दीव्यति
Sanskrit
Alternative scripts
Alternative scripts
- দীৱ্যতি (Assamese script)
- ᬤᬷᬯ᭄ᬬᬢᬶ (Balinese script)
- দীব্যতি (Bengali script)
- 𑰟𑰱𑰪𑰿𑰧𑰝𑰰 (Bhaiksuki script)
- 𑀤𑀻𑀯𑁆𑀬𑀢𑀺 (Brahmi script)
- ဒီဝျတိ (Burmese script)
- દીવ્યતિ (Gujarati script)
- ਦੀਵ੍ਯਤਿ (Gurmukhi script)
- 𑌦𑍀𑌵𑍍𑌯𑌤𑌿 (Grantha script)
- ꦢꦷꦮꦾꦠꦶ (Javanese script)
- 𑂠𑂲𑂫𑂹𑂨𑂞𑂱 (Kaithi script)
- ದೀವ್ಯತಿ (Kannada script)
- ទីវ្យតិ (Khmer script)
- ທີວ຺ຍຕິ (Lao script)
- ദീവ്യതി (Malayalam script)
- ᡩᡳᡳᠸᠶᠠᢠᡳ (Manchu script)
- 𑘟𑘲𑘪𑘿𑘧𑘝𑘱 (Modi script)
- ᢑᠢᠢᠧᠶ᠋ᠠᢐᠢ (Mongolian script)
- 𑦿𑧓𑧊𑧠𑧇𑦽𑧒 (Nandinagari script)
- 𑐡𑐷𑐰𑑂𑐫𑐟𑐶 (Newa script)
- ଦୀଵ୍ଯତି (Odia script)
- ꢣꢷꢮ꣄ꢫꢡꢶ (Saurashtra script)
- 𑆢𑆵𑆮𑇀𑆪𑆠𑆴 (Sharada script)
- 𑖟𑖱𑖪𑖿𑖧𑖝𑖰 (Siddham script)
- දීව්යති (Sinhalese script)
- 𑩭𑩑𑩛𑩾 𑪙𑩻𑩫𑩑 (Soyombo script)
- 𑚛𑚯𑚦𑚶𑚣𑚙𑚮 (Takri script)
- தீ³வ்யதி (Tamil script)
- దీవ్యతి (Telugu script)
- ทีวฺยติ (Thai script)
- དཱི་ཝྱ་ཏི (Tibetan script)
- 𑒠𑒲𑒫𑓂𑒨𑒞𑒱 (Tirhuta script)
- 𑨛𑨁𑨊𑨭𑩇𑨪𑨙𑨁 (Zanabazar Square script)
Etymology
From Proto-Indo-Aryan *díHwiHyati, from Proto-Indo-European *dyew-.
Pronunciation
- (Vedic) IPA(key): /díːʋ.jɐ.ti/
- (Classical Sanskrit) IPA(key): /d̪iːʋ.jɐ.t̪i/
Verb
दीव्य॑ति • (dī́vyati) third-singular indicative (class 4, type P, root दिव्)
- to cast, throw (especially dice)
- to play, gamble
- c. 700 CE – 900 CE, Bhāgavata Purāṇa 10.56.5:
- तं विलोक्य जना दूरात्तेजसा मुष्टदृष्टयः। दीव्यतेऽक्षैर्भगवते शशंसु: सूर्यशङ्किताः॥
- taṃ vilokya janā dūrāttejasā muṣṭadṛṣṭayaḥ. dīvyateʼkṣairbhagavate śaśaṃsu: sūryaśaṅkitāḥ.
- As the people looked at Satrājit from a distance, his brilliance blinded them. They presumed he was the sun-god, Sūrya, and went to tell Lord Kṛṣṇa, who was at that time playing with dice [i.e. gambling].
- तं विलोक्य जना दूरात्तेजसा मुष्टदृष्टयः। दीव्यतेऽक्षैर्भगवते शशंसु: सूर्यशङ्किताः॥
- c. 700 CE – 900 CE, Bhāgavata Purāṇa 10.61.25:
- नैवाक्षकोविदा यूयं गोपाला वनगोचरराः। अक्षैर्दीव्यन्ति राजानो बाणैश्च न भवादृशाः॥
- naivākṣakovidā yūyaṃ gopālā vanagocararāḥ. akṣairdīvyanti rājāno bāṇaiśca na bhavādṛśāḥ.
- You cowherds who wander about the forests know nothing about dice. The kings play with dice and arrows; they are not for the likes of you.
- नैवाक्षकोविदा यूयं गोपाला वनगोचरराः। अक्षैर्दीव्यन्ति राजानो बाणैश्च न भवादृशाः॥
- to lay a wager, bet with (with instrumental case), upon (with dative case)
- (with accusative case) to play, sport, joke, trifle with
- 2009, Gurukula patrika, volume 21, page 259:
- ...(शिश्नदेवाः) अब्रह्मचर्याः कामिनो ये शिश्नेन दीव्यन्ति क्रीडन्ति ते।
- ...(śiśnadevāḥ) abrahmacaryāḥ kāmino ye śiśnena dīvyanti krīḍanti te.
- Śiśnadevas are those unchaste and lustful [people] who play or sport with their penis.
