galiha

Tooro

Etymology

From Common Bantu *-gádɪ̀ (wide, open) + *-p- (verb-forming suffix). Doublet of -gazi.

Pronunciation

  • IPA(key): /ɡalíha/

Verb

-galiha (infinitive okugaliha) (intransitive)

  1. to be wide
    Synonym: -gazi
    Antonyms: -funda, -taito (adjective)
  2. to be loose

Conjugation

Conjugation of -galiha
infinitives
affirmative okugaliha
negative okutagaliha
imperatives
affirmative galiha
negative (see second-person negative subjunctive forms)
tense polarity basic forms relative forms1
present habitual affirmative
subject concord + -galiha
person noun class singular plural
first person ngaliha tugaliha
second person ogaliha mugaliha
third person 1/2 agaliha bagaliha
3/4 gugaliha egaliha
5/6 ligaliha gagaliha
7/8 kigaliha bigaliha
9/10 egaliha zigaliha
11/10 rugaliha
12/14 kagaliha bugaliha
13 tugaliha
14/6 bugaliha gagaliha
15/6 kugaliha
16 hagaliha
negative
ti- + subject concord + -galiha
person noun class singular plural
first person tingaliha titugaliha
second person togaliha timugaliha
third person 1/2 tagaliha tibagaliha
3/4 tigugaliha tegaliha
5/6 tirigaliha tigagaliha
7/8 tikigaliha tibigaliha
9/10 tegaliha tizigaliha
11/10 tirugaliha
12/14 tikagaliha tibugaliha
13 titugaliha
14/6 tibugaliha tigagaliha
15/6 tikugaliha
16 tihagaliha
subject concord + -tagaliha
present continuous affirmative
ni- + subject concord + -galiha
person noun class singular plural
first person ningaliha nitugaliha
second person noogaliha nimugaliha
third person 1/2 naagaliha nibagaliha
3/4 nigugaliha neegaliha
5/6 nirigaliha nigagaliha
7/8 nikigaliha nibigaliha
9/10 neegaliha nizigaliha
11/10 nirugaliha
12/14 nikagaliha nibugaliha
13 nitugaliha
14/6 nibugaliha nigagaliha
15/6 nikugaliha
16 nihagaliha
subject concord + -rukugaliha
negative
ti- + subject concord + -rukugaliha
person noun class singular plural
first person tindukugaliha titurukugaliha
second person torukugaliha timurukugaliha
third person 1/2 tarukugaliha tibarukugaliha
3/4 tigurukugaliha terukugaliha
5/6 tirirukugaliha tigarukugaliha
7/8 tikirukugaliha tibirukugaliha
9/10 terukugaliha tizirukugaliha
11/10 tirurukugaliha
12/14 tikarukugaliha tiburukugaliha
13 titurukugaliha
14/6 tiburukugaliha tigarukugaliha
15/6 tikurukugaliha
16 tiharukugaliha
subject concord + -tarukugaliha
present continuative affirmative
ni- + subject concord + -kyagaliha
person noun class singular plural
first person ninkyagaliha nitukyagaliha
second person nookyagaliha nimukyagaliha
third person 1/2 naakyagaliha nibakyagaliha
3/4 nigukyagaliha neekyagaliha
5/6 nirikyagaliha nigakyagaliha
7/8 nikikyagaliha nibikyagaliha
9/10 neekyagaliha nizikyagaliha
11/10 nirukyagaliha
12/14 nikakyagaliha nibukyagaliha
13 nitukyagaliha
14/6 nibukyagaliha nigakyagaliha
15/6 nikukyagaliha
16 nihakyagaliha
subject concord + -rukukyagaliha
negative
ti- + subject concord + -kyagaliha
person noun class singular plural
first person tinkyagaliha titukyagaliha
second person tokyagaliha timukyagaliha
third person 1/2 takyagaliha tibakyagaliha
3/4 tigukyagaliha tekyagaliha
5/6 tirikyagaliha tigakyagaliha
7/8 tikikyagaliha tibikyagaliha
9/10 tekyagaliha tizikyagaliha
11/10 tirukyagaliha
12/14 tikakyagaliha tibukyagaliha
13 titukyagaliha
14/6 tibukyagaliha tigakyagaliha
15/6 tikukyagaliha
16 tihakyagaliha
subject concord + -takyagaliha
virtual present affirmative
subject concord + -agaliha
