ptak

ptak

1. to pass by

• Jan Van Eijk; Lillooet-English Dictionary, 2018.

Inherited from Proto-Slavic *pъtãkъ. First attested in the 14th century.

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /ptaːk/
• IPA^(key): (15^th CE) /ptɒk/
• Homophone: Ptak

ptak m animal (diminutive ptaszek, related adjective ptaszy)

1. (attested in Lesser Poland, Masovia, Greater Poland) bird (creature with two legs, a beak, wings, and skin covered with feathers that hatches from an egg)

   ptacy nieba, niebiescy, podniebni ― birds of the sky/heavens

   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 49, 12, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Poznal iesm wszistky ptaki nebesske yczudnoscz roley semnø iest

     [Poznał jeśm wszystki ptaki niebiesskie i cudność rolej se mną jest.]

   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 77, 31, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Iplinølo na ne iako proch møso aiaco piasek ptaczy perzeni

     [i płynęło na nie jako proch mięso a jako piasek ptacy pierzeni]

   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 78, 2, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Poloszili sø smertnoscy slugam twogim [i] ka[r]me ptakom neba mosø swotich twogich zw[e]rzom zeme

     [Położyli są śmiertności *sługam *twojim karmie ptakom nieba, mięso świętych twojich źwierzom ziemie.]

   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 103, 13, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Nadnymy ptaczy nebya bydlycz bødø sposrzod opok dadzø glossy

     [Nad nimi ptacy niebia bydlić będą, z pośrzod opok dadzą głosy.]

   • 1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter]‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 148, 10, Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament]:

     Swerz ywszelke skoty wøszowe yptacy perzasczy

     [ź wierz i wszelkie skoty, wężowie i [wszytcy] ptacy pierzaści]

   • 2010 [XV in.], Jan Łoś, editor, Dwa teksty staropolskie, Pułtusk, Płock:

     Dal Pyotr na Maczeya wroszą, pthaczy gloszą, szaky do szkoly dayą

     Dał Piotr na Macieja wrożą, ptacy głoszą, żaki do szkoły dają

   • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 1, 26:

     yrzekl Vczynmi czlowyeka kuoblyczu akupodobyenstwu naszemu abi panowal ribam morskym Aptakom geszto latayø potstworzenym nyebyeszkym yzwyerzøtom szemskym ywszemu stworzenyu ywszemu vczynyenyu trwayøczemu gesz to szø rusza poszemy

     [i rzekł: „Uczyńmy człowieka ku obliczu a ku podobieństwu naszemu, aby panował rybam morskim a ptakom, jeż to latają pod *stworzenim niebieskim, i źwierzętom ziemskim, i wszemu stworzeniu, i wszemu uczynieniu *trwającemu, jeż to się rusza po ziemi”.]

   • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 1, 30:

     ywszem szwye rzøtom naszemy ywszelkyemu ptaku podnyebem ywszemu stworzenyu naszemy gesz to sobø wladnye wgemsze to gest dusza szywa Abi sobye myal napokarmyenye istalo szø tako

     [i wszem źwierzętom na ziemi, i wszelkiemu ptaku pod niebem, i wszemu stworzeniu na ziemi, jeż to sobą władnie, w jemże to jest dusza żywa, aby sobie *miał na pokarmienie”. I stało się tako.]

   • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 6, 7:

     arzkøcz Wzglødny czlowyecze naszwyat anaczlowye ka gegoszesm stworzyl asz doszwyerzøt otplaszøcey twarzy asz donyebyeskich ptakow istopod nyebem latayø bo my gest zzal ge stworzywszy

     [a rzkąc: „*Względni *człowiecze *na *świat [a na], jegożeśm stworzył, [od] człowieka aż do źwierząt, ot płażącej twarzy aż do niebieskich ptakow, jiż to pod niebem latają, bo mi jest żal je stworzywszy”.]

   • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 7, 21:

     isgoramy wszitko stworzenye czsosz gest bilo nazemy ptaczi yzwyerzøta ywszit koplozøce geszto plozy pozemy

     [*I *z *gorami wszytko stworzenie, csoż jest było na ziemi, ptacy i źwierzęta, i wszytko płożące, jeż to płozi po ziemi]

   • 1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 15, 10:

     to wszitko yprzeczynay ge nadwoge ypolosz nagromadø Ale ptakow nyerozdzely

     [to wszytko i *przecinaj je na dwojei *położ na gromadę, ale ptakow nie rozdzieli]

   • 1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 21, 24:

     avmrzely Achab wmyescye sznyedzø gy psy gestly vmrze napolyv sznyedzø gy ptaci nyebyesci

     [A umrzeli Achab w mieście, śniedzą ji psi; jestli umrze na polu, śniedzą ji ptacy niebieszczy”.]

   • 1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 20, 25:

     odløczczesz przeto iwi dobitczøta ciste odnyecistego a nyepokalaycze dvsz waszich wdobitczøtoch ywptaczech ywewszem czosz syø rvsza nazemy a czoszem vkazal wam bødøcze pokalanye

     [Odłęczcież przeto i wy dobytczę[ta] czyste od nieczystego […] a nie pokalajcie dusz waszych w dobytczętoch i w ptacech, i we wszem, coż się rusza na ziemi a cożem ukazał wam będące pokalane.]

   • 1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią]‎^[1], Mierzeniec, Płock, line 388:

     Szvyerzatha y wszythky ptaky ya poszyeka nyeboraky

     [Źwierzęta i wszytki ptaki ja posiekę nieboraki]

   • 1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2‎^[2], number 1348:

     Ptak auis

     [Ptak avis]

   • 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski‎^{scan transliteration, transcription}, numbers 8, 8, Greater Poland:

     Ptaky podnyebne y ryby morskye yes przechodzą zzdze morskye

     [ptaki podniebne i ryby morskie, jeż przechodzą sdze morskie.]

