Salar
Etymology
From Proto-Oghuz *čeyne-, Proto-Turkic *čayna-. Cognate to Azerbaijani çeynɘmɘk, Gagauz çiinemää, Turkish çiğnemek, Turkmen çeýnemek; also Kazakh шайнау (şainau), Kyrgyz чайноо (caynoo), Uzbek chaynamoq, Uyghur [script needed] (çaynimaq).
Pronunciation
- (Xunhua, Qinghai, Ili, Yining, Xinjiang) IPA(key): /t͡ʃene(ɣysi)/
Verb
çeneğüsi (1st person plural imperative çenel, present continuous çenebar, past çeneci)
- to chew
- Hyponym: göşegüsi (“to ruminate”)
Başqa kiş çeneğen ehmekni yimes.- S/he doesn't eat the bread chewed by someone else.
Conjugation
Conjugation of çeneğüsi
basic conjugation
| basic conjugation
|
|
|
positive
|
negative
|
| experiential
|
inferential
|
experiential
|
inferential
|
| aorist
|
çener
|
çener-a
|
çenemes
|
çenemes-a
|
| continuous
|
çenebır
|
çeneba(r)
|
çene yoxdır,
çenemır
|
çene yox-a
|
| past
|
çeneci
|
çenemiş
|
çenemeci
|
çenememiş
|
| future
|
çeneğür
|
çeneğe(r)
|
çenemeğür
|
çenemeğe(r)
|
| past perfect
|
çeneğen var
|
çeneğen var-a
|
çeneğen yoxdır
|
çeneğen yox-a
|
| necessitative
|
çeneği
|
çenemeği
|
| conditional
|
çenese
|
çenemese
|
| imperative
|
1st person plural
|
çeneğel
|
çenemeğel
|
| 2nd & 3rd person
|
çene
|
çeneme
|
| 2nd person
|
çenedoğo
|
çenequma
|
| 3rd person
|
çeneqoğı
|
çenemeği
|
| infinitive
|
çeneğüsi
|
çenemeğüsi
|
| manner noun
|
çeneş
|
çenemeş
|
| impersonal participle
|
imperfective
|
çeneğen
|
çenemeğen
|
| perfective
|
çenemiş
|
çenememiş
|
| prospective
|
çeneğüsi
|
çenemeğüsi
|
| agent noun
|
çeneğüci
|
çenemeğüci
|
|
|
converbs
|
| purposive converb
|
çeneme
|
| posterior converb
|
çeneğü, çeneceni
|
| anterior converb
|
çeneğünçük
|
| iterative converb
|
çene-çene
|
| immediate posterior converb
|
çeneğüşli
|
| causal converb
|
çeneceni
|
| prospective converb
|
çeneğüdene
|
| sequential converb
|
çene
|
question conjugation
| question conjugation
|
|
|
positive
|
negative
|
|
|
experimental1
|
inferential2
|
experimental
|
inferential
|
| aorist
|
çener-(m)i
|
çener-(m)o
|
çenemes-(m)i
|
çenemes-(m)o
|
| continuous
|
çenebır-(m)i
|
çeneba(r)-(m)o
|
çene yoxdır-(m)i
|
çene yox-aro
|
| past
|
çene-du,
çeneci-mu
|
çenemiş-(m)o
|
çeneme-du,
çenemeci-mu
|
çenememiş-(m)o
|
| future
|
çeneğür-(m)i
|
çeneğe(r)-(m)o
|
çenemeğür-(m)i
|
çenemeğe(r)-(m)o
|
| past perfect
|
çeneğen var-(m)i
|
çeneğen var-(m)o
|
çeneğen yoxdır-(m)i
|
çeneğen yox-aro
|
| necessitative
|
çeneği-mu
|
çenemeği-mu
|
| conditional
|
çenese-mu
|
çenemese-mu
|
| imperative
|
1st person plural
|
çeneğel-mu
|
çenemeğel-mu
|
