दुर्लभ
Hindi
Etymology
Borrowed from Sanskrit दुर्लभ (durlabha). By surface analysis, दुर्- (dur-) + लभ (labh). Related to दुल्हन (dulhan, “bride”).
Pronunciation
- (Standard Hindi) IPA(key): /d̪ʊɾ.ləbʱ/, [d̪ʊɾ.lɐbʱ]
Adjective
दुर्लभ • (durlabh) (indeclinable)
- difficult to find or to obtain, difficult to attain, or to accomplish
- (figurative) rare, choice, excellent, precious, beloved
Derived terms
- दुर्लभता (durlabhtā)
References
- McGregor, Ronald Stuart (1993), “दुर्-”, in The Oxford Hindi-English Dictionary, London: Oxford University Press
Sanskrit
Alternative scripts
Alternative scripts
- দুৰ্লভ (Assamese script)
- ᬤᬸᬃᬮᬪ (Balinese script)
- দুর্লভ (Bengali script)
- 𑰟𑰲𑰨𑰿𑰩𑰥 (Bhaiksuki script)
- 𑀤𑀼𑀭𑁆𑀮𑀪 (Brahmi script)
- ဒုရ်္လဘ (Burmese script)
- દુર્લભ (Gujarati script)
- ਦੁਰ੍ਲਭ (Gurmukhi script)
- 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌲𑌭 (Grantha script)
- ꦢꦸꦂꦭꦨ (Javanese script)
- 𑂠𑂳𑂩𑂹𑂪𑂦 (Kaithi script)
- ದುರ್ಲಭ (Kannada script)
- ទុល៌ភ (Khmer script)
- ທຸຣ຺ລຠ (Lao script)
- ദുര്ലഭ (Malayalam script)
- ᡩᡠᡵᠯᠠᢨᠠ (Manchu script)
- 𑘟𑘳𑘨𑘿𑘩𑘥 (Modi script)
- ᢑᠤᠷᠯᠠᠪᠾᠠ᠋ (Mongolian script)
- 𑦿𑧔𑧈𑧠𑧉𑧅 (Nandinagari script)
- 𑐡𑐸𑐬𑑂𑐮𑐨 (Newa script)
- ଦୁର୍ଲଭ (Odia script)
- ꢣꢸꢬ꣄ꢭꢩ (Saurashtra script)
- 𑆢𑆶𑆫𑇀𑆬𑆨 (Sharada script)
- 𑖟𑖲𑖨𑖿𑖩𑖥 (Siddham script)
- දුර්ලභ (Sinhalese script)
- 𑩭𑩒𑩼 𑪙𑩽𑩳 (Soyombo script)
- 𑚛𑚰𑚤𑚶𑚥𑚡 (Takri script)
- து³ர்லப⁴ (Tamil script)
- దుర్లభ (Telugu script)
- ทุรฺลภ (Thai script)
- དུ་རླ་བྷ (Tibetan script)
- 𑒠𑒳𑒩𑓂𑒪𑒦 (Tirhuta script)
- 𑨛𑨃𑨫𑩇𑨬𑨡 (Zanabazar Square script)
Etymology
Etymology tree
From दुस्- (dus-) + लभ् (labh).
