चालयति

Sanskrit

Alternative scripts

চালয়তি (Assamese script)
ᬘᬵᬮᬬᬢᬶ (Balinese script)
চালয়তি (Bengali script)
𑰓𑰯𑰩𑰧𑰝𑰰 (Bhaiksuki script)
𑀘𑀸𑀮𑀬𑀢𑀺 (Brahmi script)
စာလယတိ (Burmese script)
ચાલયતિ (Gujarati script)
ਚਾਲਯਤਿ (Gurmukhi script)
𑌚𑌾𑌲𑌯𑌤𑌿 (Grantha script)
ꦕꦴꦭꦪꦠꦶ (Javanese script)
𑂒𑂰𑂪𑂨𑂞𑂱 (Kaithi script)
ಚಾಲಯತಿ (Kannada script)
ចាលយតិ (Khmer script)
ຈາລຍຕິ (Lao script)
ചാലയതി (Malayalam script)
ᢜᠠ᠎᠊ᠠᠯᠠᠶᠠᢠᡳ (Manchu script)
𑘓𑘰𑘩𑘧𑘝𑘱 (Modi script)
ᢋᠠᢗᠯᠠᠶ᠋ᠠᢐᠢ (Mongolian script)
𑦳𑧑𑧉𑧇𑦽𑧒 (Nandinagari script)
𑐔𑐵𑐮𑐫𑐟𑐶 (Newa script)
ଚାଲଯତି (Odia script)
ꢗꢵꢭꢫꢡꢶ (Saurashtra script)
𑆖𑆳𑆬𑆪𑆠𑆴 (Sharada script)
𑖓𑖯𑖩𑖧𑖝𑖰 (Siddham script)
චාලයති (Sinhalese script)
𑩡𑩛𑩽𑩻𑩫𑩑 (Soyombo script)
𑚏𑚭𑚥𑚣𑚙𑚮 (Takri script)
சாலயதி (Tamil script)
చాలయతి (Telugu script)
จาลยติ (Thai script)
ཙཱ་ལ་ཡ་ཏི (Tibetan script)
𑒔𑒰𑒪𑒨𑒞𑒱 (Tirhuta script)
𑨣𑨊𑨬𑨪𑨙𑨁 (Zanabazar Square script)

Etymology

From the root चल् (cal) +‎ -अयति (-ayati). Inherited from Proto-Indo-Aryan *ćāláyati, from Proto-Indo-Iranian *čāláyati, from Proto-Indo-European *kʷel-éye-ti, causative of *kʷel- (“to turn”).

Pronunciation

(Vedic) IPA^(key): /t͡ɕɑː.lɐ́.jɐ.ti/
(Classical Sanskrit) IPA^(key): /t͡ɕɑː.l̪ɐ.jɐ.t̪i/
Hyphenation: चा‧ल‧य‧ति

Verb

चा॒लय॑ति • (cāláyati) third-singular indicative (class 10, type P, causative, root चल्)

to shake, jog, drive away

Conjugation

Forms of Sanskrit verbs are numerous and complicated. The following conjugation shows only a subset of all forms and should be treated as a guide.

Nonfinite Forms: चा॒लयि॑तुम् (cāláyitum)
	Undeclinable
Infinitive	चा॒लयि॑तुम् cāláyitum
Gerund	चा॒ल॒यि॒त्वा cālayitvā́
	Participles
Masculine/Neuter Gerundive	चा॒ल॒यि॒त॒व्य॑ / चा॒ल॒नीय॑ cālayitavyà / cālanī́ya
Feminine Gerundive	चा॒ल॒यि॒त॒व्या॑ / चा॒ल॒नीया॑ cālayitavyā̀ / cālanī́yā
Masculine/Neuter Past Passive Participle	चा॒लि॒त cālitá
Feminine Past Passive Participle	चा॒लि॒ता cālitā́
Masculine/Neuter Past Active Participle	चा॒लि॒तव॑त् cālitávat
Feminine Past Active Participle	चा॒लि॒तव॑ती cālitávatī

