без

See also: беҙ and без-

Belarusian

Alternative forms

Etymology

Inherited from Proto-Slavic *bez(ъ).

Pronunciation

  • IPA(key): [bʲes]
  • Audio:(file)
  • Rhymes: -es
  • Hyphenation: без

Preposition

без • (bjez) [with genitive]

  1. without

References

  • “без”, in Skarnik's Belarusian dictionary (in Belarusian), based on Kandrat Krapiva's Explanatory Dictionary of the Belarusian Language (1977-1984)
  • “без” in Belarusian–Russian dictionaries and Belarusian dictionaries at slounik.org

Bulgarian

Etymology

Inherited from Old Church Slavonic безъ (bezŭ),[1] from Proto-Slavic *bez, from Proto-Indo-European *bʰeǵʰs.

Pronunciation

Preposition

без • (bez)

  1. without (not having)

References

  1. ^ Georgiev, Vladimir I., editor (1971), “без”, in Български етимологичен речник [Bulgarian Etymological Dictionary] (in Bulgarian), volume 1 (А – З), Sofia: Bulgarian Academy of Sciences Pubg. House, →ISBN, page 39

Anagrams

Karachay-Balkar

Noun

без • (bez)

  1. gland

Kazakh

Alternative scripts
Arabic بەز
Cyrillic без
Latin bez

Etymology

From Proto-Turkic.

Noun

без • (bez)

  1. gland
    ұйқы безі
    ūiqy bezı
    pancreas

Declension

Declension of без
singular plural
nominative без (bez) бездер (bezder)
genitive бездің (bezdıñ) бездердің (bezderdıñ)
dative безге (bezge) бездерге (bezderge)
accusative безді (bezdı) бездерді (bezderdı)
locative безде (bezde) бездерде (bezderde)
ablative безден (bezden) бездерден (bezderden)
instrumental безбен (bezben) бездермен (bezdermen)
similative бездей (bezdei) бездердей (bezderdei)

Kyrgyz

Etymology

From Proto-Turkic *beŕ.

Noun

без • (bez) (Arabic spelling بەز)

  1. gland

Macedonian

Etymology

Inherited from Proto-Slavic *bez.

Pronunciation

  • IPA(key): [bɛs]
  • Audio:(file)
  • Homophone: бес (bes)

Preposition

без • (bez)

  1. without

Nogai

Etymology

From Proto-Turkic *beŕ.

Noun

без • (bez)

  1. gland

References

  • N. A. Baskakov, S.A Kalmykov, editor (1963), “без”, in Nogajsko-Russkij Slovarʹ [Nogai-Russian Dictionary], Moscow: karačajevo-čerkesskij naučno- issledovatelʹskij institut jazyka, literatury i istorii, →ISBN

Old Church Slavonic

Alternative forms

  • бес (bes)
  • беꙁ (bez)
  • беꙁь (bezĭ)

Etymology

From Proto-Slavic *bez.

Preposition

без • (bez)

  1. without
    • from СЛОВО НѢКОЕГО КАЛОУГЕРА О ЧЬТЕНИИ КЪНИГЪ:
      Не съставитъ бо сѧ корабль без гвоздии ни правьдьникъ бес почитаниꙗ кънижьнааго.
      Ne sŭstavitŭ bo sę korablĭ bez gvozdii ni pravĭdĭnikŭ bes počitanija kŭnižĭnaago.
      (please add an English translation of this quotation)

References

  • Бояджиев, Андрей (2016), Старобългарска читанка‎[1], София

Pannonian Rusyn

Alternative forms

Etymology

Inherited from Old Slovak bez, from Proto-Slavic *bez.

Pronunciation

  • IPA(key): [ˈbɛs]
  • Rhymes: -ɛs
  • Hyphenation: без

Preposition

без (bez)

  1. without [with genitive]
    Synonym: (colloquial) през (prez)
    Antonyms: з (z), зоз (zoz)
    без конца ― bez konca ― without end

Derived terms

prefixes

Further reading

Russian

Alternative forms

Etymology

Inherited from Proto-Slavic *bez (“without”), from Proto-Indo-European *bʰeǵʰs (<+ *h₁éǵʰs (“out”), whence also из (iz)).

