ciosać

Inherited from Proto-Slavic *tesàti. First attested in 1418.

• IPA^(key): (10^th–15^th CE) /t͡ɕʲɔsat͡ɕʲ/
• IPA^(key): (15^th CE) /t͡ɕʲɔsat͡ɕʲ/

ciosać impf

1. (attested in Greater Poland, Silesia, transitive) to hew trees
   • 1895 [1418], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici‎^[1], volume VIIIa, page 145:

     Pro octo capeciis yanszosy czosanego

     [Pro octo capeciis wanszosu ciosanego]

   • 1974 [1423], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kaliskie‎^[2], volume IV, number 694, Kalisz:

     Yakom ia bil[i] poslem ot ksyenye do Przibky, aby przyyala ku granyczam tego dnya, kedy czyosny czyosany Alii in testimonium: Yako tho swyadczø, ysze kszyeny slala Bogusza do Przibky, aby przyyala ku graniczam tego dnya, gdi czyosny czyosani

     [Jakom ja byli posłem od ksienie do Przybki, aby przywiała ku granicam tego dnia, kiedy ciosny ciosany Ali in testimonium: Jako to świadczę, iże ksieni słała Bogusza do Przybki, aby, przywiała ku granicam tego dnia, gdy ciosny ciosany]

   • 1868 [1456], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego‎^[3], volume XIV (quotation in Old Polish; overall work in Polish, Latin, and Old Polish), page 487:

     Pro centum arboribus yiolenter receptis czossanego

     [Pro centum arboribus yiolenter receptis ciosanego]

   • 1868 [1457], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego‎^[4], volume XV (quotation in Old Polish; overall work in Polish, Latin, and Old Polish), page 5:

     Receperunt sibi violenter centum arbores czosanego

     [Receperunt sibi violenter centum arbores ciosanego]

   • 1868 [1457], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego‎^[5], volume XV (quotation in Old Polish; overall work in Polish, Latin, and Old Polish), page 8:

     Pro recepcione violenta centum arborum al. czosanego

     [Pro recepcione violenta centum arborum al. ciosanego]

   • 1868 [1462], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego‎^[6], volume XV (quotation in Old Polish; overall work in Polish, Latin, and Old Polish), page 424:

     Patruus tuus […] exaccomodavit […] quadraginta septem robora […] elaboratu al. czterdzesczy p […] czyossanych

     [Patruus tuus […] exaccomodavit […] quadraginta septem robora […] elaboratu al. czterdzesczy p […] ciosanych]

   • 1977-1980 [c. 1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie‎^{[7], [8], [9]}, Lubin, page 101:

     Inpollito na czosanym

     [Inpollito na ciosanym]

   • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 98:

     Czoschana fabricata

     [Ciosana fabricata]

   • 1874 [1494], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące‎^[10], volume XIII, page 2452:

     Robora conduxit pro stuba XX czoszane […] , a quibus roboribus czoszane dedit 1/2 marcam

     [Robora conduxit pro stuba XX ciosane […] , a quibus roboribus czoszane dedit 1/2 marcam]

   • 1981-2001 [c. 1500], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume I, Trzemeszno, page 85:

     Illi autem abeuntes accepta licencia munierunt zapyaczatovaly sepulcrum sigillis et lapide magno tabulato czyoszanym advolverunt

     [Illi autem abeuntes accepta licencia munierunt zapyaczatovaly sepulcrum sigillis et lapide magno tabulato ciosanym advolverunt]

   1. The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:
      1. (attested in Lesser Poland) to cut down, to fell
         • 1874-1891 [XV ex.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności‎^{[11], [12], [13]}, volume XXV, Zator, Lesser Poland Voivodeship, page 147:

           Arbores concidere czyoszacz

           [Arbores concidere ciosać]

2. (transitive) to hew stone
   1. • 1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 20, 25:

        Apaklybi oltarz kamyenny uczynylbi nye bødzesz gego dzelacz sczyosane go kamyenya Bo podnyosllybi nosz swoy nadnym zmazan bødze

        [A pakliby ołtarz kamienny uczyniłby [mi], nie będziesz jego dziełać z ciosanego kamienia, bo podniosłliby noż swoj nad nim, zmazan będzie.]

