क्षुद्र
Hindi
Pronunciation
- (Standard Hindi) IPA(key): /kʂʊd̪.ɾᵊ/, [kʃʊd̪.ɾᵊ]
Etymology 1
Learned borrowing from Sanskrit क्षुद्र (kṣudra).
Adjective
क्षुद्र • (kṣudra) (indeclinable, Urdu spelling کْشُدْرَ or کْشُدْرَا)
Etymology 2
Learned borrowing from Sanskrit शूद्र (śūdra).
Noun
क्षुद्र • (kṣudra) m (Urdu spelling کْشُدْرَ or کْشُدْرَا)
- alternative form of शूद्र (śūdra)
Declension
| singular | plural | |
|---|---|---|
| direct | क्षुद्र kṣudra |
क्षुद्र kṣudra |
| oblique | क्षुद्र kṣudra |
क्षुद्रों kṣudrõ |
| vocative | क्षुद्र kṣudra |
क्षुद्रो kṣudro |
Sanskrit
Alternative scripts
Alternative scripts
- ক্ষুদ্ৰ (Assamese script)
- ᬓ᭄ᬱᬸᬤ᭄ᬭ (Balinese script)
- ক্ষুদ্র (Bengali script)
- 𑰎𑰿𑰬𑰲𑰟𑰿𑰨 (Bhaiksuki script)
- 𑀓𑁆𑀱𑀼𑀤𑁆𑀭 (Brahmi script)
- က္ၑုဒြ (Burmese script)
- ક્ષુદ્ર (Gujarati script)
- ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰ (Gurmukhi script)
- 𑌕𑍍𑌷𑍁𑌦𑍍𑌰 (Grantha script)
- ꦏ꧀ꦰꦸꦢꦿ (Javanese script)
- 𑂍𑂹𑂭𑂳𑂠𑂹𑂩 (Kaithi script)
- ಕ್ಷುದ್ರ (Kannada script)
- ក្ឞុទ្រ (Khmer script)
- ກ຺ຩຸທ຺ຣ (Lao script)
- ക്ഷുദ്ര (Malayalam script)
- ᡬᢢᡠᡩᡵᠠ (Manchu script)
- 𑘎𑘿𑘬𑘳𑘟𑘿𑘨 (Modi script)
- ᢉᢔᠤᢑᠷᠠ᠋ (Mongolian script)
- 𑦮𑧠𑧌𑧔𑦿𑧠𑧈 (Nandinagari script)
- 𑐎𑑂𑐲𑐸𑐡𑑂𑐬 (Newa script)
- କ୍ଷୁଦ୍ର (Odia script)
- ꢒ꣄ꢰꢸꢣ꣄ꢬ (Saurashtra script)
- 𑆑𑇀𑆰𑆶𑆢𑇀𑆫 (Sharada script)
- 𑖎𑖿𑖬𑖲𑖟𑖿𑖨 (Siddham script)
- ක්ෂුද්ර (Sinhalese script)
- 𑩜 𑪙𑪀𑩒𑩭 𑪙𑩼 (Soyombo script)
- 𑚊𑚶𑚰𑚛𑚶𑚤 (Takri script)
- க்ஷுத்³ர (Tamil script)
- క్షుద్ర (Telugu script)
- กฺษุทฺร (Thai script)
- ཀྵུ་དྲ (Tibetan script)
- 𑒏𑓂𑒭𑒳𑒠𑓂𑒩 (Tirhuta script)
- 𑨋𑩇𑨯𑨃𑨛𑩇𑨫 (Zanabazar Square script)
Etymology
Etymology tree
Inherited from Proto-Indo-Iranian *kšudrás (“minute, tiny; dispersed”), from Proto-Indo-European *k⁽ʷ⁾sud-ró-s, from *k⁽ʷ⁾sewd- + *-rós.[1] Cognate with Avestan 𐬑𐬱𐬎𐬛𐬭𐬀 (xšudra, “liquid”); compare also क्षुल्ल (kṣulla, “small”). The Sanskrit root is क्षुद् (kṣud, “to crush”).
