ईरयति

Sanskrit

Alternative scripts

ঈৰয়তি (Assamese script)
ᬈᬭᬬᬢᬶ (Balinese script)
ঈরয়তি (Bengali script)
𑰃𑰨𑰧𑰝𑰰 (Bhaiksuki script)
𑀈𑀭𑀬𑀢𑀺 (Brahmi script)
ဤရယတိ (Burmese script)
ઈરયતિ (Gujarati script)
ਈਰਯਤਿ (Gurmukhi script)
𑌈𑌰𑌯𑌤𑌿 (Grantha script)
ꦇꦫꦪꦠꦶ (Javanese script)
𑂆𑂩𑂨𑂞𑂱 (Kaithi script)
ಈರಯತಿ (Kannada script)
ឦរយតិ (Khmer script)
ອີຣຍຕິ (Lao script)
ഈരയതി (Malayalam script)
ᡳᡳᡵᠠᠶᠠᢠᡳ (Manchu script)
𑘃𑘨𑘧𑘝𑘱 (Modi script)
ᠢᠢᠷᠠᠶ᠋ᠠᢐᠢ (Mongolian script)
𑦣𑧈𑧇𑦽𑧒 (Nandinagari script)
𑐃𑐬𑐫𑐟𑐶 (Newa script)
ଈରଯତି (Odia script)
ꢅꢬꢫꢡꢶ (Saurashtra script)
𑆆𑆫𑆪𑆠𑆴 (Sharada script)
𑖃𑖨𑖧𑖝𑖰 (Siddham script)
ඊරයති (Sinhalese script)
𑩐𑩑𑩛𑩼𑩻𑩫𑩑 (Soyombo script)
𑚃𑚤𑚣𑚙𑚮 (Takri script)
ஈரயதி (Tamil script)
ఈరయతి (Telugu script)
อีรยติ (Thai script)
ཨཱི་ར་ཡ་ཏི (Tibetan script)
𑒄𑒩𑒨𑒞𑒱 (Tirhuta script)
𑨀𑨁𑨊𑨫𑨪𑨙𑨁 (Zanabazar Square script)

Etymology

From the root ईर् (īr) +‎ -अयति (-ayati). Ultimately from Proto-Indo-European *h₃er- (“to move, stir”).

Pronunciation

(Vedic) IPA^(key): /iː.ɾɐ́.jɐ.ti/
(Classical Sanskrit) IPA^(key): /iː.ɾɐ.jɐ.t̪i/

Verb

ई॒रय॑ति • (īráyati) third-singular indicative (class 10, type P, causative, root ईर्)

to cause to move or stir
to set in motion
to excite
to agitate
to elevate, raise

Conjugation

Forms of Sanskrit verbs are numerous and complicated. The following conjugation shows only a subset of all forms and should be treated as a guide.

Nonfinite Forms: ई॒रयि॑तुम् (īráyitum)
	Undeclinable
Infinitive	ई॒रयि॑तुम् īráyitum
Gerund	ई॒र॒यि॒त्वा īrayitvā́
	Participles
Masculine/Neuter Gerundive	ई॒र॒यि॒त॒व्य॑ / ई॒र॒नीय॑ īrayitavyà / īranī́ya
Feminine Gerundive	ई॒र॒यि॒त॒व्या॑ / ई॒र॒नीया॑ īrayitavyā̀ / īranī́yā
Masculine/Neuter Past Passive Participle	ई॒रि॒त īritá
Feminine Past Passive Participle	ई॒रि॒ता īritā́
Masculine/Neuter Past Active Participle	ई॒रि॒तव॑त् īritávat
Feminine Past Active Participle	ई॒रि॒तव॑ती īritávatī