Present: चा॒लय॑ति (cāláyati), चा॒लय॑ते (cāláyate)
	Active			Mediopassive
	Singular	Dual	Plural	Singular	Dual	Plural
Indicative
Third	चा॒लय॑ति cāláyati	चा॒लय॑तः cāláyataḥ	चा॒लय॑न्ति cāláyanti	चा॒लय॑ते cāláyate	चा॒लये॑ते cāláyete	चा॒लय॑न्ते cāláyante
Second	चा॒लय॑सि cāláyasi	चा॒लय॑थः cāláyathaḥ	चा॒लय॑थ cāláyatha	चा॒लय॑से cāláyase	चा॒लये॑थे cāláyethe	चा॒लय॑ध्वे cāláyadhve
First	चा॒लया॑मि cāláyāmi	चा॒लया॑वः cāláyāvaḥ	चा॒लया॑मः / चा॒लया॑मसि¹ cāláyāmaḥ / cāláyāmasi¹	चा॒लये॑ cāláye	चा॒लया॑वहे cāláyāvahe	चा॒लया॑महे cāláyāmahe
Imperative
Third	चा॒लय॑तु cāláyatu	चा॒लय॑ताम् cāláyatām	चा॒लय॑न्तु cāláyantu	चा॒लय॑ताम् cāláyatām	चा॒लये॑ताम् cāláyetām	चा॒लय॑न्ताम् cāláyantām
Second	चा॒लय॑ cāláya	चा॒लय॑तम् cāláyatam	चा॒लय॑त cāláyata	चा॒लय॑स्व cāláyasva	चा॒लये॑थाम् cāláyethām	चा॒लय॑ध्वम् cāláyadhvam
First	चा॒लया॑नि cāláyāni	चा॒लया॑व cāláyāva	चा॒लया॑म cāláyāma	चा॒लयै॑ cāláyai	चा॒लया॑वहै cāláyāvahai	चा॒लया॑महै cāláyāmahai
Optative/Potential
Third	चा॒लये॑त् cāláyet	चा॒लये॑ताम् cāláyetām	चा॒लये॑युः cāláyeyuḥ	चा॒लये॑त cāláyeta	चा॒लये॑याताम् cāláyeyātām	चा॒लये॑रन् cāláyeran
Second	चा॒लयेः॑ cāláyeḥ	चा॒लये॑तम् cāláyetam	चा॒लये॑त cāláyeta	चा॒लये॑थाः cāláyethāḥ	चा॒लये॑याथाम् cāláyeyāthām	चा॒लये॑ध्वम् cāláyedhvam
First	चा॒लये॑यम् cāláyeyam	चा॒लये॑व cāláyeva	चा॒लये॑म cāláyema	चा॒लये॑य cāláyeya	चा॒लये॑वहि cāláyevahi	चा॒लये॑महि cāláyemahi
Subjunctive
Third	चा॒लया॑त् / चा॒लया॑ति cāláyāt / cāláyāti	चा॒लया॑तः cāláyātaḥ	चा॒लया॑न् cāláyān	चा॒लया॑ते / चा॒लया॑तै cāláyāte / cāláyātai	चा॒लयै॑ते cāláyaite	चा॒लय॑न्त / चा॒लया॑न्तै cāláyanta / cāláyāntai
Second	चा॒लयाः॑ / चा॒लया॑सि cāláyāḥ / cāláyāsi	चा॒लया॑थः cāláyāthaḥ	चा॒लया॑थ cāláyātha	चा॒लया॑से / चा॒लया॑सै cāláyāse / cāláyāsai	चा॒लयै॑थे cāláyaithe	चा॒लया॑ध्वै cāláyādhvai
First	चा॒लया॑नि cāláyāni	चा॒लया॑व cāláyāva	चा॒लया॑म cāláyāma	चा॒लयै॑ cāláyai	चा॒लया॑वहै cāláyāvahai	चा॒लया॑महै cāláyāmahai
Participles
	चा॒लय॑त् cāláyat			चा॒लय॑मान / चालयान² cāláyamāna / cālayāna²
Notes	The subjunctive is only used in Vedic Sanskrit. ¹Vedic ²Later Sanskrit

Imperfect: अचा॑लयत् (ácālayat), अचा॑लयत (ácālayata)
	Active			Mediopassive
	Singular	Dual	Plural	Singular	Dual	Plural
Indicative
Third	अचा॑लयत् ácālayat	अचा॑लयताम् ácālayatām	अचा॑लयन् ácālayan	अचा॑लयत ácālayata	अचा॑लयेताम् ácālayetām	अचा॑लयन्त ácālayanta
Second	अचा॑लयः ácālayaḥ	अचा॑लयतम् ácālayatam	अचा॑लयत ácālayata	अचा॑लयथाः ácālayathāḥ	अचा॑लयेथाम् ácālayethām	अचा॑लयध्वम् ácālayadhvam
First	अचा॑लयम् ácālayam	अचा॑लयाव ácālayāva	अचा॑लयाम ácālayāma	अचा॑लये ácālaye	अचा॑लयावहि ácālayāvahi	अचा॑लयामहि ácālayāmahi

