mongaraû
See also: mongarau and mongaráu
Old Tupi
Etymology
By surface analysis, mo- + *karaû.
Cognate with Kaiwá and Paraguayan Guarani mongaráu and Mbya Guarani mongarau.
Compare Kaiwá and Paraguayan Guarani karáu and Mbya Guarani and Tenharim karau.
Pronunciation
- IPA(key): /moŋaɾaw/, [mɔ̃ᵑɡaˈɾaw]
- Rhymes: -aw
- Hyphenation: mo‧nga‧raû
Verb
mongaraû (first-person singular active indicative aîmongaraû, first-person singular negative active indicative n'aîmongaraûî, noun mongaraûa) (transitive)
- to dislocate (a limb)
- 1622, anonymous author, Vocabulario na lingoa Braſilica, volume 1 (overall work in Old Tupi and Portuguese), Piratininga, page 97; republished as Carlos Drummond, editor, Vocabulário na Língua Brasílica, 2nd edition, São Paulo: USP, 1953:
- Xepigmõgarao ybigra.
- [Xe pymongaraû ybyrá.]
- A stick dislocated my foot.
- 1622, anonymous author, Vocabulario na lingoa Braſilica, volume 1 (overall work in Old Tupi and Portuguese), Piratininga, page 97; republished as Carlos Drummond, editor, Vocabulário na Língua Brasílica, 2nd edition, São Paulo: USP, 1953:
- Ajepigmongarao.
- [Aîepymongaraû.]
- I dislocated my foot.
- 1555, Joseph of Anchieta, chapter IX, in Arte de grammatica da lingoa mais vſada na coſta do Braſil (overall work in Portuguese), Coimbra: Antonio de Mariz, published 1595, page 39v:
- coromôymóngaràu.
- [Koromõ i mongaraû.]
- [It] will soon dislocate it.
- to twist (a hand or foot, etc.)
- 1622, anonymous author, Vocabulario na lingoa Braſilica, volume 2 (overall work in Old Tupi and Portuguese), Piratininga, page 132; republished as Carlos Drummond, editor, Vocabulário na Língua Brasílica, 2nd edition, São Paulo: USP, 1953:
- Ajepig mõgarao
- [Aîepymongaraû.]
- I twisted my foot.
- 1622, anonymous author, Vocabulario na lingoa Braſilica, volume 2 (overall work in Old Tupi and Portuguese), Piratininga, page 132; republished as Carlos Drummond, editor, Vocabulário na Língua Brasílica, 2nd edition, São Paulo: USP, 1953:
- Aiepo mongarao.
- [Aîepomongaraû.]
- I twisted my hand.
Usage notes
- The infinitive (Anchieta, 27) and the gerund (Figueira, 60v) are mongaraûa. The circumstantial is also mongaraû (Anchieta, 39v). With the deverbals -sara and -saba, it becomes mongaraûsara and mongaraûsaba, respectively (Anchieta, 29v).
Conjugation
Conjugation of mongaraû (transitive, Û-ending) (See Appendix:Old Tupi verbs)
Note: not all forms are attested, most of the table is reconstructed based on known patterns.
| Causative | mongaraûukar | |||||
| Reflexive | îemongaraû | |||||
| Deverbals | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| -ba'e | oîmongaraûba'e | |||||
| emi- | emimongaraûa / mimongaraûa | |||||
| -pyr(a) | i mongaraûpyra | |||||
| -sab(a) | mongaraûsaba | |||||
| -sar(a) | mongaraûsara | |||||
| Singular | Singular and Plural | Plural | ||||
| 1st person | 2nd person | 3rd person | 1st person exclusive | 1st person inclusive | 2nd person | |
| Verbal forms | ||||||
| Active | ||||||
| Indicative | aîmongaraû | ereîmongaraû | oîmongaraû | oroîmongaraû | îaîmongaraû | peîmongaraû |
| Permissive | t'aîmongaraû | t'ereîmongaraû | t'oîmongaraû | t'oroîmongaraû | t'îaîmongaraû | ta peîmongaraû |
| Imperative | eîmongaraû | peîmongaraû | ||||
| Negative indicative | n'aîmongaraûi | n'ereîmongaraûi | n'oîmongaraûi | n'oroîmongaraûi | n'îaîmongaraûi | na peîmongaraûi |
| Negative permissive | t'aîmongaraû umẽ | t'ereîmongaraû umẽ | t'oîmongaraû umẽ | t'oroîmongaraû umẽ | t'îaîmongaraû umẽ | ta peîmongaraû umẽ |
| Negative imperative | eîmongaraû umẽ | peîmongaraû umẽ | ||||
| Nominal forms | ||||||
| Infinitive | ||||||
| Affirmative | mongaraûa | |||||
| Negative | mongaraûe'yma | |||||
| Gerund | ||||||
| Affirmative | xe mongaraûa | nde mongaraûa | i mongaraûa | oré mongaraûa | îandé mongaraûa | pe mongaraûa |
| Negative | xe mongaraûe'yma | nde mongaraûe'yma | i mongaraûe'yma | oré mongaraûe'yma | îandé mongaraûe'yma | pe mongaraûe'yma |
| Circumstantial | ||||||
| Affirmative | xe mongaraû | i mongaraû | oré mongaraû | îandé mongaraû | ||
| Negative | xe mongaraûe'ymi | i mongaraûe'ymi | oré mongaraûe'ymi | îandé mongaraûe'ymi | ||
Further reading
- Navarro, Eduardo de Almeida (2013), “mongaraû”, in Dicionário de tupi antigo: a língua indígena clássica do Brasil [Dictionary of Old Tupi: The Classical Indigenous Language of Brazil ] (overall work in Portuguese), São Paulo: Global, →ISBN, page 306, column 1