Present: ई॒रय॑ति (īráyati), ई॒रय॑ते (īráyate)
	Active			Mediopassive
	Singular	Dual	Plural	Singular	Dual	Plural
Indicative
Third	ई॒रय॑ति īráyati	ई॒रय॑तः īráyataḥ	ई॒रय॑न्ति īráyanti	ई॒रय॑ते īráyate	ई॒रये॑ते īráyete	ई॒रय॑न्ते īráyante
Second	ई॒रय॑सि īráyasi	ई॒रय॑थः īráyathaḥ	ई॒रय॑थ īráyatha	ई॒रय॑से īráyase	ई॒रये॑थे īráyethe	ई॒रय॑ध्वे īráyadhve
First	ई॒रया॑मि īráyāmi	ई॒रया॑वः īráyāvaḥ	ई॒रया॑मः / ई॒रया॑मसि¹ īráyāmaḥ / īráyāmasi¹	ई॒रये॑ īráye	ई॒रया॑वहे īráyāvahe	ई॒रया॑महे īráyāmahe
Imperative
Third	ई॒रय॑तु īráyatu	ई॒रय॑ताम् īráyatām	ई॒रय॑न्तु īráyantu	ई॒रय॑ताम् īráyatām	ई॒रये॑ताम् īráyetām	ई॒रय॑न्ताम् īráyantām
Second	ई॒रय॑ īráya	ई॒रय॑तम् īráyatam	ई॒रय॑त īráyata	ई॒रय॑स्व īráyasva	ई॒रये॑थाम् īráyethām	ई॒रय॑ध्वम् īráyadhvam
First	ई॒रया॑णि īráyāṇi	ई॒रया॑व īráyāva	ई॒रया॑म īráyāma	ई॒रयै॑ īráyai	ई॒रया॑वहै īráyāvahai	ई॒रया॑महै īráyāmahai
Optative/Potential
Third	ई॒रये॑त् īráyet	ई॒रये॑ताम् īráyetām	ई॒रये॑युः īráyeyuḥ	ई॒रये॑त īráyeta	ई॒रये॑याताम् īráyeyātām	ई॒रये॑रन् īráyeran
Second	ई॒रयेः॑ īráyeḥ	ई॒रये॑तम् īráyetam	ई॒रये॑त īráyeta	ई॒रये॑थाः īráyethāḥ	ई॒रये॑याथाम् īráyeyāthām	ई॒रये॑ध्वम् īráyedhvam
First	ई॒रये॑यम् īráyeyam	ई॒रये॑व īráyeva	ई॒रये॑म īráyema	ई॒रये॑य īráyeya	ई॒रये॑वहि īráyevahi	ई॒रये॑महि īráyemahi
Subjunctive
Third	ई॒रया॑त् / ई॒रया॑ति īráyāt / īráyāti	ई॒रया॑तः īráyātaḥ	ई॒रया॑न् īráyān	ई॒रया॑ते / ई॒रया॑तै īráyāte / īráyātai	ई॒रयै॑ते īráyaite	ई॒रय॑न्त / ई॒रया॑न्तै īráyanta / īráyāntai
Second	ई॒रयाः॑ / ई॒रया॑सि īráyāḥ / īráyāsi	ई॒रया॑थः īráyāthaḥ	ई॒रया॑थ īráyātha	ई॒रया॑से / ई॒रया॑सै īráyāse / īráyāsai	ई॒रयै॑थे īráyaithe	ई॒रया॑ध्वै īráyādhvai
First	ई॒रया॑णि īráyāṇi	ई॒रया॑व īráyāva	ई॒रया॑म īráyāma	ई॒रयै॑ īráyai	ई॒रया॑वहै īráyāvahai	ई॒रया॑महै īráyāmahai
Participles
	ई॒रय॑त् īráyat			ई॒रय॑माण / ईरयाण² īráyamāṇa / īrayāṇa²
Notes	The subjunctive is only used in Vedic Sanskrit. ¹Vedic ²Later Sanskrit

Imperfect: अई॑रयत् (áīrayat), अई॑रयत (áīrayata)
	Active			Mediopassive
	Singular	Dual	Plural	Singular	Dual	Plural
Indicative
Third	अई॑रयत् áīrayat	अई॑रयताम् áīrayatām	अई॑रयन् áīrayan	अई॑रयत áīrayata	अई॑रयेताम् áīrayetām	अई॑रयन्त áīrayanta
Second	अई॑रयः áīrayaḥ	अई॑रयतम् áīrayatam	अई॑रयत áīrayata	अई॑रयथाः áīrayathāḥ	अई॑रयेथाम् áīrayethām	अई॑रयध्वम् áīrayadhvam
First	अई॑रयम् áīrayam	अई॑रयाव áīrayāva	अई॑रयाम áīrayāma	अई॑रये áīraye	अई॑रयावहि áīrayāvahi	अई॑रयामहि áīrayāmahi

