cruciarius

Latin

Etymology

From crux (cross) +‎ -ārius.

Pronunciation

Adjective

cruciārius (feminine cruciāria, neuter cruciārium); first/second-declension adjective (post-classical, rare)

  1. of or pertaining to the cross or torture
    • c. 160 CEc. 225 CE, Tertullian, De praescriptionibus hereticorum 2.1:
      Febrem denique inter ceteros mortiferos et cruciarios exitus erogando homini deputatam neque quia est miramur, est enim, neque quia erogat hominem, ad hoc enim est.
      (please add an English translation of this quotation)
    • c. 430 CEc. 489 CE, Sidonius Apollinaris, Letters 8.6:
      mos est remeaturis decimum quemque captorum per aequales et cruciarias poenas [] ritu necare
      (please add an English translation of this quotation)

Declension

First/second-declension adjective.

singular plural
masculine feminine neuter masculine feminine neuter
nominative cruciārius cruciāria cruciārium cruciāriī cruciāriae cruciāria
genitive cruciāriī cruciāriae cruciāriī cruciāriōrum cruciāriārum cruciāriōrum
dative cruciāriō cruciāriae cruciāriō cruciāriīs
accusative cruciārium cruciāriam cruciārium cruciāriōs cruciāriās cruciāria
ablative cruciāriō cruciāriā cruciāriō cruciāriīs
vocative cruciārie cruciāria cruciārium cruciāriī cruciāriae cruciāria

Noun

cruciārius m (genitive cruciāriī or cruciārī); second declension

  1. one who is crucified; a person undergoing crucifixion
    • c. 27 CE – 66 CE, Petronius, Satyricon 112:
      Itaque unius cruciarii parentes ut viderunt laxatam custodiam, detraxere nocte pendentem supremoque mandaverunt officio.
      (please add an English translation of this quotation)
    • c. 37 CE – 41 CE, Seneca the Elder, Controversiae 6.3:
      Eligitur maritus, quem sanus pater dotalem dedisset. Gener tuus ipsis nuptiis crucem meruit. Egregium generum, in quo nihil est gloriosius quam quod inter cruciarios non est!
      (please add an English translation of this quotation)
  2. (derogatory) a villain, a scoundrel; a gallows bird; one who deserves to be crucified
    • c. 125 CE – 180 CE, Apuleius, Metamorphoses 10.7:
      Nec tantillum cruciarius ille vel fortuna tam magni indicii vel confertae conspectu curiae vel certe noxia conscientia sua deterrimus, quae ipse finxerat, quasi vera adseverare atque adserere incipit: []
      (please add an English translation of this quotation)
    • 380 CE – 392 CE, Ammianus Marcellinus, Res Gestae 29.2.9:
      Et quoniam longum est quod cruciarius ille conflavit, hoc unum edisseram, quam praecipiti confidentia patriciatus columina ipsa pulsavit.
      (please add an English translation of this quotation)

Declension

Second-declension noun.

singular plural
nominative cruciārius cruciāriī
genitive cruciāriī
cruciārī1
cruciāriōrum
dative cruciāriō cruciāriīs
accusative cruciārium cruciāriōs
ablative cruciāriō cruciāriīs
vocative cruciārie cruciāriī

1Found in older Latin (until the Augustan Age).

References