵazzi
      خَزِّ
      ḵazzi
      dual indefinite definite construct
      informal خَزَّيْن
      ḵazzayn
      الْخَزَّيْن
      al-ḵazzayn
      خَزَّيْ
      ḵazzay
      nominative خَزَّانِ
      ḵazzāni
      الْخَزَّانِ
      al-ḵazzāni
      خَزَّا
      ḵazzā
      accusative خَزَّيْنِ
      ḵazzayni
      الْخَزَّيْنِ
      al-ḵazzayni
      خَزَّيْ
      ḵazzay
      genitive خَزَّيْنِ
      ḵazzayni
      الْخَزَّيْنِ
      al-ḵazzayni
      خَزَّيْ
      ḵazzay
      plural basic broken plural triptote
      indefinite definite construct
      informal خُزُوز
      ḵuzūz
      الْخُزُوز
      al-ḵuzūz
      خُزُوز
      ḵuzūz
      nominative خُزُوزٌ
      ḵuzūzun
      الْخُزُوزُ
      al-ḵuzūzu
      خُزُوزُ
      ḵuzūzu
      accusative خُزُوزًا
      ḵuzūzan
      الْخُزُوزَ
      al-ḵuzūza
      خُزُوزَ
      ḵuzūza
      genitive خُزُوزٍ
      ḵuzūzin
      الْخُزُوزِ
      al-ḵuzūzi
      خُزُوزِ
      ḵuzūzi

      Etymology 3

        Probably from خ ص ص (ḵ ṣ ṣ) “to touch and thereby cut off”, senses seen more in خ ص ر (ḵ ṣ r), with Aramaic parallel in Classical Syriac ܐܶܬܚܰܙܰܙ (ʾetḥazzaz, to penetrate).

        Verb

        خَزَّ • (ḵazza) I (non-past يَخُزُّ (yaḵuzzu), verbal noun خَزّ (ḵazz))