person noun class singular plural
first person nagaliha twagaliha
second person wagaliha mwagaliha
third person 1/2 yagaliha baagaliha
3/4 gwagaliha yagaliha
5/6 lyagaliha gaagaliha
7/8 kyagaliha byagaliha
9/10 yagaliha zaagaliha
11/10 rwagaliha
12/14 kaagaliha bwagaliha
13 twagaliha
14/6 bwagaliha gaagaliha
15/6 kwagaliha
16 haagaliha
negative
ti- + subject concord + agaliha
person noun class singular plural
first person tinagaliha titwagaliha
second person tiwagaliha timwagaliha
third person 1/2 tiyagaliha tibaagaliha
3/4 tigwagaliha tiyagaliha
5/6 tiryagaliha tigaagaliha
7/8 tikyagaliha tibyagaliha
9/10 tiyagaliha tizaagaliha
11/10 tirwagaliha
12/14 tikaagaliha tibwagaliha
13 titwagaliha
14/6 tibwagaliha tigaagaliha
15/6 tikwagaliha
16 tihaagaliha
subject concord + -taagaliha
present perfect affirmative
subject concord + -galihire
person noun class singular plural
first person ngalihire tugalihire
second person ogalihire mugalihire
third person 1/2 agalihire bagalihire
3/4 gugalihire egalihire
5/6 ligalihire gagalihire
7/8 kigalihire bigalihire
9/10 egalihire zigalihire
11/10 rugalihire
12/14 kagalihire bugalihire
13 tugalihire
14/6 bugalihire gagalihire
15/6 kugalihire
16 hagalihire
negative
ti- + subject concord + -galihire
person noun class singular plural
first person tingalihire titugalihire
second person togalihire timugalihire
third person 1/2 tagalihire tibagalihire
3/4 tigugalihire tegalihire
5/6 tirigalihire tigagalihire
7/8 tikigalihire tibigalihire
9/10 tegalihire tizigalihire
11/10 tirugalihire
12/14 tikagalihire tibugalihire
13 titugalihire
14/6 tibugalihire tigagalihire
15/6 tikugalihire
16 tihagalihire
subject concord + -tagalihire
near perfective affirmative
subject concord + -akagaliha
person noun class singular plural
first person nakagaliha twakagaliha
second person wakagaliha mwakagaliha
third person 1/2 yakagaliha baakagaliha
3/4 gwakagaliha yakagaliha
5/6 lyakagaliha gaakagaliha
7/8 kyakagaliha byakagaliha
9/10 yakagaliha zaakagaliha
11/10 rwakagaliha
12/14 kaakagaliha bwakagaliha
13 twakagaliha
14/6 bwakagaliha gaakagaliha
15/6 kwakagaliha
16 haakagaliha
negative
ti- + subject concord + -kagalihire
person noun class singular plural
first person tinkagalihire titukagalihire
second person tokagalihire timukagalihire
third person 1/2 takagalihire tibakagalihire
3/4 tigukagalihire tekagalihire
5/6 tirikagalihire tigakagalihire
7/8 tikikagalihire tibikagalihire
9/10 tekagalihire tizikagalihire
11/10 tirukagalihire
12/14 tikakagalihire tibukagalihire
13 titukagalihire
14/6 tibukagalihire tigakagalihire
15/6 tikukagalihire
16 tihakagalihire
subject concord + -takagalihire
near past affirmative
subject concord + -galihirege
person noun class singular plural
first person ngalihirege tugalihirege
second person ogalihirege mugalihirege
third person 1/2 agalihirege bagalihirege
3/4 gugalihirege egalihirege
5/6 ligalihirege gagalihirege
7/8 kigalihirege bigalihirege
9/10 egalihirege zigalihirege
11/10 rugalihirege
12/14 kagalihirege bugalihirege
13 tugalihirege
14/6 bugalihirege gagalihirege
15/6 kugalihirege
16 hagalihirege
negative
ti- + subject concord + -galihirege
person noun class singular plural
first person tingalihirege titugalihirege
second person togalihirege timugalihirege
third person 1/2 tagalihirege tibagalihirege
3/4 tigugalihirege tegalihirege
5/6 tirigalihirege tigagalihirege
