cruciarius
Latin
Etymology
From crux (“cross”) + -ārius.
Pronunciation
- (Classical Latin) IPA(key): [krʊ.kiˈaː.ri.ʊs]
- (modern Italianate Ecclesiastical) IPA(key): [kru.t͡ʃiˈaː.ri.us]
Adjective
cruciārius (feminine cruciāria, neuter cruciārium); first/second-declension adjective (post-classical, rare)
- of or pertaining to the cross or torture
- c. 160 CE – c. 225 CE, Tertullian, De praescriptionibus hereticorum 2.1:
- Febrem denique inter ceteros mortiferos et cruciarios exitus erogando homini deputatam neque quia est miramur, est enim, neque quia erogat hominem, ad hoc enim est.
- (please add an English translation of this quotation)
- Febrem denique inter ceteros mortiferos et cruciarios exitus erogando homini deputatam neque quia est miramur, est enim, neque quia erogat hominem, ad hoc enim est.
- c. 430 CE – c. 489 CE, Sidonius Apollinaris, Letters 8.6:
- mos est remeaturis decimum quemque captorum per aequales et cruciarias poenas […] ritu necare
- (please add an English translation of this quotation)
- mos est remeaturis decimum quemque captorum per aequales et cruciarias poenas […] ritu necare
Declension
First/second-declension adjective.
| singular | plural | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| masculine | feminine | neuter | masculine | feminine | neuter | ||
| nominative | cruciārius | cruciāria | cruciārium | cruciāriī | cruciāriae | cruciāria | |
| genitive | cruciāriī | cruciāriae | cruciāriī | cruciāriōrum | cruciāriārum | cruciāriōrum | |
| dative | cruciāriō | cruciāriae | cruciāriō | cruciāriīs | |||
| accusative | cruciārium | cruciāriam | cruciārium | cruciāriōs | cruciāriās | cruciāria | |
| ablative | cruciāriō | cruciāriā | cruciāriō | cruciāriīs | |||
| vocative | cruciārie | cruciāria | cruciārium | cruciāriī | cruciāriae | cruciāria | |
Noun
cruciārius m (genitive cruciāriī or cruciārī); second declension
- one who is crucified; a person undergoing crucifixion
- c. 37 CE – 41 CE, Seneca the Elder, Controversiae 6.3:
- Eligitur maritus, quem sanus pater dotalem dedisset. Gener tuus ipsis nuptiis crucem meruit. Egregium generum, in quo nihil est gloriosius quam quod inter cruciarios non est!
- (please add an English translation of this quotation)
- Eligitur maritus, quem sanus pater dotalem dedisset. Gener tuus ipsis nuptiis crucem meruit. Egregium generum, in quo nihil est gloriosius quam quod inter cruciarios non est!
- (derogatory) a villain, a scoundrel; a gallows bird; one who deserves to be crucified
- c. 125 CE – 180 CE, Apuleius, Metamorphoses 10.7:
- Nec tantillum cruciarius ille vel fortuna tam magni indicii vel confertae conspectu curiae vel certe noxia conscientia sua deterrimus, quae ipse finxerat, quasi vera adseverare atque adserere incipit: […]
- (please add an English translation of this quotation)
- Nec tantillum cruciarius ille vel fortuna tam magni indicii vel confertae conspectu curiae vel certe noxia conscientia sua deterrimus, quae ipse finxerat, quasi vera adseverare atque adserere incipit: […]
- 380 CE – 392 CE, Ammianus Marcellinus, Res Gestae 29.2.9:
- Et quoniam longum est quod cruciarius ille conflavit, hoc unum edisseram, quam praecipiti confidentia patriciatus columina ipsa pulsavit.
- (please add an English translation of this quotation)
- Et quoniam longum est quod cruciarius ille conflavit, hoc unum edisseram, quam praecipiti confidentia patriciatus columina ipsa pulsavit.
Declension
Second-declension noun.
| singular | plural | |
|---|---|---|
| nominative | cruciārius | cruciāriī |
| genitive | cruciāriī cruciārī1 |
cruciāriōrum |
| dative | cruciāriō | cruciāriīs |
| accusative | cruciārium | cruciāriōs |
| ablative | cruciāriō | cruciāriīs |
| vocative | cruciārie | cruciāriī |
1Found in older Latin (until the Augustan Age).
Related terms
References
- “crŭcĭārĭus”, in Charlton T. Lewis and Charles Short (1879), A Latin Dictionary, Oxford: Clarendon Press
- “crŭcĭārĭus”, in Gaffiot, Félix (1934), Dictionnaire illustré latin-français, Hachette.