        1. to poke, to sting, to pierce, to transfix
        Conjugation
        Conjugation of خَزَّ (I, geminate, a ~ u, full passive (?), verbal noun خَزّ)
        verbal noun
        الْمَصْدَر
        خَزّ
        ḵazz
        active participle
        اِسْم الْفَاعِل
        خَازّ
        ḵāzz
        passive participle
        اِسْم الْمَفْعُول
        مَخْزُوز
        maḵzūz
        active voice
        الْفِعْل الْمَعْلُوم
        singular
        الْمُفْرَد
        dual
        الْمُثَنَّى
        plural
        الْجَمْع
        1st person
        الْمُتَكَلِّم
        2nd person
        الْمُخَاطَب
        3rd person
        الْغَائِب
        2nd person
        الْمُخَاطَب
        3rd person
        الْغَائِب
        1st person
        الْمُتَكَلِّم
        2nd person
        الْمُخَاطَب
        3rd person
        الْغَائِب
        past (perfect) indicative
        الْمَاضِي
        m خَزَزْتُ
        ḵazaztu
        خَزَزْتَ
        ḵazazta
        خَزَّ
        ḵazza
        خَزَزْتُمَا
        ḵazaztumā
        خَزَّا
        ḵazzā
        خَزَزْنَا
        ḵazaznā
        خَزَزْتُمْ
        ḵazaztum
        خَزُّوا
        ḵazzū
        f خَزَزْتِ
        ḵazazti
        خَزَّتْ
        ḵazzat
        خَزَّتَا
        ḵazzatā
        خَزَزْتُنَّ
        ḵazaztunna
        خَزَزْنَ
        ḵazazna
        non-past (imperfect) indicative
        الْمُضَارِع الْمَرْفُوع
        m أَخُزُّ
        ʔaḵuzzu
        تَخُزُّ
        taḵuzzu
        يَخُزُّ
        yaḵuzzu
        تَخُزَّانِ
        taḵuzzāni
        يَخُزَّانِ
        yaḵuzzāni
        نَخُزُّ
        naḵuzzu
        تَخُزُّونَ
        taḵuzzūna
        يَخُزُّونَ
        yaḵuzzūna
        f تَخُزِّينَ
        taḵuzzīna
        تَخُزُّ
        taḵuzzu
        تَخُزَّانِ
        taḵuzzāni
        تَخْزُزْنَ
        taḵzuzna
        يَخْزُزْنَ
        yaḵzuzna
        subjunctive
        الْمُضَارِع الْمَنْصُوب
        m أَخُزَّ
        ʔaḵuzza
        تَخُزَّ
        taḵuzza
        يَخُزَّ
        yaḵuzza
        تَخُزَّا
        taḵuzzā
        يَخُزَّا
        yaḵuzzā
        نَخُزَّ
        naḵuzza
        تَخُزُّوا
        taḵuzzū
        يَخُزُّوا
        yaḵuzzū
        f تَخُزِّي
        taḵuzzī
        تَخُزَّ
        taḵuzza
        تَخُزَّا
        taḵuzzā
        تَخْزُزْنَ
        taḵzuzna
        يَخْزُزْنَ
        yaḵzuzna
        jussive
        الْمُضَارِع الْمَجْزُوم
        m أَخُزَّ, أَخُزِّ, أَخْزُزْ
        ʔaḵuzza, ʔaḵuzzi, ʔaḵzuz
        تَخُزَّ, تَخُزِّ, تَخْزُزْ
        taḵuzza, taḵuzzi, taḵzuz
        يَخُزَّ, يَخُزِّ, يَخْزُزْ
        yaḵuzza, yaḵuzzi, yaḵzuz
        تَخُزَّا
        taḵuzzā
        يَخُزَّا
        yaḵuzzā
        نَخُزَّ, نَخُزِّ, نَخْزُزْ
        naḵuzza, naḵuzzi, naḵzuz
        تَخُزُّوا
        taḵuzzū
        يَخُزُّوا
        yaḵuzzū
        f تَخُزِّي
        taḵuzzī
        تَخُزَّ, تَخُزِّ, تَخْزُزْ
        taḵuzza, taḵuzzi, taḵzuz
        تَخُزَّا
        taḵuzzā
        تَخْزُزْنَ
        taḵzuzna
        يَخْزُزْنَ
        yaḵzuzna
        imperative
        الْأَمْر
        m خُزَّ, خُزِّ, اُخْزُزْ
        ḵuzza, ḵuzzi, uḵzuz
        خُزَّا
        ḵuzzā
        خُزُّوا
        ḵuzzū
        f خُزِّي
        ḵuzzī
        اُخْزُزْنَ
        uḵzuzna
        passive voice
        الْفِعْل الْمَجْهُول
        singular
        الْمُفْرَد
        dual
        الْمُثَنَّى
        plural
        الْجَمْع
        1st person
        الْمُتَكَلِّم
        2nd person
        الْمُخَاطَب
        3rd person
        الْغَائِب
        2nd person
        الْمُخَاطَب
        3rd person
        الْغَائِب
        1st person
        الْمُتَكَلِّم
        2nd person
        الْمُخَاطَب
        3rd person
        الْغَائِب
        past (perfect) indicative
        الْمَاضِي
        m خُزِزْتُ
        ḵuziztu
        خُزِزْتَ
        ḵuzizta
        خُزَّ
        ḵuzza
        خُزِزْتُمَا
        ḵuziztumā
        خُزَّا
        ḵuzzā
        خُزِزْنَا
        ḵuziznā
        خُزِزْتُمْ
        ḵuziztum
        خُزُّوا
        ḵuzzū
        f خُزِزْتِ
        ḵuzizti
        خُزَّتْ
        ḵuzzat
        خُزَّتَا
        ḵuzzatā
        خُزِزْتُنَّ
        ḵuziztunna
        خُزِزْنَ
        ḵuzizna
        non-past (imperfect) indicative
        الْمُضَارِع الْمَرْفُوع
        m أُخَزُّ
        ʔuḵazzu
        تُخَزُّ
        tuḵazzu
        يُخَزُّ
        yuḵazzu
        تُخَزَّانِ
        tuḵazzāni
        يُخَزَّانِ
        yuḵazzāni
        نُخَزُّ
        nuḵazzu
        تُخَزُّونَ
        tuḵazzūna
        يُخَزُّونَ
        yuḵazzūna
        f تُخَزِّينَ
        tuḵazzīna
        تُخَزُّ
        tuḵazzu
        تُخَزَّانِ
        tuḵazzāni
        تُخْزَزْنَ
        tuḵzazna
        يُخْزَزْنَ
        yuḵzazna
        subjunctive
        الْمُضَارِع الْمَنْصُوب
        m أُخَزَّ
        ʔuḵazza
        تُخَزَّ
        tuḵazza
        يُخَزَّ
        yuḵazza
        تُخَزَّا
        tuḵazzā
        يُخَزَّا
        yuḵazzā
        نُخَزَّ
        nuḵazza
        تُخَزُّوا
        tuḵazzū
        يُخَزُّوا
        yuḵazzū
        f تُخَزِّي
        tuḵazzī
        تُخَزَّ
        tuḵazza
        تُخَزَّا
        tuḵazzā
        تُخْزَزْنَ
        tuḵzazna
        يُخْزَزْنَ
        yuḵzazna
        jussive
        الْمُضَارِع الْمَجْزُوم
        m أُخَزَّ, أُخَزِّ, أُخْزَزْ
        ʔuḵazza, ʔuḵazzi, ʔuḵzaz
        تُخَزَّ, تُخَزِّ, تُخْزَزْ
        tuḵazza, tuḵazzi, tuḵzaz
        يُخَزَّ, يُخَزِّ, يُخْزَزْ
        yuḵazza, yuḵazzi, yuḵzaz
        تُخَزَّا
        tuḵazzā
        يُخَزَّا
        yuḵazzā
        نُخَزَّ, نُخَزِّ, نُخْزَزْ
        nuḵazza, nuḵazzi, nuḵzaz
        تُخَزُّوا
        tuḵazzū
        يُخَزُّوا
        yuḵazzū
        f تُخَزِّي
        tuḵazzī
        تُخَزَّ, تُخَزِّ, تُخْزَزْ
        tuḵazza, tuḵazzi, tuḵzaz
        تُخَزَّا
        tuḵazzā
        تُخْزَزْنَ
        tuḵzazna
        يُخْزَزْنَ
        yuḵzazna