Future: ई॒र॒यि॒ष्यति॑ (īrayiṣyáti), ई॒र॒यि॒ष्यते॑ (īrayiṣyáte)
	Active			Mediopassive
	Singular	Dual	Plural	Singular	Dual	Plural
Indicative
Third	ई॒र॒यि॒ष्यति॑ īrayiṣyáti	ई॒र॒यि॒ष्यतः॑ īrayiṣyátaḥ	ई॒र॒यि॒ष्यन्ति॑ īrayiṣyánti	ई॒र॒यि॒ष्यते॑ īrayiṣyáte	ई॒र॒यि॒ष्येते॑ īrayiṣyéte	ई॒र॒यि॒ष्यन्ते॑ īrayiṣyánte
Second	ई॒र॒यि॒ष्यसि॑ īrayiṣyási	ई॒र॒यि॒ष्यथः॑ īrayiṣyáthaḥ	ई॒र॒यि॒ष्यथ॑ īrayiṣyátha	ई॒र॒यि॒ष्यसे॑ īrayiṣyáse	ई॒र॒यि॒ष्येथे॑ īrayiṣyéthe	ई॒र॒यि॒ष्यध्वे॑ īrayiṣyádhve
First	ई॒र॒यि॒ष्यामि॑ īrayiṣyā́mi	ई॒र॒यि॒ष्यावः॑ īrayiṣyā́vaḥ	ई॒र॒यि॒ष्यामः॑ / ई॒र॒यि॒ष्याम॑सि¹ īrayiṣyā́maḥ / īrayiṣyā́masi¹	ई॒र॒यि॒ष्ये īrayiṣyé	ई॒र॒यि॒ष्याव॑हे īrayiṣyā́vahe	ई॒र॒यि॒ष्याम॑हे īrayiṣyā́mahe
Participles
	ई॒र॒यि॒ष्यत् īrayiṣyát			ई॒र॒यि॒ष्यमा॑ण īrayiṣyámāṇa
Notes	¹Vedic

Conditional: अई॑रयिष्यत् (áīrayiṣyat), अई॑रयिष्यत (áīrayiṣyata)
	Active			Mediopassive
	Singular	Dual	Plural	Singular	Dual	Plural
Indicative
Third	अई॑रयिष्यत् áīrayiṣyat	अई॑रयिष्यताम् áīrayiṣyatām	अई॑रयिष्यन् áīrayiṣyan	अई॑रयिष्यत áīrayiṣyata	अई॑रयिष्येताम् áīrayiṣyetām	अई॑रयिष्यन्त áīrayiṣyanta
Second	अई॑रयिष्यः áīrayiṣyaḥ	अई॑रयिष्यतम् áīrayiṣyatam	अई॑रयिष्यत áīrayiṣyata	अई॑रयिष्यथाः áīrayiṣyathāḥ	अई॑रयिष्येथाम् áīrayiṣyethām	अई॑रयिष्यध्वम् áīrayiṣyadhvam
First	अई॑रयिष्यम् áīrayiṣyam	अई॑रयिष्याव áīrayiṣyāva	अई॑रयिष्याम áīrayiṣyāma	अई॑रयिष्ये áīrayiṣye	अई॑रयिष्यावहि áīrayiṣyāvahi	अई॑रयिष्यामहि áīrayiṣyāmahi