7/8 tikigalihirege tibigalihirege
9/10 tegalihirege tizigalihirege
11/10 tirugalihirege
12/14 tikagalihirege tibugalihirege
13 titugalihirege
14/6 tibugalihirege tigagalihirege
15/6 tikugalihirege
16 tihagalihirege
subject concord + -tagalihirege
remote past affirmative
subject concord + -kagaliha
person noun class singular plural
first person nkagaliha tukagaliha
second person okagaliha mukagaliha
third person 1/2 akagaliha bakagaliha
3/4 gukagaliha ekagaliha
5/6 likagaliha gakagaliha
7/8 kikagaliha bikagaliha
9/10 ekagaliha zikagaliha
11/10 rukagaliha
12/14 kakagaliha bukagaliha
13 tukagaliha
14/6 bukagaliha gakagaliha
15/6 kukagaliha
16 hakagaliha
subject concord + -agalihire
negative
subject concord + -tagalihe
person noun class singular plural
first person ntagalihe tutagalihe
second person otagalihe mutagalihe
third person 1/2 atagalihe batagalihe
3/4 gutagalihe etagalihe
5/6 litagalihe gatagalihe
7/8 kitagalihe bitagalihe
9/10 etagalihe ziitagalihe
11/10 rutagalihe
12/14 katagalihe butagalihe
13 tutagalihe
14/6 butagalihe gatagalihe
15/6 kutagalihe
16 hatagalihe
subject concord + -taragalihire
experiential perfective affirmative
subject concord + -ragalihire
person noun class singular plural
first person ndagalihire turagalihire
second person oragalihire muragalihire
third person 1/2 aragalihire baragalihire
3/4 guragalihire eragalihire
5/6 liragalihire garagalihire
7/8 kiragalihire biragalihire
9/10 eragalihire ziragalihire
11/10 ruragalihire
12/14 karagalihire buragalihire
13 turagalihire
14/6 buragalihire garagalihire
15/6 kuragalihire
16 haragalihire
negative
ti- + subject concord + -kagalihaga
person noun class singular plural
first person tinkagalihaga titukagalihaga
second person tokagalihaga timukagalihaga
third person 1/2 takagalihaga tibakagalihaga
3/4 tigukagalihaga tekagalihaga
5/6 tirikagalihaga tigakagalihaga
7/8 tikikagalihaga tibikagalihaga
9/10 tekagalihaga tizikagalihaga
11/10 tirukagalihaga
12/14 tikakagalihaga tibukagalihaga
13 titukagalihaga
14/6 tibukagalihaga tigakagalihaga
15/6 tikukagalihaga
16 tihakagalihaga
subject concord + -takagalihaga
cessative perfective affirmative
subject concord + -aagalihire
person noun class singular plural
first person naagalihire twagalihire
second person waagalihire mwagalihire
third person 1/2 yaagalihire baagalihire
3/4 gwagalihire yaagalihire
5/6 lyagalihire gaagalihire
7/8 kyagalihire byagalihire
9/10 yaagalihire zaagalihire
11/10 rwagalihire
12/14 kaagalihire bwagalihire
13 twagalihire
14/6 bwagalihire gaagalihire
15/6 kwagalihire
16 haagalihire
past habitual affirmative
subject concord + -agalihaga
person noun class singular plural
first person nagalihaga twagalihaga
second person wagalihaga mwagalihaga
third person 1/2 yagalihaga baagalihaga
3/4 gwagalihaga yagalihaga
5/6 lyagalihaga gaagalihaga
7/8 kyagalihaga byagalihaga
9/10 yagalihaga zaagalihaga
11/10 rwagalihaga
12/14 kaagalihaga bwagalihaga
13 twagalihaga
14/6 bwagalihaga gaagalihaga
15/6 kwagalihaga
16 haagalihaga
negative
ti- + subject concord + agalihaga
person noun class singular plural
first person tinagalihaga titwagalihaga
second person tiwagalihaga timwagalihaga
third person 1/2 tiyagalihaga tibaagalihaga
3/4 tigwagalihaga tiyagalihaga
5/6 tiryagalihaga tigaagalihaga
7/8 tikyagalihaga tibyagalihaga
9/10 tiyagalihaga tizaagalihaga
11/10 tirwagalihaga
12/14 tikaagalihaga tibwagalihaga