Cognate with Lithuanian bè (“without; besides”), Latvian bez (“without”), Old Prussian bhe (“without”), Sanskrit बहिस् (bahís, “outside”), Persian بی (bi, “without”).

Compare typologically English without.

Pronunciation

  • IPA(key): [bʲɪs] (when in isolation or before voiceless consonants)
  • IPA(key): [bʲɪz] (before voiced consonants and vowels)
  • IPA(key): [ˈbʲes] (when stressed when in isolation or before voiceless consonants)
  • IPA(key): [ˈbʲez] (when stressed before voiced consonants and vowels)
  • Audio:(file)
  • Audio (Saint Petersburg):(file)
  • Homophone: бес (bes) (only when stressed)
  • Note: без is stressed only in rare cases, e.g., бéз вести, бéз году неделя, бéз толку.

Preposition

без • (bez) [with genitive or partitive]

  1. without, aside from, except, minus, free of/from (signifying absence)
    без воды́ ― bez vodý ― without water
    бе́зо всего́ ― bézo vsevó ― without anything
    не без интере́са ― ne bez interésa ― not without interest
    без сомне́ния ― bez somnénija ― without doubt
    Не могу́ жить без тебя́ ― Ne mogú žitʹ bez tebjá ― I can't live without you.
  2. minus, less
    без че́тверти час ― bez čétverti čas ― a quarter to one (literally, “one hour less one quarter”)

Usage notes

безо (bezo) is used before consonant clusters caused by fleeting vowels (лёд ― ljod ― ice, бе́зо льда ― bézo lʹda ― without ice).

Related via Proto-Indo-European *h₁éǵʰs:

References

  • Vasmer, Max (1964–1973), “без”, in Oleg Trubachyov, transl., Этимологический словарь русского языка [Etymological Dictionary of the Russian Language] (in Russian), Moscow: Progress
  • Trubachyov, Oleg, editor (1975), “*bez(ъ)”, in Этимологический словарь славянских языков [Etymological dictionary of Slavic languages] (in Russian), numbers 2 (*bez – *bratrъ), Moscow: Nauka, page 7

Serbo-Croatian

Etymology 1

Inherited from Proto-Slavic *bez. Compare без- and бес-.

Alternative forms

Preposition

бѐз (Latin spelling bèz) [with genitive]

  1. without, excluding, not counting
    без сумње ― without a doubt
    остати без нечега ― to lose something, to run out of something, (literally: to stay without something)
    без обзира на.. ― regardless of.., no matter what..is
    без краја и конца ― endlessly, without end
    не без разлога ― not without a reason
    без срца ― heartlessly, without a heart
    без р(иј)ечи ― without a word, speechless
    бити без нечега ― to be lacking in, to be deficient in, to lack (literally: to be without something)

Etymology 2

Borrowed from Ottoman Turkish بز (bez), from Arabic بَزّ (bazz). Akin to безистан, безли, бесофра and беспара.

Pronunciation

  • IPA(key): /bêz/

Noun

бе̏з m inan (Latin spelling bȅz)

  1. linen, canvas
  2. (specifically) a type of cotton-made linen or canvas used in Oriental costumes, of several possible forms: ћереће, седелук, kafez or кафез-без, мелез, харир, шејтанбез and харирбез.
Declension
Declension of без
singular
nominative без
genitive беза
dative безу
accusative без
vocative безу
locative безу
instrumental безом

References

  • “без”, in Hrvatski jezični portal [Croatian language portal] (in Serbo-Croatian), 2006–2026
  • “без”, in Hrvatski jezični portal [Croatian language portal] (in Serbo-Croatian), 2006–2026
  • Škaljić, Abdulah (1966), Turcizmi u srpskohrvatskom jeziku, Sarajevo: Svjetlost, page 140

Tatar

Etymology

From Proto-Turkic *biŕ (“we”).

