कृच्छ्र
Sanskrit
Alternative forms
Alternative scripts
- কৃচ্ছ্ৰ (Assamese script)
- ᬓᬺᬘ᭄ᬙ᭄ᬭ (Balinese script)
- কৃচ্ছ্র (Bengali script)
- 𑰎𑰴𑰓𑰿𑰔𑰿𑰨 (Bhaiksuki script)
- 𑀓𑀾𑀘𑁆𑀙𑁆𑀭 (Brahmi script)
- ကၖစ္ဆြ (Burmese script)
- કૃચ્છ્ર (Gujarati script)
- ਕ੍ਰਚ੍ਛ੍ਰ (Gurmukhi script)
- 𑌕𑍃𑌚𑍍𑌛𑍍𑌰 (Grantha script)
- ꦏꦽꦕ꧀ꦖꦿ (Javanese script)
- 𑂍𑃂𑂒𑂹𑂓𑂹𑂩 (Kaithi script)
- ಕೃಚ್ಛ್ರ (Kannada script)
- ក្ឫច្ឆ្រ (Khmer script)
- ກ຺ຣິຈ຺ຉ຺ຣ (Lao script)
- കൃച്ഛ്ര (Malayalam script)
- ᡬᡵᡳᢜᡮᡵᠠ (Manchu script)
- 𑘎𑘵𑘓𑘿𑘔𑘿𑘨 (Modi script)
- ᢉᠷᠢᢋᠼᠷᠠ᠋ (Mongolian script)
- 𑦮𑧖𑦳𑧠𑦴𑧠𑧈 (Nandinagari script)
- 𑐎𑐺𑐔𑑂𑐕𑑂𑐬 (Newa script)
- କୃଚ୍ଛ୍ର (Odia script)
- ꢒꢺꢗ꣄ꢘ꣄ꢬ (Saurashtra script)
- 𑆑𑆸𑆖𑇀𑆗𑇀𑆫 (Sharada script)
- 𑖎𑖴𑖓𑖿𑖔𑖿𑖨 (Siddham script)
- කෘච්ඡ්ර (Sinhalese script)
- 𑩜𑩙𑩡 𑪙𑩢 𑪙𑩼 (Soyombo script)
- 𑚊𑚏𑚶𑚐𑚶𑚤 (Takri script)
- க்ரிச்ச்²ர (Tamil script)
- కృచ్ఛ్ర (Telugu script)
- กฺฤจฺฉฺร (Thai script)
- ཀྲྀ་ཙྪྲ (Tibetan script)
- 𑒏𑒵𑒔𑓂𑒕𑓂𑒩 (Tirhuta script)
- 𑨋𑨼𑨉𑨣𑩇𑨤𑩇𑨫 (Zanabazar Square script)
Pronunciation
- (Vedic) IPA(key): /kr̩t.t͡ɕʰɾɐ́/, [kr̩t̚.t͡ɕʰɾɐ́]
- (Classical Sanskrit) IPA(key): /kr̩t̪.t͡ɕʰɾɐ/, [kr̩t̪̚.t͡ɕʰɾɐ]
Noun
कृ॒च्छ्र • (kṛcchrá) stem, n
- trouble; pain; calamity; difficulty; hardship; affliction
- c. 500 BCE – 100 BCE, Rāmāyaṇa 4.7.9:
- व्यसने वार्थ कृच्छ्रे वा भये वा जीवितान्तगे ।
विमृशन् वै स्वया बुद्ध्या धृतिमान् नावसीदति ॥- vyasane vārtha kṛcchre vā bhaye vā jīvitāntage.
vimṛśan vai svayā buddhyā dhṛtimān nāvasīdati. - In misfortune or in hardship, in terror or in mortal peril,
It is the sensible and firm who stays afloat by his own wisdom.
- vyasane vārtha kṛcchre vā bhaye vā jīvitāntage.
