चिकीर्षति
Sanskrit
Etymology
Disputed. The term may be explained from Proto-Indo-Aryan *ćíkr̥Hṣati, from Proto-Indo-Iranian *číkr̥Hšati, from Proto-Indo-European *kʷí-kʷr̥-(h₁)s-eti, a reduplicated desiderative to the root *kʷer-. However, the linguist John Clayton considers the term to be an innovative formation within Sanskrit.
Pronunciation
- (Vedic) IPA(key): /t͡ɕí.kiːɾ.ʂɐ.ti/
- (Classical Sanskrit) IPA(key): /t͡ɕi.kiːɾ.ʂɐ.t̪i/
Verb
चिकी॑र्षति • (cíkīrṣati) third-singular indicative (desiderative, root कृ)
Conjugation
| Present: चिकी॑र्षति (cíkīrṣati), चिकी॑र्षते (cíkīrṣate) | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Active | Mediopassive | ||||||
| Singular | Dual | Plural | Singular | Dual | Plural | ||
| Indicative | |||||||
| Third | चिकी॑र्षति cíkīrṣati |
चिकी॑र्षतः cíkīrṣataḥ |
चिकी॑र्षन्ति cíkīrṣanti |
चिकी॑र्षते cíkīrṣate |
चिकी॑र्षेते cíkīrṣete |
चिकी॑र्षन्ते cíkīrṣante | |
| Second | चिकी॑र्षसि cíkīrṣasi |
चिकी॑र्षथः cíkīrṣathaḥ |
चिकी॑र्षथ cíkīrṣatha |
चिकी॑र्षसे cíkīrṣase |
चिकी॑र्षेथे cíkīrṣethe |
चिकी॑र्षध्वे cíkīrṣadhve | |
| First | चिकी॑र्षामि cíkīrṣāmi |
चिकी॑र्षावः cíkīrṣāvaḥ |
चिकी॑र्षामः / चिकी॑र्षामसि¹ cíkīrṣāmaḥ / cíkīrṣāmasi¹ |
चिकी॑र्षे cíkīrṣe |
चिकी॑र्षावहे cíkīrṣāvahe |
चिकी॑र्षामहे cíkīrṣāmahe | |
| Imperative | |||||||
| Third | चिकी॑र्षतु cíkīrṣatu |
चिकी॑र्षताम् cíkīrṣatām |
चिकी॑र्षन्तु cíkīrṣantu |
चिकी॑र्षताम् cíkīrṣatām |
चिकी॑र्षेताम् cíkīrṣetām |
चिकी॑र्षन्ताम् cíkīrṣantām | |
| Second | चिकी॑र्ष cíkīrṣa |
चिकी॑र्षतम् cíkīrṣatam |
चिकी॑र्षत cíkīrṣata |
चिकी॑र्षस्व cíkīrṣasva |
चिकी॑र्षेथाम् cíkīrṣethām |
चिकी॑र्षध्वम् cíkīrṣadhvam | |
| First | चिकी॑र्षाणि cíkīrṣāṇi |
चिकी॑र्षाव cíkīrṣāva |
चिकी॑र्षाम cíkīrṣāma |
चिकी॑र्षै cíkīrṣai |
चिकी॑र्षावहै cíkīrṣāvahai |
चिकी॑र्षामहै cíkīrṣāmahai | |
| Optative/Potential | |||||||
| Third | चिकी॑र्षेत् cíkīrṣet |
चिकी॑र्षेताम् cíkīrṣetām |
चिकी॑र्षेयुः cíkīrṣeyuḥ |
चिकी॑र्षेत cíkīrṣeta |
चिकी॑र्षेयाताम् cíkīrṣeyātām |
चिकी॑र्षेरन् cíkīrṣeran | |
| Second | चिकी॑र्षेः cíkīrṣeḥ |
चिकी॑र्षेतम् cíkīrṣetam |
चिकी॑र्षेत cíkīrṣeta |
चिकी॑र्षेथाः cíkīrṣethāḥ |
चिकी॑र्षेयाथाम् cíkīrṣeyāthām |
चिकी॑र्षेध्वम् cíkīrṣedhvam | |
| First | चिकी॑र्षेयम् cíkīrṣeyam |
चिकी॑र्षेव cíkīrṣeva |
चिकी॑र्षेम cíkīrṣema |
चिकी॑र्षेय cíkīrṣeya |
चिकी॑र्षेवहि cíkīrṣevahi |
चिकी॑र्षेमहि cíkīrṣemahi | |
| Subjunctive | |||||||
| Third | चिकी॑र्षात् / चिकी॑र्षाति cíkīrṣāt / cíkīrṣāti |
चिकी॑र्षातः cíkīrṣātaḥ |
चिकी॑र्षान् cíkīrṣān |
चिकी॑र्षाते / चिकी॑र्षातै cíkīrṣāte / cíkīrṣātai |