Pronunciation
- (Vedic) IPA(key): /kʂud.ɾɐ́/
- (Classical Sanskrit) IPA(key): /kʂud̪.ɾɐ/
Adjective
क्षु॒द्र • (kṣudrá) stem
Declension
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | क्षु॒द्रः (kṣudráḥ) | क्षु॒द्रौ (kṣudráu) क्षु॒द्रा¹ (kṣudrā́¹) |
क्षु॒द्राः (kṣudrā́ḥ) क्षु॒द्रासः॑¹ (kṣudrā́saḥ¹) |
| accusative | क्षु॒द्रम् (kṣudrám) | क्षु॒द्रौ (kṣudráu) क्षु॒द्रा¹ (kṣudrā́¹) |
क्षु॒द्रान् (kṣudrā́n) |
| instrumental | क्षु॒द्रेण॑ (kṣudréṇa) | क्षु॒द्राभ्या॑म् (kṣudrā́bhyām) | क्षु॒द्रैः (kṣudráiḥ) क्षु॒द्रेभिः॑¹ (kṣudrébhiḥ¹) |
| dative | क्षु॒द्राय॑ (kṣudrā́ya) | क्षु॒द्राभ्या॑म् (kṣudrā́bhyām) | क्षु॒द्रेभ्यः॑ (kṣudrébhyaḥ) |
| ablative | क्षु॒द्रात् (kṣudrā́t) | क्षु॒द्राभ्या॑म् (kṣudrā́bhyām) | क्षु॒द्रेभ्यः॑ (kṣudrébhyaḥ) |
| genitive | क्षु॒द्रस्य॑ (kṣudrásya) | क्षु॒द्रयोः॑ (kṣudráyoḥ) | क्षु॒द्राणा॑म् (kṣudrā́ṇām) |
| locative | क्षु॒द्रे (kṣudré) | क्षु॒द्रयोः॑ (kṣudráyoḥ) | क्षु॒द्रेषु॑ (kṣudréṣu) |
| vocative | क्षुद्र॑ (kṣúdra) | क्षुद्रौ॑ (kṣúdrau) क्षुद्रा॑¹ (kṣúdrā¹) |
क्षुद्राः॑ (kṣúdrāḥ) क्षुद्रा॑सः¹ (kṣúdrāsaḥ¹) |
- ¹Vedic
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | क्षु॒द्रा (kṣudrā́) | क्षु॒द्रे (kṣudré) | क्षु॒द्राः (kṣudrā́ḥ) |
| accusative | क्षु॒द्राम् (kṣudrā́m) | क्षु॒द्रे (kṣudré) | क्षु॒द्राः (kṣudrā́ḥ) |
| instrumental | क्षु॒द्रया॑ (kṣudráyā) क्षु॒द्रा¹ (kṣudrā́¹) |
क्षु॒द्राभ्या॑म् (kṣudrā́bhyām) | क्षु॒द्राभिः॑ (kṣudrā́bhiḥ) |
| dative | क्षु॒द्रायै॑ (kṣudrā́yai) | क्षु॒द्राभ्या॑म् (kṣudrā́bhyām) | क्षु॒द्राभ्यः॑ (kṣudrā́bhyaḥ) |
| ablative | क्षु॒द्रायाः॑ (kṣudrā́yāḥ) क्षु॒द्रायै॑² (kṣudrā́yai²) |
क्षु॒द्राभ्या॑म् (kṣudrā́bhyām) | क्षु॒द्राभ्यः॑ (kṣudrā́bhyaḥ) |
| genitive | क्षु॒द्रायाः॑ (kṣudrā́yāḥ) क्षु॒द्रायै॑² (kṣudrā́yai²) |
क्षु॒द्रयोः॑ (kṣudráyoḥ) | क्षु॒द्राणा॑म् (kṣudrā́ṇām) |
| locative | क्षु॒द्राया॑म् (kṣudrā́yām) | क्षु॒द्रयोः॑ (kṣudráyoḥ) | क्षु॒द्रासु॑ (kṣudrā́su) |
| vocative | क्षुद्रे॑ (kṣúdre) | क्षुद्रे॑ (kṣúdre) | क्षुद्राः॑ (kṣúdrāḥ) |
- ¹Vedic
- ²Brāhmaṇas
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | क्षु॒द्रम् (kṣudrám) | क्षु॒द्रे (kṣudré) | क्षु॒द्राणि॑ (kṣudrā́ṇi) क्षु॒द्रा¹ (kṣudrā́¹) |
| accusative | क्षु॒द्रम् (kṣudrám) | क्षु॒द्रे (kṣudré) | क्षु॒द्राणि॑ (kṣudrā́ṇi) क्षु॒द्रा¹ (kṣudrā́¹) |
| instrumental | क्षु॒द्रेण॑ (kṣudréṇa) | क्षु॒द्राभ्या॑म् (kṣudrā́bhyām) | क्षु॒द्रैः (kṣudráiḥ) क्षु॒द्रेभिः॑¹ (kṣudrébhiḥ¹) |
| dative | क्षु॒द्राय॑ (kṣudrā́ya) | क्षु॒द्राभ्या॑म् (kṣudrā́bhyām) | क्षु॒द्रेभ्यः॑ (kṣudrébhyaḥ) |
| ablative | क्षु॒द्रात् (kṣudrā́t) | क्षु॒द्राभ्या॑म् (kṣudrā́bhyām) | क्षु॒द्रेभ्यः॑ (kṣudrébhyaḥ) |