Pronoun

без • (bez)

  1. we

Declension

Declension of без
singular plural
nominative без (bez) безләр (bezlär)
genitive безнең (bezneñ) безләрнең (bezlärneñ)
definite accusative безне (bezne) безләрне (bezlärne)
dative безгә (bezgä) безләргә (bezlärgä)
locative бездә (bezdä) безләрдә (bezlärdä)
ablative бездән (bezdän) безләрдән (bezlärdän)
Possessive forms of без
nominative
singular plural
минем (“my”) безем (bezem) безләрем (bezlärem)
синең (“your”) безең (bezeñ) безләрең (bezläreñ)
аның (“his/her/it”) безе (beze) безләре (bezläre)
безнең (“our”) безебез (bezebez) безләребез (bezlärebez)
сезнең (“your”) безегез (bezegez) безләрегез (bezläregez)
аларның (“their”) безе (beze) безләре (bezläre)
genitive
singular plural
минем (“my”) беземнең (bezemneñ) безләремнең (bezläremneñ)
синең (“your”) безеңнең (bezeñneñ) безләреңнең (bezläreñneñ)
аның (“his/her/it”) безенең (bezeneñ) безләренең (bezläreneñ)
безнең (“our”) безебезнең (bezebezneñ) безләребезнең (bezlärebezneñ)
сезнең (“your”) безегезнең (bezegezneñ) безләрегезнең (bezläregezneñ)
аларның (“their”) безенең (bezeneñ) безләренең (bezläreneñ)
definite accusative
singular plural
минем (“my”) беземне (bezemne) безләремне (bezläremne)
синең (“your”) безеңне (bezeñne) безләреңне (bezläreñne)
аның (“his/her/it”) безен (bezen) безләрен (bezlären)
безнең (“our”) безебезне (bezebezne) безләребезне (bezlärebezne)
сезнең (“your”) безегезне (bezegezne) безләрегезне (bezläregezne)
аларның (“their”) безен (bezen) безләрен (bezlären)
dative
singular plural
минем (“my”) беземгә (bezemgä) безләремгә (bezläremgä)
синең (“your”) безеңгә (bezeñgä) безләреңгә (bezläreñgä)
аның (“his/her/it”) безенә (bezenä) безләренә (bezlärenä)
безнең (“our”) безебезгә (bezebezgä) безләребезгә (bezlärebezgä)
сезнең (“your”) безегезгә (bezegezgä) безләрегезгә (bezläregezgä)
аларның (“their”) безенә (bezenä) безләренә (bezlärenä)
locative
singular plural
минем (“my”) беземдә (bezemdä) безләремдә (bezläremdä)
синең (“your”) безеңдә (bezeñdä) безләреңдә (bezläreñdä)
аның (“his/her/it”) безендә (bezendä) безләрендә (bezlärendä)
безнең (“our”) безебездә (bezebezdä) безләребездә (bezlärebezdä)
сезнең (“your”) безегездә (bezegezdä) безләрегездә (bezläregezdä)
аларның (“their”) безендә (bezendä) безләрендә (bezlärendä)
ablative
singular plural
минем (“my”) беземнән (bezemnän) безләремнән (bezläremnän)
синең (“your”) безеңнән (bezeñnän) безләреңнән (bezläreñnän)
аның (“his/her/it”) безеннән (bezennän) безләреннән (bezlärennän)
безнең (“our”) безебездән (bezebezdän) безләребездән (bezlärebezdän)
сезнең (“your”) безегездән (bezegezdän) безләрегездән (bezläregezdän)
аларның (“their”) безеннән (bezennän) безләреннән (bezlärennän)

See also

Tatar personal pronouns
singular plural
1st person мин (min) без (bez)
2nd person familiar син (sin) сез (sez)
polite сез (sez)
3rd person ул (ul) алар (alar)

Udi

Determiner

без • (bez)

  1. alternative form of бези (bezi)

Further reading

  • Gukasjan, Vorošil (1974), “без”, in Удинско-азербайджанско-русский словарь [Udi–Azerbaijani–Russian Dictionary]‎[2], Baku: Academy Press, page 77

Ukrainian

Etymology

From Proto-Slavic *bez, from Proto-Indo-European *bʰeǵʰs.

Pronunciation

  • IPA(key): [bɛz]
  • Audio:(file)
  • Rhymes: -ɛz
  • Hyphenation: без

Preposition

без • (bez) (+ genitive case)

  1. without (not having)

Further reading

This article is issued from Wiktionary. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.