- व्यसने वार्थ कृच्छ्रे वा भये वा जीवितान्तगे ।
Declension
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | कृ॒च्छ्रम् (kṛcchrám) | कृ॒च्छ्रे (kṛcchré) | कृ॒च्छ्राणि॑ (kṛcchrā́ṇi) कृ॒च्छ्रा¹ (kṛcchrā́¹) |
| accusative | कृ॒च्छ्रम् (kṛcchrám) | कृ॒च्छ्रे (kṛcchré) | कृ॒च्छ्राणि॑ (kṛcchrā́ṇi) कृ॒च्छ्रा¹ (kṛcchrā́¹) |
| instrumental | कृ॒च्छ्रेण॑ (kṛcchréṇa) | कृ॒च्छ्राभ्या॑म् (kṛcchrā́bhyām) | कृ॒च्छ्रैः (kṛcchráiḥ) कृ॒च्छ्रेभिः॑¹ (kṛcchrébhiḥ¹) |
| dative | कृ॒च्छ्राय॑ (kṛcchrā́ya) | कृ॒च्छ्राभ्या॑म् (kṛcchrā́bhyām) | कृ॒च्छ्रेभ्यः॑ (kṛcchrébhyaḥ) |
| ablative | कृ॒च्छ्रात् (kṛcchrā́t) | कृ॒च्छ्राभ्या॑म् (kṛcchrā́bhyām) | कृ॒च्छ्रेभ्यः॑ (kṛcchrébhyaḥ) |
| genitive | कृ॒च्छ्रस्य॑ (kṛcchrásya) | कृ॒च्छ्रयोः॑ (kṛcchráyoḥ) | कृ॒च्छ्राणा॑म् (kṛcchrā́ṇām) |
| locative | कृ॒च्छ्रे (kṛcchré) | कृ॒च्छ्रयोः॑ (kṛcchráyoḥ) | कृ॒च्छ्रेषु॑ (kṛcchréṣu) |
| vocative | कृच्छ्र॑ (kṛ́cchra) | कृच्छ्रे॑ (kṛ́cchre) | कृच्छ्रा॑णि (kṛ́cchrāṇi) कृच्छ्रा॑¹ (kṛ́cchrā¹) |
- ¹Vedic
Adjective
कृ॒च्छ्र • (kṛcchrá) stem
- wicked; evil; painful; difficult
- Lakṣmīnārāyaṇasaṃhitā 2.221.31:
- पुनश्च कलुषं कृत्वा कृच्छ्रे लोके भवन्ति ते।
- punaśca kaluṣaṃ kṛtvā kṛcchre loke bhavanti te.
- Having done evil deeds repeatedly, they (sinners) stay in the evil world.
- पुनश्च कलुषं कृत्वा कृच्छ्रे लोके भवन्ति ते।
Declension
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | कृ॒च्छ्रः (kṛcchráḥ) | कृ॒च्छ्रौ (kṛcchráu) कृ॒च्छ्रा¹ (kṛcchrā́¹) |
कृ॒च्छ्राः (kṛcchrā́ḥ) कृ॒च्छ्रासः॑¹ (kṛcchrā́saḥ¹) |
| accusative | कृ॒च्छ्रम् (kṛcchrám) | कृ॒च्छ्रौ (kṛcchráu) कृ॒च्छ्रा¹ (kṛcchrā́¹) |
कृ॒च्छ्रान् (kṛcchrā́n) |
| instrumental | कृ॒च्छ्रेण॑ (kṛcchréṇa) | कृ॒च्छ्राभ्या॑म् (kṛcchrā́bhyām) | कृ॒च्छ्रैः (kṛcchráiḥ) कृ॒च्छ्रेभिः॑¹ (kṛcchrébhiḥ¹) |
| dative | कृ॒च्छ्राय॑ (kṛcchrā́ya) | कृ॒च्छ्राभ्या॑म् (kṛcchrā́bhyām) | कृ॒च्छ्रेभ्यः॑ (kṛcchrébhyaḥ) |
| ablative | कृ॒च्छ्रात् (kṛcchrā́t) | कृ॒च्छ्राभ्या॑म् (kṛcchrā́bhyām) | कृ॒च्छ्रेभ्यः॑ (kṛcchrébhyaḥ) |
| genitive | कृ॒च्छ्रस्य॑ (kṛcchrásya) | कृ॒च्छ्रयोः॑ (kṛcchráyoḥ) | कृ॒च्छ्राणा॑म् (kṛcchrā́ṇām) |
| locative | कृ॒च्छ्रे (kṛcchré) | कृ॒च्छ्रयोः॑ (kṛcchráyoḥ) | कृ॒च्छ्रेषु॑ (kṛcchréṣu) |
| vocative | कृच्छ्र॑ (kṛ́cchra) | कृच्छ्रौ॑ (kṛ́cchrau) कृच्छ्रा॑¹ (kṛ́cchrā¹) |
