सारयति

Sanskrit

Alternative scripts

সাৰয়তি (Assamese script)
ᬲᬵᬭᬬᬢᬶ (Balinese script)
সারয়তি (Bengali script)
𑰭𑰯𑰨𑰧𑰝𑰰 (Bhaiksuki script)
𑀲𑀸𑀭𑀬𑀢𑀺 (Brahmi script)
သာရယတိ (Burmese script)
સારયતિ (Gujarati script)
ਸਾਰਯਤਿ (Gurmukhi script)
𑌸𑌾𑌰𑌯𑌤𑌿 (Grantha script)
ꦱꦴꦫꦪꦠꦶ (Javanese script)
𑂮𑂰𑂩𑂨𑂞𑂱 (Kaithi script)
ಸಾರಯತಿ (Kannada script)
សារយតិ (Khmer script)
ສາຣຍຕິ (Lao script)
സാരയതി (Malayalam script)
ᠰᠠ᠎᠊ᠠᡵᠠᠶᠠᢠᡳ (Manchu script)
𑘭𑘰𑘨𑘧𑘝𑘱 (Modi script)
ᠰᠠᢗᠷᠠᠶ᠋ᠠᢐᠢ (Mongolian script)
𑧍𑧑𑧈𑧇𑦽𑧒 (Nandinagari script)
𑐳𑐵𑐬𑐫𑐟𑐶 (Newa script)
ସାରଯତି (Odia script)
ꢱꢵꢬꢫꢡꢶ (Saurashtra script)
𑆱𑆳𑆫𑆪𑆠𑆴 (Sharada script)
𑖭𑖯𑖨𑖧𑖝𑖰 (Siddham script)
සාරයති (Sinhalese script)
𑪁𑩛𑩼𑩻𑩫𑩑 (Soyombo script)
𑚨𑚭𑚤𑚣𑚙𑚮 (Takri script)
ஸாரயதி (Tamil script)
సారయతి (Telugu script)
สารยติ (Thai script)
སཱ་ར་ཡ་ཏི (Tibetan script)
𑒮𑒰𑒩𑒨𑒞𑒱 (Tirhuta script)
𑨰𑨊𑨫𑨪𑨙𑨁 (Zanabazar Square script)

Etymology

Inherited from Proto-Indo-Aryan *sāráyati, from Proto-Indo-Iranian *sāráyati, from Proto-Indo-European *sol-éye-ti, from the root *sel- (“jump, spring”).

Pronunciation

(Vedic) IPA^(key): /sɑː.ɾɐ́.jɐ.ti/
(Classical Sanskrit) IPA^(key): /s̪ɑː.ɾɐ.jɐ.t̪i/

Verb

सारयति • (sārayati) third-singular indicative (causative, root सृ)

causes to run
sets in motion, strikes (a lute)
removes, pushes aside (a braid of hair)
puts in array, arranges
द्यूतं सारयति
dyūtaṃ sārayati
arranges the men on a chess-board
- Pañcad
makes visible, shows, manifests
nourishes, fosters