Pronunciation
- (Vedic) IPA(key): /duɾ.lɐ.bʱɐ/
- (Classical Sanskrit) IPA(key): /d̪uɾ.l̪ɐ.bʱɐ/
Adjective
दुर्लभ • (durlabha) stem (comparative दुर्लभतर, root लभ्)
- difficult to be obtained or found, hard, scarce, rare
- hard to be [with infinitive]
- extraordinary, eminent
- dear, beloved
Declension
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | दुर्लभः (durlabhaḥ) | दुर्लभौ (durlabhau) दुर्लभा¹ (durlabhā¹) |
दुर्लभाः (durlabhāḥ) दुर्लभासः¹ (durlabhāsaḥ¹) |
| accusative | दुर्लभम् (durlabham) | दुर्लभौ (durlabhau) दुर्लभा¹ (durlabhā¹) |
दुर्लभान् (durlabhān) |
| instrumental | दुर्लभेन (durlabhena) | दुर्लभाभ्याम् (durlabhābhyām) | दुर्लभैः (durlabhaiḥ) दुर्लभेभिः¹ (durlabhebhiḥ¹) |
| dative | दुर्लभाय (durlabhāya) | दुर्लभाभ्याम् (durlabhābhyām) | दुर्लभेभ्यः (durlabhebhyaḥ) |
| ablative | दुर्लभात् (durlabhāt) | दुर्लभाभ्याम् (durlabhābhyām) | दुर्लभेभ्यः (durlabhebhyaḥ) |
| genitive | दुर्लभस्य (durlabhasya) | दुर्लभयोः (durlabhayoḥ) | दुर्लभानाम् (durlabhānām) |
| locative | दुर्लभे (durlabhe) | दुर्लभयोः (durlabhayoḥ) | दुर्लभेषु (durlabheṣu) |
| vocative | दुर्लभ (durlabha) | दुर्लभौ (durlabhau) दुर्लभा¹ (durlabhā¹) |
दुर्लभाः (durlabhāḥ) दुर्लभासः¹ (durlabhāsaḥ¹) |
- ¹Vedic
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | दुर्लभा (durlabhā) | दुर्लभे (durlabhe) | दुर्लभाः (durlabhāḥ) |
| accusative | दुर्लभाम् (durlabhām) | दुर्लभे (durlabhe) | दुर्लभाः (durlabhāḥ) |
| instrumental | दुर्लभया (durlabhayā) दुर्लभा¹ (durlabhā¹) |
दुर्लभाभ्याम् (durlabhābhyām) | दुर्लभाभिः (durlabhābhiḥ) |
| dative | दुर्लभायै (durlabhāyai) | दुर्लभाभ्याम् (durlabhābhyām) | दुर्लभाभ्यः (durlabhābhyaḥ) |
| ablative | दुर्लभायाः (durlabhāyāḥ) दुर्लभायै² (durlabhāyai²) |
दुर्लभाभ्याम् (durlabhābhyām) | दुर्लभाभ्यः (durlabhābhyaḥ) |
| genitive | दुर्लभायाः (durlabhāyāḥ) दुर्लभायै² (durlabhāyai²) |
दुर्लभयोः (durlabhayoḥ) | दुर्लभानाम् (durlabhānām) |
| locative | दुर्लभायाम् (durlabhāyām) | दुर्लभयोः (durlabhayoḥ) | दुर्लभासु (durlabhāsu) |
| vocative | दुर्लभे (durlabhe) | दुर्लभे (durlabhe) | दुर्लभाः (durlabhāḥ) |
- ¹Vedic
- ²Brāhmaṇas
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | दुर्लभम् (durlabham) | दुर्लभे (durlabhe) | दुर्लभानि (durlabhāni) दुर्लभा¹ (durlabhā¹) |
| accusative | दुर्लभम् (durlabham) | दुर्लभे (durlabhe) | दुर्लभानि (durlabhāni) दुर्लभा¹ (durlabhā¹) |
| instrumental | दुर्लभेन (durlabhena) | दुर्लभाभ्याम् (durlabhābhyām) | दुर्लभैः (durlabhaiḥ) दुर्लभेभिः¹ (durlabhebhiḥ¹) |
| dative | दुर्लभाय (durlabhāya) | दुर्लभाभ्याम् (durlabhābhyām) | दुर्लभेभ्यः (durlabhebhyaḥ) |
| ablative | दुर्लभात् (durlabhāt) | दुर्लभाभ्याम् (durlabhābhyām) | दुर्लभेभ्यः (durlabhebhyaḥ) |
| genitive | दुर्लभस्य (durlabhasya) | दुर्लभयोः (durlabhayoḥ) | दुर्लभानाम् (durlabhānām) |
| locative | दुर्लभे (durlabhe) | दुर्लभयोः (durlabhayoḥ) | दुर्लभेषु (durlabheṣu) |
| vocative | दुर्लभ (durlabha) | दुर्लभे (durlabhe) | दुर्लभानि (durlabhāni) दुर्लभा¹ (durlabhā¹) |
- ¹Vedic
Derived terms
- दुर्लभता (durlabhatā)
- दुर्लभत्व (durlabhatva)
- सुदुर्लभ (sudurlabha)
Descendants
- Pali: दुल्लभ (dullabha)
- Prakrit: दुल्लभ (dullabha), दुल्लह (dullaha), दूलह (dūlaha, “bridegroom”)
- → Hindi: दुर्लभ (durlabh)
- → Telugu: దుర్లభము (durlabhamu)
References
- Monier Williams (1899), “दुर्लभ”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 0486.
- Turner, Ralph Lilley (1969–1985), “durlabha”, in A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages, London: Oxford University Press