कृच्छ्राः॑ (kṛ́cchrāḥ) कृच्छ्रा॑सः¹ (kṛ́cchrāsaḥ¹) |
- ¹Vedic
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | कृ॒च्छ्रा (kṛcchrā́) | कृ॒च्छ्रे (kṛcchré) | कृ॒च्छ्राः (kṛcchrā́ḥ) |
| accusative | कृ॒च्छ्राम् (kṛcchrā́m) | कृ॒च्छ्रे (kṛcchré) | कृ॒च्छ्राः (kṛcchrā́ḥ) |
| instrumental | कृ॒च्छ्रया॑ (kṛcchráyā) कृ॒च्छ्रा¹ (kṛcchrā́¹) |
कृ॒च्छ्राभ्या॑म् (kṛcchrā́bhyām) | कृ॒च्छ्राभिः॑ (kṛcchrā́bhiḥ) |
| dative | कृ॒च्छ्रायै॑ (kṛcchrā́yai) | कृ॒च्छ्राभ्या॑म् (kṛcchrā́bhyām) | कृ॒च्छ्राभ्यः॑ (kṛcchrā́bhyaḥ) |
| ablative | कृ॒च्छ्रायाः॑ (kṛcchrā́yāḥ) कृ॒च्छ्रायै॑² (kṛcchrā́yai²) |
कृ॒च्छ्राभ्या॑म् (kṛcchrā́bhyām) | कृ॒च्छ्राभ्यः॑ (kṛcchrā́bhyaḥ) |
| genitive | कृ॒च्छ्रायाः॑ (kṛcchrā́yāḥ) कृ॒च्छ्रायै॑² (kṛcchrā́yai²) |
कृ॒च्छ्रयोः॑ (kṛcchráyoḥ) | कृ॒च्छ्राणा॑म् (kṛcchrā́ṇām) |
| locative | कृ॒च्छ्राया॑म् (kṛcchrā́yām) | कृ॒च्छ्रयोः॑ (kṛcchráyoḥ) | कृ॒च्छ्रासु॑ (kṛcchrā́su) |
| vocative | कृच्छ्रे॑ (kṛ́cchre) | कृच्छ्रे॑ (kṛ́cchre) | कृच्छ्राः॑ (kṛ́cchrāḥ) |
- ¹Vedic
- ²Brāhmaṇas
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | कृ॒च्छ्रम् (kṛcchrám) | कृ॒च्छ्रे (kṛcchré) | कृ॒च्छ्राणि॑ (kṛcchrā́ṇi) कृ॒च्छ्रा¹ (kṛcchrā́¹) |
| accusative | कृ॒च्छ्रम् (kṛcchrám) | कृ॒च्छ्रे (kṛcchré) | कृ॒च्छ्राणि॑ (kṛcchrā́ṇi) कृ॒च्छ्रा¹ (kṛcchrā́¹) |
| instrumental | कृ॒च्छ्रेण॑ (kṛcchréṇa) | कृ॒च्छ्राभ्या॑म् (kṛcchrā́bhyām) | कृ॒च्छ्रैः (kṛcchráiḥ) कृ॒च्छ्रेभिः॑¹ (kṛcchrébhiḥ¹) |
| dative | कृ॒च्छ्राय॑ (kṛcchrā́ya) | कृ॒च्छ्राभ्या॑म् (kṛcchrā́bhyām) | कृ॒च्छ्रेभ्यः॑ (kṛcchrébhyaḥ) |
| ablative | कृ॒च्छ्रात् (kṛcchrā́t) | कृ॒च्छ्राभ्या॑म् (kṛcchrā́bhyām) | कृ॒च्छ्रेभ्यः॑ (kṛcchrébhyaḥ) |
| genitive | कृ॒च्छ्रस्य॑ (kṛcchrásya) | कृ॒च्छ्रयोः॑ (kṛcchráyoḥ) | कृ॒च्छ्राणा॑म् (kṛcchrā́ṇām) |
| locative | कृ॒च्छ्रे (kṛcchré) | कृ॒च्छ्रयोः॑ (kṛcchráyoḥ) | कृ॒च्छ्रेषु॑ (kṛcchréṣu) |
| vocative | कृच्छ्र॑ (kṛ́cchra) | कृच्छ्रे॑ (kṛ́cchre) | कृच्छ्रा॑णि (kṛ́cchrāṇi) कृच्छ्रा॑¹ (kṛ́cchrā¹) |
- ¹Vedic
Descendants
- > Bengali: কেচ্ছা (keccha) (inherited)
References
- Apte, Vaman Shivram (1890), “कृच्छ्र”, in The practical Sanskrit-English dictionary, Poona: Prasad Prakashan
- Monier Williams (1899), “कृच्छ्र”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 304/2.