gluais
Irish
Pronunciation
- IPA(key): /ɡl̪ˠuəʃ/, /ɡlˠuəʃ/[1]
Etymology 1
From Middle Irish glúais, from Old Irish glúas (“gloss, commentary, explanation”), from Late Latin glōssa (“gloss”), from Ancient Greek γλῶσσα (glôssa, “tongue, language, an obsolete or foreign word requiring explanation”).
Noun
gluais f (genitive singular gluaise, nominative plural gluaiseanna)
- comment, remark
- gloss
- glossary
- movement
- (obsolete) device, contrivance (mechanical device to perform a certain task)
- Synonyms: gaireas, gléas
Declension
| |||||||||||||||||||||||||||||||||
Etymology 2
From Old Irish glúaisid (“to move”).[2]
Verb
gluais (present analytic gluaiseann, future analytic gluaisfidh, verbal noun gluaiseacht, past participle gluaiste)
- to move
- to proceed
- to derive from
- to pass
- to set out
- For quotations using this term, see Citations:gluais.
Conjugation
| indicative | singular | plural | direct relative | autonomous | ||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| first | second | third | first | second | third | |||
| present | gluaisim | gluaiseann tú; gluaisir† |
gluaiseann sé, sí | gluaisimid; gluaiseann muid | gluaiseann sibh | gluaiseann siad; gluaisid† |
a ghluaiseann; a ghluaiseas | gluaistear |
| past | ghluais mé; ghluaiseas | ghluais tú; ghluaisis | ghluais sé, sí | ghluaiseamar; ghluais muid | ghluais sibh; ghluaiseabhair | ghluais siad; ghluaiseadar | a ghluais | gluaiseadh |
| past habitual | ghluaisinn / gluaisinn‡ |
ghluaisteá / gluaisteᇠ|
ghluaiseadh sé, sí / gluaiseadh sé, sí‡ |
ghluaisimis; ghluaiseadh muid / gluaisimis‡; gluaiseadh muid‡ |
ghluaiseadh sibh / gluaiseadh sibh‡ |
ghluaisidís; ghluaiseadh siad / gluaisidís‡; gluaiseadh siad‡ |
a ghluaiseadh | ghluaistí / gluaistí‡ |
| singular | plural | direct relative | autonomous | |||||
| first | second | third | first | second | third | |||
| future | gluaisfidh mé; gluaisfead |
gluaisfidh tú; gluaisfir† |
gluaisfidh sé, sí | gluaisfimid; gluaisfidh muid |
gluaisfidh sibh | gluaisfidh siad; gluaisfid† |
a ghluaisfidh; a ghluaisfeas | gluaisfear |
| conditional | ghluaisfinn / gluaisfinn‡ |
ghluaisfeá / gluaisfeᇠ|
ghluaisfeadh sé, sí / gluaisfeadh sé, sí‡ |
ghluaisfimis; ghluaisfeadh muid / gluaisfimis‡; gluaisfeadh muid‡ |
ghluaisfeadh sibh / gluaisfeadh sibh‡ |
ghluaisfidís; ghluaisfeadh siad / gluaisfidís‡; gluaisfeadh siad‡ |
a ghluaisfeadh | ghluaisfí / gluaisfí‡ |
| subjunctive | singular | plural | direct relative | autonomous | ||||
| first | second | third | first | second | third | |||
| present | go ngluaise mé; go ngluaisead† |
go ngluaise tú; go ngluaisir† |
go ngluaise sé, sí | go ngluaisimid; go ngluaise muid |
go ngluaise sibh | go ngluaise siad; go ngluaisid† |
— | go ngluaistear |
| past | dá ngluaisinn | dá ngluaisteá | dá ngluaiseadh sé, sí | dá ngluaisimis; dá ngluaiseadh muid |
dá ngluaiseadh sibh | dá ngluaisidís; dá ngluaiseadh siad |
— | dá ngluaistí |
| imperative | singular | plural | direct relative | autonomous | ||||
| first | second | third | first | second | third | |||
| — | gluaisim | gluais | gluaiseadh sé, sí | gluaisimis | gluaisigí; gluaisidh† |
gluaisidís | — | gluaistear |
| past participle | gluaiste | |||||||
| verbal noun | gluaiseacht | |||||||
† archaic or dialect form
‡ dependent form
Derived terms
- gluaiseacht (“motion; movement; passage; power”)
- gluaisrothar (“motorbicycle; motorcycle”)
Mutation
| radical | lenition | eclipsis |
|---|---|---|
| gluais | ghluais | ngluais |
Note: Certain mutated forms of some words can never occur in standard Modern Irish.
All possible mutated forms are displayed for convenience.
References
- ^ Quiggin, E. C. (1906), A Dialect of Donegal, Cambridge University Press, § 152, page 59
- ^ Gregory Toner, Sharon Arbuthnot, Máire Ní Mhaonaigh, Marie-Luise Theuerkauf, Dagmar Wodtko, editors (2019), “glúasid”, in eDIL: Electronic Dictionary of the Irish Language
Further reading
- Ó Dónaill, Niall (1977), “gluais”, in Foclóir Gaeilge–Béarla, Dublin: An Gúm, →ISBN
Scottish Gaelic
Etymology
From Old Irish glúaisid (“move, proceed”).
Pronunciation
- IPA(key): /kl̪ˠuəʃ/
Verb
gluais (past ghluais, future gluaisidh, verbal noun gluasad, past participle gluaiste)
Derived terms
- gluaisneachd (“motion, movement”)