Conjugation

Present: सा॒रय॑ति (sāráyati), सा॒रय॑ते (sāráyate)
	Active			Mediopassive
	Singular	Dual	Plural	Singular	Dual	Plural
Indicative
Third	सा॒रय॑ति sāráyati	सा॒रय॑तः sāráyataḥ	सा॒रय॑न्ति sāráyanti	सा॒रय॑ते sāráyate	सा॒रये॑ते sāráyete	सा॒रय॑न्ते sāráyante
Second	सा॒रय॑सि sāráyasi	सा॒रय॑थः sāráyathaḥ	सा॒रय॑थ sāráyatha	सा॒रय॑से sāráyase	सा॒रये॑थे sāráyethe	सा॒रय॑ध्वे sāráyadhve
First	सा॒रया॑मि sāráyāmi	सा॒रया॑वः sāráyāvaḥ	सा॒रया॑मः / सा॒रया॑मसि¹ sāráyāmaḥ / sāráyāmasi¹	सा॒रये॑ sāráye	सा॒रया॑वहे sāráyāvahe	सा॒रया॑महे sāráyāmahe
Imperative
Third	सा॒रय॑तु sāráyatu	सा॒रय॑ताम् sāráyatām	सा॒रय॑न्तु sāráyantu	सा॒रय॑ताम् sāráyatām	सा॒रये॑ताम् sāráyetām	सा॒रय॑न्ताम् sāráyantām
Second	सा॒रय॑ sāráya	सा॒रय॑तम् sāráyatam	सा॒रय॑त sāráyata	सा॒रय॑स्व sāráyasva	सा॒रये॑थाम् sāráyethām	सा॒रय॑ध्वम् sāráyadhvam
First	सा॒रया॑णि sāráyāṇi	सा॒रया॑व sāráyāva	सा॒रया॑म sāráyāma	सा॒रयै॑ sāráyai	सा॒रया॑वहै sāráyāvahai	सा॒रया॑महै sāráyāmahai
Optative/Potential
Third	सा॒रये॑त् sāráyet	सा॒रये॑ताम् sāráyetām	सा॒रये॑युः sāráyeyuḥ	सा॒रये॑त sāráyeta	सा॒रये॑याताम् sāráyeyātām	सा॒रये॑रन् sāráyeran
Second	सा॒रयेः॑ sāráyeḥ	सा॒रये॑तम् sāráyetam	सा॒रये॑त sāráyeta	सा॒रये॑थाः sāráyethāḥ	सा॒रये॑याथाम् sāráyeyāthām	सा॒रये॑ध्वम् sāráyedhvam
First	सा॒रये॑यम् sāráyeyam	सा॒रये॑व sāráyeva	सा॒रये॑म sāráyema	सा॒रये॑य sāráyeya	सा॒रये॑वहि sāráyevahi	सा॒रये॑महि sāráyemahi
Subjunctive
Third	सा॒रया॑त् / सा॒रया॑ति sāráyāt / sāráyāti	सा॒रया॑तः sāráyātaḥ	सा॒रया॑न् sāráyān	सा॒रया॑ते / सा॒रया॑तै sāráyāte / sāráyātai	सा॒रयै॑ते sāráyaite	सा॒रय॑न्त / सा॒रया॑न्तै sāráyanta / sāráyāntai
Second	सा॒रयाः॑ / सा॒रया॑सि sāráyāḥ / sāráyāsi	सा॒रया॑थः sāráyāthaḥ	सा॒रया॑थ sāráyātha	सा॒रया॑से / सा॒रया॑सै sāráyāse / sāráyāsai	सा॒रयै॑थे sāráyaithe	सा॒रया॑ध्वै sāráyādhvai
First	सा॒रया॑णि sāráyāṇi	सा॒रया॑व sāráyāva	सा॒रया॑म sāráyāma	सा॒रयै॑ sāráyai	सा॒रया॑वहै sāráyāvahai	सा॒रया॑महै sāráyāmahai
Participles
	सा॒रय॑त् sāráyat			सा॒रय॑माण / सारयाण² sāráyamāṇa / sārayāṇa²
Notes	The subjunctive is only used in Vedic Sanskrit. ¹Vedic ²Later Sanskrit

Imperfect: असा॑रयत् (ásārayat), असा॑रयत (ásārayata)
	Active			Mediopassive
	Singular	Dual	Plural	Singular	Dual	Plural
Indicative
Third	असा॑रयत् ásārayat	असा॑रयताम् ásārayatām	असा॑रयन् ásārayan	असा॑रयत ásārayata	असा॑रयेताम् ásārayetām	असा॑रयन्त ásārayanta
Second	असा॑रयः ásārayaḥ	असा॑रयतम् ásārayatam	असा॑रयत ásārayata	असा॑रयथाः ásārayathāḥ	असा॑रयेथाम् ásārayethām	असा॑रयध्वम् ásārayadhvam
First	असा॑रयम् ásārayam	असा॑रयाव ásārayāva	असा॑रयाम ásārayāma	असा॑रये ásāraye	असा॑रयावहि ásārayāvahi	असा॑रयामहि ásārayāmahi

Descendants

Pali: sāreti (“makes move”)
Prakrit: 𑀲𑀸𑀭𑁂𑀇 (sārei), 𑀲𑀸𑀭𑀸𑀯𑁂𑀇 (sārāvei)
- Gujarati: સારવું (sārvũ)
- Marathi: सारणे (sārṇe)
- Hindi: सारना (sārnā, “to remove, complete, make”)
- Nepali: सार्नु (sārnu)
- Bengali: সারা (śara, “to repair”)
- Urdu: سارنا (sārnā)

References

Monier Williams (1899), “सारयति”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page {{{1}}}.
Turner, Ralph Lilley (1969–1985), “sārayati”, in A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages, London: Oxford University Press