Benedictive/Precative: ई॒र्यात् (īryā́t) or ई॒र्याः (īryā́ḥ), ई॒र॒यि॒षी॒ष्ट (īrayiṣīṣṭá)
	Active			Mediopassive
	Singular	Dual	Plural	Singular	Dual	Plural
Optative/Potential
Third	ई॒र्यात् / ई॒र्याः¹ īryā́t / īryā́ḥ¹	ई॒र्यास्ता॑म् īryā́stām	ई॒र्यासुः॑ īryā́suḥ	ई॒र॒यि॒षी॒ष्ट īrayiṣīṣṭá	ई॒र॒यि॒षी॒यास्ता॑म्² īrayiṣīyā́stām²	ई॒र॒यि॒षी॒रन् īrayiṣīrán
Second	ई॒र्याः īryā́ḥ	ई॒र्यास्त॑म् īryā́stam	ई॒र्यास्त॑ īryā́sta	ई॒र॒यि॒षी॒ष्ठाः īrayiṣīṣṭhā́ḥ	ई॒र॒यि॒षी॒यास्था॑म्² īrayiṣīyā́sthām²	ई॒र॒यि॒षी॒ढ्वम् īrayiṣīḍhvám
First	ई॒र्यास॑म् īryā́sam	ई॒र्यास्व॑ īryā́sva	ई॒र्यास्म॑ īryā́sma	ई॒र॒यि॒षी॒य īrayiṣīyá	ई॒र॒यि॒षी॒वहि॑ īrayiṣīváhi	ई॒र॒यि॒षी॒महि॑ īrayiṣīmáhi
Notes	¹Vedic ²Uncertain

Perfect: ई॒र॒यामास॑ (īrayā́mā́sa) or ई॒र॒यांच॒कार॑ (īrayā́ṃcakā́ra), ई॒र॒यांच॒क्रे (īrayā́ṃcakré)
	Active			Mediopassive
	Singular	Dual	Plural	Singular	Dual	Plural
Indicative
Third	ई॒र॒यामास॑ / ई॒र॒यांच॒कार॑ īrayā́mā́sa / īrayā́ṃcakā́ra	ई॒र॒यामा॒सतुः॑ / ई॒र॒यांच॒क्रतुः॑ īrayā́māsátuḥ / īrayā́ṃcakrátuḥ	ई॒र॒यामा॒सुः / ई॒र॒यांच॒क्रुः īrayā́māsúḥ / īrayā́ṃcakrúḥ	ई॒र॒यांच॒क्रे īrayā́ṃcakré	ई॒र॒यांच॒क्राते॑ īrayā́ṃcakrā́te	ई॒र॒यांच॑क्रि॒रे īrayā́ṃcakriré
Second	ई॒र॒यामासि॑थ / ई॒र॒यांच॒कर्थ॑ īrayā́mā́sitha / īrayā́ṃcakártha	ई॒र॒यामा॒सथुः॑ / ई॒र॒यांच॒क्रथुः॑ īrayā́māsáthuḥ / īrayā́ṃcakráthuḥ	ई॒र॒यामा॒स / ई॒र॒यांच॒क्र īrayā́māsá / īrayā́ṃcakrá	ई॒र॒यांच॑कृ॒षे īrayā́ṃcakṛṣé	ई॒र॒यांच॒क्राथे॑ īrayā́ṃcakrā́the	ई॒र॒यांच॑कृ॒ध्वे īrayā́ṃcakṛdhvé
First	ई॒र॒यामास॑ / ई॒र॒यांच॒कर॑ īrayā́mā́sa / īrayā́ṃcakára	ई॒र॒यामा॑सि॒व / ई॒र॒यांच॑कृ॒व īrayā́māsivá / īrayā́ṃcakṛvá	ई॒र॒यामा॑सि॒म / ई॒र॒यांच॑कृ॒म īrayā́māsimá / īrayā́ṃcakṛmá	ई॒र॒यांच॒क्रे īrayā́ṃcakré	ई॒र॒यांच॑कृ॒वहे॑ īrayā́ṃcakṛváhe	ई॒र॒यांच॑कृ॒महे॑ īrayā́ṃcakṛmáhe
Participles
	ई॒र॒यामा॑सि॒वांस् / ई॒र॒यांच॑कृ॒वांस् īrayā́māsivā́ṃs / īrayā́ṃcakṛvā́ṃs			ई॒र॒यांच॑क्रा॒ण īrayā́ṃcakrāṇá

References

Monier Williams (1899), “ईर्”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 170, columns 2-3.