        References

        • Asbaghi, Asya (2008), “Persian Loanwords”, in Versteegh, Kees, editor, Encyclopedia of Arabic Language and Linguistics, volume 3, Leiden: Brill, →ISBN, page 582
        • Fraenkel, Siegmund (1886), Die aramäischen Fremdwörter im Arabischen (in German), Leiden: E. J. Brill, pages 41–42
        • Freytag, Georg (1830), “خز”, in Lexicon arabico-latinum praesertim ex Djeuharii Firuzabadiique et aliorum Arabum operibus adhibitis Golii quoque et aliorum libris confectum[2] (in Latin), volume 1, Halle: C. A. Schwetschke, page 481
        • Lane, Edward William (1863-1893), “خز”, in Arabic-English Lexicon, London: Williams & Norgate, page 731.

        Gulf Arabic

        Root
        خ ز ز
        1 term

        Etymology

        Compare Moroccan Arabic خزر (ḵzar), خنزر (ḵanzar).

        Pronunciation

        • IPA(key): /χəzz/

        Verb

        خز • (ḵazz) I (non-past يخز (yḵizz))

        1. (ambitransitive) to stare, to gaze, to look at someone (or something) for a prolonged period of time.

        Persian

        Pronunciation

         

        Readings
        Classical reading? xaz
        Dari reading? xaz
        Iranian reading? xaz
        Tajik reading? xaz

        Etymology 1

        From Middle Persian [Book Pahlavi needed] (hz /⁠xaz⁠/, marten). See also Armenian ախազ (axaz).

        Noun

        خز • (xaz) (plural خزها (xaz-hā / xaz-hâ), Tajik spelling хаз)

        1. fur (used for clothing)
        2. (archaic) marten
        Descendants
        • Arabic: خَزّ (ḵazz)

        Etymology 2

        Adjective

        خز • (xaz) (Tajik spelling хаз)

        1. (slang) unfashionable

        References

        • MacKenzie, D. N. (1971), “xaz”, in A concise Pahlavi dictionary, London, New York, Toronto: Oxford University Press