   • 1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski‎^{scan transliteration, transcription}, number Deut 35, Greater Poland:

     Pogynø od glodu y szrzecz ye będø ptaczy køsanym przegorzkym

     [Poginą od głodu i żrzeć je będą ptacy kąsanim przegorzkim.]

   • c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 147v:

     Volucris est auis eyn vogel quando est substantiuum ptąk sed quando est adiectiuum tunc idem est quod velox prąthky

     [Volucris est auis eyn vogel quando est substantiuum ptak sed quando est adiectiuum tunc idem est quod velox prędki]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[3], page 5:

     Thysz […] stvorzyl […] ptaky nyebyeszkye

     [Tyś […] stworzył […] ptaki nieieskie]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[4], page 88:

     Nad nymy cząstokrocz ptaczy lyataly

     [Nad nimi częstorkroć ptacy latali]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[5], page 136:

     Iesus vczynyvschy szyedm ptakow malyvdkych y postavyl ye na slvnczv przed sobą, aby vschnąly

     [Jesus […] uczyniwszy siedm ptakow malutkich i postawił je na słuńcu przed sobą, aby uschnęli]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[6], page 280:

     Obezryczye ptaky nyeba

     [Obeźrycie ptaki nieba]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[7], page 289:

     Lysky mayą yamy a ptaczy nye­ba

     [Liszki mają jamy a ptacy nieba]

   • Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa‎^[8], page 412:

     Obyad moy yest gotow, czyelczy moy y ptaczy moy pobyczy

     [Obiad moj jest gotow, cielcy moj i ptacy moj pobycy]

• Polish: ptak, ptach (Chełmno-Dobrzyń, Przemyśl, Dobromil, Trójca, Northern Borderlands, Lithuania)
• Silesian: ptŏk

• Boryś, Wiesław (2005), “ptak”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Mańczak, Witold (2017), “ptak”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “ptak”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• Brückner, Aleksander (1927), “ptak”, in Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), Warsaw: Wiedza Powszechna
• Krystyna Długosz-Kurczabowa (2021), “ptak”, in Wielki słownik etymologiczno-historyczny języka polskiego, →ISBN
• S. Urbańczyk, editor (1975), “ptak”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 7, Wrocław, Warsaw, Kraków, Gdańsk: Polish Academy of Sciences, page 394
• B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “ptak”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
• Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska-Różycka, Magdalena Klapper, Tomasz Kolowca, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Joanna Duska, Maria Bugajska, Jan German, Beata Hejmo, Iwona Nobis, Dariusz Piwowarczyk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, editors (2024), “ptak”, in Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny [Lexical Base of Medieval Polish] (in Polish), Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
• Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska, Magdalena Klapper, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, editors (2023), “ptak”, in Rozariusze z polskimi glosami. Internetowa baza danych [Dictionaries of Polish glosses, an Internet database] (in Polish), Kraków: Pracownia Języka Staropolskiego Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk
• Wanda Decyk-Zięba; Krystyna Długosz-Kurczabowa; Stanisław Dubisz; Zygmunt Gałecki; Justyna Garczyńska; Halina Karaś; Alina Kępińska; Anna Pasoń; Izabela Stąpor; Barbara Taras; Izabela Winiarska-Górska (2008), “ptak”, in Wanda Decyk-Zięba, Stanisław Dubisz, editors, Glosariusz staropolski - dydaktyczny słownik etymologiczny [Old Polish Glossary - Didactic Etymological Dictionary] (in Polish), Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, →ISBN, page 165

• ptach (Chełmno-Dobrzyń, Przemyśl, Dobromil, Trójca, Northern Borderlands, Lithuania)

Inherited from Old Polish ptak.

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -ak
• Syllabification: ptak
• Homophone: Ptak

ptak m animal (diminutive ptaszek or (dialectal) ptasia or (dialectal) ptásik or (dialectal) ptasiuk or (dialectal) ptaseńka, augmentative ptaszydło or ptaszysko, related adjective ptasi or ptaszy)

1. bird (creature with two legs, a beak, wings, and skin covered with feathers that hatches from an egg)
2. (colloquial, originally dialectal, Far Masovian, Przasnysz) wang, willy; penis (male sexual organ)

   Synonyms: see Thesaurus:prącie

3. (Northern Borderlands, Lithuania) type of eagle

   Hypernym: orzeł

4. (Western Kraków, in the plural) type of game

Middle Polish:

• The dative singular form ptakoju is found in the Far Masovian dialect (Przasnysz)
• The nominative plural form ptacy is found in the Lasovia dialect (Tarnobrzeg)

• ptak in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
• ptak in Polish dictionaries at PWN
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “ptak”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• “PTAK”, in Elektroniczny Słownik Języka Polskiego XVII i XVIII Wieku [Electronic Dictionary of the Polish Language of the XVII and XVIII Century], 01.04.2021
• Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “ptak”, in Słownik języka polskiego
• Aleksander Zdanowicz (1861), “ptak”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
• J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1912), “ptak”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 5, Warsaw, page 421
• Jan Karłowicz (1906), “ptak”, in Jan Łoś, editors, Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 4: P, Kraków: Akademia Umiejętności, page 446
• Maciej Czeszewski (2006), “ptak”, in Monika Szewczyk, editor, Słownik polszczyzny potocznej, 1 edition, Warsaw: Polish Scientific Publishers PWN, →ISBN, page 259

Inherited from Proto-Slavic *pъtãkъ.

• IPA^(key): /ˈptak/
• Rhymes: -ak
• Syllabification: ptak

ptak m animal

1. (ornithology) bird (any bird belonging to the order of birds)

• “ptak” in Soblex