   • 1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka)‎^{transliteration, transcription}, 22, 2:

     Yprzikazal abi bily sebrany wszitci wipowyedzeny z zemye Israhelskey yvstawyl znych lamacze abi lamaly kamyenye acyøsaly abi dzalan bil dom bozi

     [I przkazał, aby byli sebrani wszytcy wypowiedzeni z ziemie israhelskiej i ustawił z nich łamacze, aby łamali kamienie a ciosali, aby działan był dom boży.]

   • 1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 52:

     Na czoschanem in polito

     [Na ciosanem in polito]

3. (attested in Masovia, hapax legomenon) to nick, to notch
   • 1920 [1436], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume III, number 2287, Zakroczym:

     O ktore czossni na mya Iunoscha szalowal, thom ya czossal y gagyl w sswem

     [O ktore ciosny na mię Junosza żałował, tom ja ciosał i gajił w swem]

• Polish: ciosać
• Silesian: ciesać

• Boryś, Wiesław (2005), “ciosać”, in Słownik etymologiczny języka polskiego (in Polish), Kraków: Wydawnictwo Literackie, →ISBN
• Mańczak, Witold (2017), “ciosać”, in Polski słownik etymologiczny (in Polish), Kraków: Polska Akademia Umiejętności, →ISBN
• Bańkowski, Andrzej (2000), “ciosać”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)
• Sławski, Franciszek (1958-1965), “ciosać”, in Jan Safarewicz, Andrzej Siudut, editors, Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological dictionary of the Polish language] (in Polish), Kraków: Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego
• Brückner, Aleksander (1927), “cieśla”, in Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish), Warsaw: Wiedza Powszechna
• K. Nitsch, editor (1955), “ciosać”, in Słownik staropolski (in Polish), volume 1, Warsaw: Polish Academy of Sciences, page 308
• B. Sieradzka-Baziur, Ewa Deptuchowa, Joanna Duska, Mariusz Frodyma, Beata Hejmo, Dorota Janeczko, Katarzyna Jasińska, Krystyna Kajtoch, Joanna Kozioł, Marian Kucała, Dorota Mika, Gabriela Niemiec, Urszula Poprawska, Elżbieta Supranowicz, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, Zofia Wanicowa, Piotr Szpor, Bartłomiej Borek, editors (2011–2015), “ciosać”, in Słownik pojęciowy języka staropolskiego [Conceptual Dictionary of Old Polish] (in Polish), Kraków: IJP PAN, →ISBN
• Ewa Deptuchowa, Mariusz Frodyma, Katarzyna Jasińska-Różycka, Magdalena Klapper, Tomasz Kolowca, Dorota Kołodziej, Mariusz Leńczuk, Joanna Duska, Maria Bugajska, Jan German, Beata Hejmo, Iwona Nobis, Dariusz Piwowarczyk, Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, editors (2024), “ciosać”, in Baza Leksykalna Średniowiecznej Polszczyzny [Lexical Base of Medieval Polish] (in Polish), Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk

Inherited from Old Polish ciosać.

• Audio:

  (file)

• Rhymes: -ɔsat͡ɕ
• Syllabification: cio‧sać

ciosać impf

1. (transitive) to hew (to process a material, especially wood or stone with a sharp object to give it the desired shape) [with instrumental ‘with what’; or with na (+ accusative) ‘at what’; or with z (+ genitive) ‘from what’]
   1. (obsolete, rare, figuratively) to shape, to form

      Synonym: kształcić

or less often:

or dialectal, usually with Masuration (Kielce dialect, Biecz dialect, Żywiec dialect):

• → Belarusian: часа́ць (časácʹ)

• ciosać in Wielki słownik języka polskiego, Instytut Języka Polskiego PAN
• ciosać in Polish dictionaries at PWN
• Maria Renata Mayenowa; Stanisław Rospond; Witold Taszycki; Stefan Hrabec; Władysław Kuraszkiewicz (2010-2023), “ciosać”, in Słownik Polszczyzny XVI Wieku [A Dictionary of 16th Century Polish]
• Samuel Bogumił Linde (1807–1814), “ciosać”, in Słownik języka polskiego
• Aleksander Zdanowicz (1861), “ciosać”, in Słownik języka polskiego, Wilno 1861
• J. Karłowicz, A. Kryński, W. Niedźwiedzki, editors (1900), “ciosać”, in Słownik języka polskiego (in Polish), volume 1, Warsaw, page 338
• Jan Karłowicz (1900), “ciosać”, in Słownik gwar polskich [Dictionary of Polish dialects] (in Polish), volume 1: A do E, Kraków: Akademia Umiejętności, page 237