चिकी॑र्षैते cíkīrṣaite |
चिकी॑र्षन्त / चिकी॑र्षान्तै cíkīrṣanta / cíkīrṣāntai | |
| Second | चिकी॑र्षाः / चिकी॑र्षासि cíkīrṣāḥ / cíkīrṣāsi |
चिकी॑र्षाथः cíkīrṣāthaḥ |
चिकी॑र्षाथ cíkīrṣātha |
चिकी॑र्षासे / चिकी॑र्षासै cíkīrṣāse / cíkīrṣāsai |
चिकी॑र्षैथे cíkīrṣaithe |
चिकी॑र्षाध्वै cíkīrṣādhvai | |
| First | चिकी॑र्षाणि cíkīrṣāṇi |
चिकी॑र्षाव cíkīrṣāva |
चिकी॑र्षाम cíkīrṣāma |
चिकी॑र्षै cíkīrṣai |
चिकी॑र्षावहै cíkīrṣāvahai |
चिकी॑र्षामहै cíkīrṣāmahai | |
| Participles | |||||||
| चिकी॑र्षत् cíkīrṣat |
चिकी॑र्षमाण cíkīrṣamāṇa | ||||||
| Notes |
| ||||||
| Imperfect: अचि॑कीर्षत् (ácikīrṣat), अचि॑कीर्षत (ácikīrṣata) | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Active | Mediopassive | |||||
| Singular | Dual | Plural | Singular | Dual | Plural | |
| Indicative | ||||||
| Third | अचि॑कीर्षत् ácikīrṣat |
अचि॑कीर्षताम् ácikīrṣatām |
अचि॑कीर्षन् ácikīrṣan |
अचि॑कीर्षत ácikīrṣata |
अचि॑कीर्षेताम् ácikīrṣetām |
अचि॑कीर्षन्त ácikīrṣanta |
| Second | अचि॑कीर्षः ácikīrṣaḥ |
अचि॑कीर्षतम् ácikīrṣatam |
अचि॑कीर्षत ácikīrṣata |
अचि॑कीर्षथाः ácikīrṣathāḥ |
अचि॑कीर्षेथाम् ácikīrṣethām |
अचि॑कीर्षध्वम् ácikīrṣadhvam |
| First | अचि॑कीर्षम् ácikīrṣam |
अचि॑कीर्षाव ácikīrṣāva |
अचि॑कीर्षाम ácikīrṣāma |
अचि॑कीर्षे ácikīrṣe |
अचि॑कीर्षावहि ácikīrṣāvahi |
अचि॑कीर्षामहि ácikīrṣāmahi |
References
- Monier Williams (1899), “चिकीर्षति”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 301, column 3.
- William Dwight Whitney (1885), The Roots, Verb-forms, and Primary Derivatives of the Sanskrit Language, Leipzig: Breitkopf and Härtel, page 21
- Arthur Anthony Macdonell (1893), “चिकीर्ष”, in A practical Sanskrit dictionary with transliteration, accentuation, and etymological analysis throughout, London: Oxford University Press, page 94
- Weiss, Michael L. (2009), Outline of the Historical and Comparative Grammar of Latin[1], Ann Arbor: Beech Stave Press, →ISBN, page 419
- Apte, Vaman Shivram (1890), “कृ”, in The practical Sanskrit-English dictionary, Poona: Prasad Prakashan, page 595
- Rix, Helmut, editor (2001), “*ku̯er-”, in Lexikon der indogermanischen Verben [Lexicon of Indo-European Verbs] (in German), 2nd edition, Wiesbaden: Dr. Ludwig Reichert Verlag, →ISBN, page 391
- Puhvel, Jaan (1953), “Laryngeals and the Indo-European Desiderative”, in Language[2], volume 29, number 4, , →ISSN, page 454
- Clayton, John (2022), “Labiovelar loss and the rounding of syllabic liquids in Indo-Iranian”, in Indo-European Linguistics[3], volume 10, number 1, , →ISSN, page 46