13 titwagalihaga
14/6 tibwagalihaga tigaagalihaga
15/6 tikwagalihaga
16 tihaagalihaga
subject concord + -taagalihaga
near future affirmative
subject concord + -raagaliha
person noun class singular plural
first person ndaagaliha turaagaliha
second person oraagaliha muraagaliha
third person 1/2 araagaliha baraagaliha
3/4 guraagaliha eraagaliha
5/6 liraagaliha garaagaliha
7/8 kiraagaliha biraagaliha
9/10 eraagaliha ziraagaliha
11/10 ruraagaliha
12/14 karaagaliha buraagaliha
13 turaagaliha
14/6 buraagaliha garaagaliha
15/6 kuraagaliha
16 haraagaliha
negative
ti- + subject concord + -aagalihe
person noun class singular plural
first person tinaagalihe titwagalihe
second person tiwaagalihe timwagalihe
third person 1/2 tiyaagalihe tibaagalihe
3/4 tigwagalihe tiyaagalihe
5/6 tiryagalihe tigaagalihe
7/8 tikyagalihe tibyagalihe
9/10 tiyaagalihe tizaagalihe
11/10 tirwagalihe
12/14 tikaagalihe tibwagalihe
13 titwagalihe
14/6 tibwagalihe tigaagalihe
15/6 tikwagalihe
16 tihaagalihe
subject concord + -taagalihe
remote future affirmative
subject concord + -ligaliha
person noun class singular plural
first person ndigaliha tuligaliha
second person oligaliha muligaliha
third person 1/2 aligaliha baligaliha
3/4 guligaliha erigaliha
5/6 lirigaliha galigaliha
7/8 kirigaliha birigaliha
9/10 erigaliha zirigaliha
11/10 ruligaliha
12/14 kaligaliha buligaliha
13 tuligaliha
14/6 buligaliha galigaliha
15/6 kuligaliha
16 haligaliha
negative
ti- + subject concord + -ligaliha
person noun class singular plural
first person tindigaliha tituligaliha
second person toligaliha timuligaliha
third person 1/2 taligaliha tibaligaliha
3/4 tiguligaliha terigaliha
5/6 tiririgaliha tigaligaliha
7/8 tikirigaliha tibirigaliha
9/10 terigaliha tizirigaliha
11/10 tiruligaliha
12/14 tikaligaliha tibuligaliha
13 tituligaliha
14/6 tibuligaliha tigaligaliha
15/6 tikuligaliha
16 tihaligaliha
subject concord + -taligaliha
future habitual affirmative
subject concord + -raagalihaga
person noun class singular plural
first person ndaagalihaga turaagalihaga
second person oraagalihaga muraagalihaga
third person 1/2 araagalihaga baraagalihaga
3/4 guraagalihaga eraagalihaga
5/6 liraagalihaga garaagalihaga
7/8 kiraagalihaga biraagalihaga
9/10 eraagalihaga ziraagalihaga
11/10 ruraagalihaga
12/14 karaagalihaga buraagalihaga
13 turaagalihaga
14/6 buraagalihaga garaagalihaga
15/6 kuraagalihaga
16 haraagalihaga
negative
ti- + subject concord + -aagalihege
person noun class singular plural
first person tinaagalihege titwagalihege
second person tiwaagalihege timwagalihege
third person 1/2 tiyaagalihege tibaagalihege
3/4 tigwagalihege tiyaagalihege
5/6 tiryagalihege tigaagalihege
7/8 tikyagalihege tibyagalihege
9/10 tiyaagalihege tizaagalihege
11/10 tirwagalihege
12/14 tikaagalihege tibwagalihege
13 titwagalihege
14/6 tibwagalihege tigaagalihege
15/6 tikwagalihege
16 tihaagalihege
subject concord + -taagalihege
subjunctive affirmative
subject concord + galihe
person noun class singular plural
first person ngalihe tugalihe
second person ogalihe mugalihe
third person 1/2 agalihe bagalihe
3/4 gugalihe egalihe
5/6 ligalihe gagalihe
7/8 kigalihe bigalihe
9/10 egalihe zigalihe
11/10 rugalihe
12/14 kagalihe bugalihe
13 tugalihe
14/6 bugalihe gagalihe
15/6 kugalihe
16 hagalihe
negative
subject concord + -tagaliha
person noun class singular plural
first person ntagaliha tutagaliha