Future: चा॒ल॒यि॒ष्यति॑ (cālayiṣyáti), चा॒ल॒यि॒ष्यते॑ (cālayiṣyáte)
	Active			Mediopassive
	Singular	Dual	Plural	Singular	Dual	Plural
Indicative
Third	चा॒ल॒यि॒ष्यति॑ cālayiṣyáti	चा॒ल॒यि॒ष्यतः॑ cālayiṣyátaḥ	चा॒ल॒यि॒ष्यन्ति॑ cālayiṣyánti	चा॒ल॒यि॒ष्यते॑ cālayiṣyáte	चा॒ल॒यि॒ष्येते॑ cālayiṣyéte	चा॒ल॒यि॒ष्यन्ते॑ cālayiṣyánte
Second	चा॒ल॒यि॒ष्यसि॑ cālayiṣyási	चा॒ल॒यि॒ष्यथः॑ cālayiṣyáthaḥ	चा॒ल॒यि॒ष्यथ॑ cālayiṣyátha	चा॒ल॒यि॒ष्यसे॑ cālayiṣyáse	चा॒ल॒यि॒ष्येथे॑ cālayiṣyéthe	चा॒ल॒यि॒ष्यध्वे॑ cālayiṣyádhve
First	चा॒ल॒यि॒ष्यामि॑ cālayiṣyā́mi	चा॒ल॒यि॒ष्यावः॑ cālayiṣyā́vaḥ	चा॒ल॒यि॒ष्यामः॑ / चा॒ल॒यि॒ष्याम॑सि¹ cālayiṣyā́maḥ / cālayiṣyā́masi¹	चा॒ल॒यि॒ष्ये cālayiṣyé	चा॒ल॒यि॒ष्याव॑हे cālayiṣyā́vahe	चा॒ल॒यि॒ष्याम॑हे cālayiṣyā́mahe
Participles
	चा॒ल॒यि॒ष्यत् cālayiṣyát			चा॒ल॒यि॒ष्यमा॑ण cālayiṣyámāṇa
Notes	¹Vedic

Conditional: अचा॑लयिष्यत् (ácālayiṣyat), अचा॑लयिष्यत (ácālayiṣyata)
	Active			Mediopassive
	Singular	Dual	Plural	Singular	Dual	Plural
Indicative
Third	अचा॑लयिष्यत् ácālayiṣyat	अचा॑लयिष्यताम् ácālayiṣyatām	अचा॑लयिष्यन् ácālayiṣyan	अचा॑लयिष्यत ácālayiṣyata	अचा॑लयिष्येताम् ácālayiṣyetām	अचा॑लयिष्यन्त ácālayiṣyanta
Second	अचा॑लयिष्यः ácālayiṣyaḥ	अचा॑लयिष्यतम् ácālayiṣyatam	अचा॑लयिष्यत ácālayiṣyata	अचा॑लयिष्यथाः ácālayiṣyathāḥ	अचा॑लयिष्येथाम् ácālayiṣyethām	अचा॑लयिष्यध्वम् ácālayiṣyadhvam
First	अचा॑लयिष्यम् ácālayiṣyam	अचा॑लयिष्याव ácālayiṣyāva	अचा॑लयिष्याम ácālayiṣyāma	अचा॑लयिष्ये ácālayiṣye	अचा॑लयिष्यावहि ácālayiṣyāvahi	अचा॑लयिष्यामहि ácālayiṣyāmahi

Benedictive/Precative: चा॒ल्यात् (cālyā́t) or चा॒ल्याः (cālyā́ḥ), चा॒ल॒यि॒षी॒ष्ट (cālayiṣīṣṭá)
	Active			Mediopassive
	Singular	Dual	Plural	Singular	Dual	Plural
Optative/Potential
Third	चा॒ल्यात् / चा॒ल्याः¹ cālyā́t / cālyā́ḥ¹	चा॒ल्यास्ता॑म् cālyā́stām	चा॒ल्यासुः॑ cālyā́suḥ	चा॒ल॒यि॒षी॒ष्ट cālayiṣīṣṭá	चा॒ल॒यि॒षी॒यास्ता॑म्² cālayiṣīyā́stām²	चा॒ल॒यि॒षी॒रन् cālayiṣīrán
Second	चा॒ल्याः cālyā́ḥ	चा॒ल्यास्त॑म् cālyā́stam	चा॒ल्यास्त॑ cālyā́sta	चा॒ल॒यि॒षी॒ष्ठाः cālayiṣīṣṭhā́ḥ	चा॒ल॒यि॒षी॒यास्था॑म्² cālayiṣīyā́sthām²	चा॒ल॒यि॒षी॒ढ्वम् cālayiṣīḍhvám
First	चा॒ल्यास॑म् cālyā́sam	चा॒ल्यास्व॑ cālyā́sva	चा॒ल्यास्म॑ cālyā́sma	चा॒ल॒यि॒षी॒य cālayiṣīyá	चा॒ल॒यि॒षी॒वहि॑ cālayiṣīváhi	चा॒ल॒यि॒षी॒महि॑ cālayiṣīmáhi
Notes	¹Vedic ²Uncertain