| 2nd & 3rd person
|
çene-mu
|
çeneme-mu
|
| 2nd person
|
çenedoğo-mu
|
çenequma-mu
|
| 3rd person
|
çeneqoğı-mu
|
çenemeği-mu
|
| infinitive
|
çeneğüsi-mu
|
çenemeğüsi-mu
|
| manner noun
|
çeneş-mu
|
çenemeş-mu
|
| impersonal participle
|
imperfective
|
çeneğen-mu
|
çenemeğen-mu
|
| perfective
|
çenemiş-mu
|
çenememiş-mu
|
| prospective
|
çeneğüsi-mu
|
çenemeğüsi-mu
|
| agent noun
|
çeneğüci-mu
|
çenemeğüci-mu
|
potential conjugation
| potential conjugation
|
|
|
positive
|
negative
|
| experiential
|
inferential
|
experiential
|
inferential
|
| aorist
|
çeneler
|
çeneler-a
|
çenelmes
|
çenelmes-a
|
| continuous
|
çenelbır
|
çenelba(r)
|
çenel yoxdır,
çenelmır
|
çenel yox-a
|
| past
|
çenelci
|
çenelmiş
|
çenelmeci
|
çenelmemiş
|
| future
|
çenelğür
|
çenelğe(r)
|
çenelmeğür
|
çenelmeğe(r)
|
| past perfect
|
çenelğen var
|
çenelğen var-a
|
çenelğen yoxdır
|
çenelğen yox-a
|
inceptive–punctual aspectual construction
| inceptive–punctual aspectual construction
|
|
|
positive
|
negative
|
| experiential
|
inferential
|
experiential
|
inferential
|
| aorist
|
{{{71}}}
|
{{{72}}}
|
{{{101}}}
|
{{{102}}}
|
| continuous
|
{{{73}}}
|
{{{74}}}
|
{{{103}}},
{{{1031}}}
|
{{{104}}}
|
| past
|
{{{75}}}
|
{{{76}}}
|
{{{105}}}
|
{{{106}}}
|
| future
|
{{{77}}}
|
{{{78}}}
|
{{{107}}}
|
{{{108}}}
|
| past perfect
|
{{{79}}}
|
{{{80}}}
|
{{{109}}}
|
{{{110}}}
|
|
1 The speaker knows the answer to the question, or believes that herself/himself does.
2 The speaker genuinely does not know the answer to the question.
References
- Tenishev, Edhem (1976), “çeneğüsi”, in Stroj salárskovo jazyká [Grammar of Salar], Moscow, pages 308-309
- 林莲云 [Lin Lianyun] (1985), “d͡ʒene-”, in 撒拉语简志 [A Brief History of Salar][1], Beijing: 民族出版社: 琴書店, →OCLC, page 138
- 林 (Lin), 莲云 (Lianyun) (1992), “t͡ʃene-”, in 撒拉汉汉撒拉词汇 [Salar-Chinese, Chinese-Salar Vocabulary], 成都: 四川民族出版社, →ISBN, page 72
- Yakup, Abdurishid (2002), “çene-”, in An Ili Salar Vocabulary: Introduction and a Provisional Salar-English Lexicon[2], Tokyo: University of Tokyo, →ISBN, page 67
- Ma, Chengjun; Han, Lianye; Ma, Weisheng (December 2010), “čene-”, in 米娜瓦尔 艾比布拉 (Minavar Abibra), editor, 撒维汉词典 (Sāwéihàncídiǎn) [Salar-Uyghur-Chinese dictionary] (in Chinese), 1st edition, Beijing, →ISBN, page 58
- 马伟 (Ma Wei) (2016), “čene, čeni”, in 濒危语言——撒拉语研究 [Endangered Languages - Salar Language Studies], 青海 (Qinghai): 青海师范大学 (Qinghai Normal University), Unpublished finalized project manuscript (国家社会科学基金项目结项稿, 定稿; National Social Science Fund of China), page 283