- to have free scope, spread, increase
- to shine, be bright
- to praise, rejoice, be drunk or mad
- to sleep
- to wish for
- to go
Conjugation
| Present: दीव्य॑ति (dī́vyati), दीव्य॑ते (dī́vyate) | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Active | Mediopassive | ||||||
| Singular | Dual | Plural | Singular | Dual | Plural | ||
| Indicative | |||||||
| Third | दीव्य॑ति dī́vyati |
दीव्य॑तः dī́vyataḥ |
दीव्य॑न्ति dī́vyanti |
दीव्य॑ते dī́vyate |
दीव्ये॑ते dī́vyete |
दीव्य॑न्ते dī́vyante | |
| Second | दीव्य॑सि dī́vyasi |
दीव्य॑थः dī́vyathaḥ |
दीव्य॑थ dī́vyatha |
दीव्य॑से dī́vyase |
दीव्ये॑थे dī́vyethe |
दीव्य॑ध्वे dī́vyadhve | |
| First | दीव्या॑मि dī́vyāmi |
दीव्या॑वः dī́vyāvaḥ |
दीव्या॑मः / दीव्या॑मसि¹ dī́vyāmaḥ / dī́vyāmasi¹ |
दीव्ये॑ dī́vye |
दीव्या॑वहे dī́vyāvahe |
दीव्या॑महे dī́vyāmahe | |
| Imperative | |||||||
| Third | दीव्य॑तु dī́vyatu |
दीव्य॑ताम् dī́vyatām |
दीव्य॑न्तु dī́vyantu |
दीव्य॑ताम् dī́vyatām |
दीव्ये॑ताम् dī́vyetām |
दीव्य॑न्ताम् dī́vyantām | |
| Second | दीव्य॑ dī́vya |
दीव्य॑तम् dī́vyatam |
दीव्य॑त dī́vyata |
दीव्य॑स्व dī́vyasva |
दीव्ये॑थाम् dī́vyethām |
दीव्य॑ध्वम् dī́vyadhvam | |
| First | दीव्या॑नि dī́vyāni |
दीव्या॑व dī́vyāva |
दीव्या॑म dī́vyāma |
दीव्यै॑ dī́vyai |
दीव्या॑वहै dī́vyāvahai |
दीव्या॑महै dī́vyāmahai | |
| Optative/Potential | |||||||
| Third | दीव्ये॑त् dī́vyet |
दीव्ये॑ताम् dī́vyetām |
दीव्ये॑युः dī́vyeyuḥ |
दीव्ये॑त dī́vyeta |
दीव्ये॑याताम् dī́vyeyātām |
दीव्ये॑रन् dī́vyeran | |
| Second | दीव्येः॑ dī́vyeḥ |
दीव्ये॑तम् dī́vyetam |
दीव्ये॑त dī́vyeta |
दीव्ये॑थाः dī́vyethāḥ |
दीव्ये॑याथाम् dī́vyeyāthām |
दीव्ये॑ध्वम् dī́vyedhvam | |
| First | दीव्ये॑यम् dī́vyeyam |
दीव्ये॑व dī́vyeva |
दीव्ये॑म dī́vyema |
दीव्ये॑य dī́vyeya |
दीव्ये॑वहि dī́vyevahi |
दीव्ये॑महि dī́vyemahi | |
| Subjunctive | |||||||
| Third | दीव्या॑त् / दीव्या॑ति dī́vyāt / dī́vyāti |
दीव्या॑तः dī́vyātaḥ |
दीव्या॑न् dī́vyān |
दीव्या॑ते / दीव्या॑तै dī́vyāte / dī́vyātai |
दीव्यै॑ते dī́vyaite |
दीव्य॑न्त / दीव्या॑न्तै dī́vyanta / dī́vyāntai | |
| Second | दीव्याः॑ / दीव्या॑सि dī́vyāḥ / dī́vyāsi |
दीव्या॑थः dī́vyāthaḥ |
दीव्या॑थ dī́vyātha |
दीव्या॑से / दीव्या॑सै dī́vyāse / dī́vyāsai |
दीव्यै॑थे dī́vyaithe |
दीव्या॑ध्वै dī́vyādhvai | |
| First | दीव्या॑नि dī́vyāni |
दीव्या॑व dī́vyāva |
दीव्या॑म dī́vyāma |
दीव्यै॑ dī́vyai |
दीव्या॑वहै dī́vyāvahai |
दीव्या॑महै dī́vyāmahai | |
| Participles | |||||||
| दीव्य॑त् dī́vyat |
दीव्य॑मान dī́vyamāna | ||||||
| Notes |
| ||||||
| Imperfect: अदी॑व्यत् (ádīvyat), अदी॑व्यत (ádīvyata) | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Active | Mediopassive | |||||
| Singular | Dual | Plural | Singular | Dual | Plural | |
| Indicative | ||||||
| Third | अदी॑व्यत् ádīvyat |
अदी॑व्यताम् ádīvyatām |
अदी॑व्यन् ádīvyan |
अदी॑व्यत ádīvyata |
अदी॑व्येताम् ádīvyetām |
अदी॑व्यन्त ádīvyanta |
| Second | अदी॑व्यः ádīvyaḥ |
अदी॑व्यतम् ádīvyatam |
अदी॑व्यत ádīvyata |
अदी॑व्यथाः ádīvyathāḥ |
अदी॑व्येथाम् ádīvyethām |
अदी॑व्यध्वम् ádīvyadhvam |
| First | अदी॑व्यम् ádīvyam |
अदी॑व्याव ádīvyāva |
अदी॑व्याम ádīvyāma |
अदी॑व्ये ádīvye |
अदी॑व्यावहि ádīvyāvahi |
अदी॑व्यामहि ádīvyāmahi |
Further reading
- Monier Williams (1899), “दीव्यति”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 478.
- Apte, Vaman Shivram (1890), “दीव्यति”, in The practical Sanskrit-English dictionary, Poona: Prasad Prakashan, page 813