Perfect: चा॒ल॒यामास॑ (cālayā́mā́sa) or चा॒ल॒यांच॒कार॑ (cālayā́ṃcakā́ra), चा॒ल॒यांच॒क्रे (cālayā́ṃcakré)
	Active			Mediopassive
	Singular	Dual	Plural	Singular	Dual	Plural
Indicative
Third	चा॒ल॒यामास॑ / चा॒ल॒यांच॒कार॑ cālayā́mā́sa / cālayā́ṃcakā́ra	चा॒ल॒यामा॒सतुः॑ / चा॒ल॒यांच॒क्रतुः॑ cālayā́māsátuḥ / cālayā́ṃcakrátuḥ	चा॒ल॒यामा॒सुः / चा॒ल॒यांच॒क्रुः cālayā́māsúḥ / cālayā́ṃcakrúḥ	चा॒ल॒यांच॒क्रे cālayā́ṃcakré	चा॒ल॒यांच॒क्राते॑ cālayā́ṃcakrā́te	चा॒ल॒यांच॑क्रि॒रे cālayā́ṃcakriré
Second	चा॒ल॒यामासि॑थ / चा॒ल॒यांच॒कर्थ॑ cālayā́mā́sitha / cālayā́ṃcakártha	चा॒ल॒यामा॒सथुः॑ / चा॒ल॒यांच॒क्रथुः॑ cālayā́māsáthuḥ / cālayā́ṃcakráthuḥ	चा॒ल॒यामा॒स / चा॒ल॒यांच॒क्र cālayā́māsá / cālayā́ṃcakrá	चा॒ल॒यांच॑कृ॒षे cālayā́ṃcakṛṣé	चा॒ल॒यांच॒क्राथे॑ cālayā́ṃcakrā́the	चा॒ल॒यांच॑कृ॒ध्वे cālayā́ṃcakṛdhvé
First	चा॒ल॒यामास॑ / चा॒ल॒यांच॒कर॑ cālayā́mā́sa / cālayā́ṃcakára	चा॒ल॒यामा॑सि॒व / चा॒ल॒यांच॑कृ॒व cālayā́māsivá / cālayā́ṃcakṛvá	चा॒ल॒यामा॑सि॒म / चा॒ल॒यांच॑कृ॒म cālayā́māsimá / cālayā́ṃcakṛmá	चा॒ल॒यांच॒क्रे cālayā́ṃcakré	चा॒ल॒यांच॑कृ॒वहे॑ cālayā́ṃcakṛváhe	चा॒ल॒यांच॑कृ॒महे॑ cālayā́ṃcakṛmáhe
Participles
	चा॒ल॒यामा॑सि॒वांस् / चा॒ल॒यांच॑कृ॒वांस् cālayā́māsivā́ṃs / cālayā́ṃcakṛvā́ṃs			चा॒ल॒यांच॑क्रा॒ण cālayā́ṃcakrāṇá

Descendants

Dardic:
- Kashmiri: ژالُن (ċālun)
Pali: cāleti
Prakrit: 𑀘𑀸𑀮𑁂𑀇 (cālei)
- Central:
  - Sauraseni Prakrit:
    - Hindustani: cālnā
      - Hindi: चालना
      - Urdu: چَالنَا
        → Awadhi: चालब (cālab)
- Eastern:
  - Magadhi Prakrit:
    - Assamese: সলাইব (xolaibo), চালিব (salibo)
    - Bengali: চালা (cala)
    - Odia: ଚାଳିବା (cāḷibā), ଚାଳାଇବା (cāḷāibā)
- Northern:
  - Khasa Prakrit:
    - Central Pahari:
      - Kumaoni: चालणो (cālṇo)
    - Eastern Pahari:
      - Nepali: चाल्नु (cālnu)
    - Western Pahari:
      - Jaunsari: चावणोँ (chāwṇō̃)
- Southern:
  - Helu Prakrit:
    - Dhivehi: ހަލަނީ (halanī), ހައްލަނީ (hallanī), ހަލަނި (halani), ހެލުވެނީ (heluvenī)
    - Sinhalese: සලනවා (salanawā), හලනවා (halanawā), සැලෙනවා (sælenawā), හැලෙනවා (hælenawā)
  - Maharastri Prakrit:
    - Marathi: चाळणे (ċāḷṇe), चाळविणे (ċāḷaviṇe)
- Western:
  - Sauraseni Prakrit:
    - Gujarati: ચાળવું (cāḷvũ)
    - Rajasthani:
      - Mewari: चालणो (cālṇo)

References

Turner, Ralph Lilley (1969–1985), “calayati”, in A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages, London: Oxford University Press, page 259