second person otagaliha mutagaliha
third person 1/2 atagaliha batagaliha
3/4 gutagaliha etagaliha
5/6 litagaliha gatagaliha
7/8 kitagaliha bitagaliha
9/10 etagaliha zitagaliha
11/10 rutagaliha
12/14 katagaliha butagaliha
13 tutagaliha
14/6 butagaliha gatagaliha
15/6 kutagaliha
16 hatagaliha
subjunctive habitual affirmative
subject concord + galihege
person noun class singular plural
first person ngalihege tugalihege
second person ogalihege mugalihege
third person 1/2 agalihege bagalihege
3/4 gugalihege egalihege
5/6 ligalihege gagalihege
7/8 kigalihege bigalihege
9/10 egalihege zigalihege
11/10 rugalihege
12/14 kagalihege bugalihege
13 tugalihege
14/6 bugalihege gagalihege
15/6 kugalihege
16 hagalihege
hypothetical affirmative
subject concord + -aakugaliha
person noun class singular plural
first person naakugaliha twakugaliha
second person waakugaliha mwakugaliha
third person 1/2 yaakugaliha baakugaliha
3/4 gwakugaliha yaakugaliha
5/6 lyakugaliha gaakugaliha
7/8 kyakugaliha byakugaliha
9/10 yaakugaliha zaakugaliha
11/10 rwakugaliha
12/14 kaakugaliha bwakugaliha
13 twakugaliha
14/6 bwakugaliha gaakugaliha
15/6 kwakugaliha
16 haakugaliha
negative
ti- + subject concord + -aakugaliha
person noun class singular plural
first person tinaakugaliha titwakugaliha
second person tiwaakugaliha timwakugaliha
third person 1/2 tiyaakugaliha tibaakugaliha
3/4 tigwakugaliha tiyaakugaliha
5/6 tiryakugaliha tigaakugaliha
7/8 tikyakugaliha tibyakugaliha
9/10 tiyaakugaliha tizaakugaliha
11/10 tirwakugaliha
12/14 tikaakugaliha tibwakugaliha
13 titwakugaliha
14/6 tibwakugaliha tigaakugaliha
15/6 tikwakugaliha
16 tihaakugaliha
subject concord + -taakugaliha
conditional affirmative
subject concord + -aakugalihire
person noun class singular plural
first person naakugalihire twakugalihire
second person waakugalihire mwakugalihire
third person 1/2 yaakugalihire baakugalihire
3/4 gwakugalihire yaakugalihire
5/6 lyakugalihire gaakugalihire
7/8 kyakugalihire byakugalihire
9/10 yaakugalihire zaakugalihire
11/10 rwakugalihire
12/14 kaakugalihire bwakugalihire
13 twakugalihire
14/6 bwakugalihire gaakugalihire
15/6 kwakugalihire
16 haakugalihire
negative
ti- + subject concord + -aakugalihire
person noun class singular plural
first person tinaakugalihire titwakugalihire
second person tiwaakugalihire timwakugalihire
third person 1/2 tiyaakugalihire tibaakugalihire
3/4 tigwakugalihire tiyaakugalihire
5/6 tiryakugalihire tigaakugalihire
7/8 tikyakugalihire tibyakugalihire
9/10 tiyaakugalihire tizaakugalihire
11/10 tirwakugalihire
12/14 tikaakugalihire tibwakugalihire
13 titwakugalihire
14/6 tibwakugalihire tigaakugalihire
15/6 tikwakugalihire
16 tihaakugalihire
subject concord + -taakugalihire

1 The forms in this column are reduced relative forms; full relative forms require an augment before the subject concord.


Derived terms

  • Verbal derivations:
    • Short causative: -galihya

References

  • Kaji, Shigeki (2007), A Rutooro Vocabulary[1], Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA), →ISBN, pages 365, 387
  • Rubongoya, L. T. (2013), Katondogorozi y'Orunyoro-Rutooro n'Orungereza [Runyoro–Rutooro-English and English-Runyoro–Rutooro dictionary]‎[2], Kampala: Modrug Publishers, →ISBN, page 104
  • Entry 7961 at Bantu Lexical Reconstructions 3
  • A. E. Meeussen (1967), “Bantu Grammatical Reconstructions”, in Africana Linguistica 3[3], pages 90–91