| genitive | क्षु॒द्रस्य॑ (kṣudrásya) | क्षु॒द्रयोः॑ (kṣudráyoḥ) | क्षु॒द्राणा॑म् (kṣudrā́ṇām) |
| locative | क्षु॒द्रे (kṣudré) | क्षु॒द्रयोः॑ (kṣudráyoḥ) | क्षु॒द्रेषु॑ (kṣudréṣu) |
| vocative | क्षुद्र॑ (kṣúdra) | क्षुद्रे॑ (kṣúdre) | क्षुद्रा॑णि (kṣúdrāṇi) क्षुद्रा॑¹ (kṣúdrā¹) |
- ¹Vedic
Descendants
Descendants
Noun
क्षुद्र • (kṣudra) stem, m
Declension
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | क्षुद्रः (kṣudraḥ) | क्षुद्रौ (kṣudrau) क्षुद्रा¹ (kṣudrā¹) |
क्षुद्राः (kṣudrāḥ) क्षुद्रासः¹ (kṣudrāsaḥ¹) |
| accusative | क्षुद्रम् (kṣudram) | क्षुद्रौ (kṣudrau) क्षुद्रा¹ (kṣudrā¹) |
क्षुद्रान् (kṣudrān) |
| instrumental | क्षुद्रेण (kṣudreṇa) | क्षुद्राभ्याम् (kṣudrābhyām) | क्षुद्रैः (kṣudraiḥ) क्षुद्रेभिः¹ (kṣudrebhiḥ¹) |
| dative | क्षुद्राय (kṣudrāya) | क्षुद्राभ्याम् (kṣudrābhyām) | क्षुद्रेभ्यः (kṣudrebhyaḥ) |
| ablative | क्षुद्रात् (kṣudrāt) | क्षुद्राभ्याम् (kṣudrābhyām) | क्षुद्रेभ्यः (kṣudrebhyaḥ) |
| genitive | क्षुद्रस्य (kṣudrasya) | क्षुद्रयोः (kṣudrayoḥ) | क्षुद्राणाम् (kṣudrāṇām) |
| locative | क्षुद्रे (kṣudre) | क्षुद्रयोः (kṣudrayoḥ) | क्षुद्रेषु (kṣudreṣu) |
| vocative | क्षुद्र (kṣudra) | क्षुद्रौ (kṣudrau) क्षुद्रा¹ (kṣudrā¹) |
क्षुद्राः (kṣudrāḥ) क्षुद्रासः¹ (kṣudrāsaḥ¹) |
- ¹Vedic
Noun
क्षुद्र • (kṣudra) stem, n
Declension
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | क्षुद्रम् (kṣudram) | क्षुद्रे (kṣudre) | क्षुद्राणि (kṣudrāṇi) क्षुद्रा¹ (kṣudrā¹) |
| accusative | क्षुद्रम् (kṣudram) | क्षुद्रे (kṣudre) | क्षुद्राणि (kṣudrāṇi) क्षुद्रा¹ (kṣudrā¹) |
| instrumental | क्षुद्रेण (kṣudreṇa) | क्षुद्राभ्याम् (kṣudrābhyām) | क्षुद्रैः (kṣudraiḥ) क्षुद्रेभिः¹ (kṣudrebhiḥ¹) |
| dative | क्षुद्राय (kṣudrāya) | क्षुद्राभ्याम् (kṣudrābhyām) | क्षुद्रेभ्यः (kṣudrebhyaḥ) |
| ablative | क्षुद्रात् (kṣudrāt) | क्षुद्राभ्याम् (kṣudrābhyām) | क्षुद्रेभ्यः (kṣudrebhyaḥ) |
| genitive | क्षुद्रस्य (kṣudrasya) | क्षुद्रयोः (kṣudrayoḥ) | क्षुद्राणाम् (kṣudrāṇām) |
| locative | क्षुद्रे (kṣudre) | क्षुद्रयोः (kṣudrayoḥ) | क्षुद्रेषु (kṣudreṣu) |
| vocative | क्षुद्र (kṣudra) | क्षुद्रे (kṣudre) | क्षुद्राणि (kṣudrāṇi) क्षुद्रा¹ (kṣudrā¹) |
- ¹Vedic
References
- ^ Mayrhofer, Manfred (1992), “kṣudrá-”, in Etymologisches Wörterbuch des Altindoarischen [Etymological Dictionary of Old Indo-Aryan][1] (in German), volume 1, Heidelberg: Carl Winter Universitätsverlag, page 434
Further reading
- Monier Williams (1899), “क्षुद्र”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 330, column 2.
- Turner, Ralph Lilley (1969–1985), “kṣudrá́”, in A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages, London: Oxford University Press, page 193