अर्यम्य
Sanskrit
Alternative scripts
Alternative scripts
- অৰ্যম্য (Assamese script)
- ᬅᬃᬬᬫ᭄ᬬ (Balinese script)
- অর্যম্য (Bengali script)
- 𑰀𑰨𑰿𑰧𑰦𑰿𑰧 (Bhaiksuki script)
- 𑀅𑀭𑁆𑀬𑀫𑁆𑀬 (Brahmi script)
- အရျမျ (Burmese script)
- અર્યમ્ય (Gujarati script)
- ਅਰ੍ਯਮ੍ਯ (Gurmukhi script)
- 𑌅𑌰𑍍𑌯𑌮𑍍𑌯 (Grantha script)
- ꦄꦫꦾꦩꦾ (Javanese script)
- 𑂃𑂩𑂹𑂨𑂧𑂹𑂨 (Kaithi script)
- ಅರ್ಯಮ್ಯ (Kannada script)
- អយ៌ម្យ (Khmer script)
- ອຣ຺ຍມ຺ຍ (Lao script)
- അര്യമ്യ (Malayalam script)
- ᠠᡵᠶᠠᠮᠶᠠ (Manchu script)
- 𑘀𑘨𑘿𑘧𑘦𑘿𑘧 (Modi script)
- ᠠᠷᠶ᠋ᠠᠮᠶᠠ (Mongolian script)
- 𑦠𑧈𑧠𑧇𑧆𑧠𑧇 (Nandinagari script)
- 𑐀𑐬𑑂𑐫𑐩𑑂𑐫 (Newa script)
- ଅର୍ଯମ୍ଯ (Odia script)
- ꢂꢬ꣄ꢫꢪ꣄ꢫ (Saurashtra script)
- 𑆃𑆫𑇀𑆪𑆩𑇀𑆪 (Sharada script)
- 𑖀𑖨𑖿𑖧𑖦𑖿𑖧 (Siddham script)
- අර්යම්ය (Sinhalese script)
- 𑩐𑩼 𑪙𑩻𑩴 𑪙𑩻 (Soyombo script)
- 𑚀𑚤𑚶𑚣𑚢𑚶𑚣 (Takri script)
- அர்யம்ய (Tamil script)
- అర్యమ్య (Telugu script)
- อรฺยมฺย (Thai script)
- ཨ་རྱ་མྱ (Tibetan script)
- 𑒁𑒩𑓂𑒨𑒧𑓂𑒨 (Tirhuta script)
- 𑨀𑨫𑩇𑨪𑨢𑩇𑨪 (Zanabazar Square script)
Etymology
From अर्यम (aryama, “bosom friend”) + -य (-ya).
Pronunciation
- (Vedic) IPA(key): /ɐɾ.jɐ.mí.jɐ/
- (Classical Sanskrit) IPA(key): /ɐɾ.jɐm.jɐ/
Adjective
अ॒र्य॒म्य॑ • (aryamyà) stem (metrical Vedic aryamíya)
- very friendly, intimate, bosom
- c. 1500 BCE – 1000 BCE, Ṛgveda 5.85.7:
- अर्यम्यं वरुण मित्र्यं वा सखायं वा सदम् इद् भ्रातरं वा ।
वेशं वा नित्यं वरुणारणं वा यत् सीम् आगश् चकृमा शिश्रथस् तत् ॥- aryamyaṃ varuṇa mitryaṃ vā sakhāyaṃ vā sadam id bhrātaraṃ vā.
veśaṃ vā nityaṃ varuṇāraṇaṃ vā yat sīm āgaś cakṛmā śiśrathas tat. - O Varuṇa, if against one who is intimate or friendly, or a companion, or a brother, or a neighbor, or a stranger, have we committed a sin, O Varuṇa, free us from it.
- aryamyaṃ varuṇa mitryaṃ vā sakhāyaṃ vā sadam id bhrātaraṃ vā.
- अर्यम्यं वरुण मित्र्यं वा सखायं वा सदम् इद् भ्रातरं वा ।
Declension
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | अ॒र्य॒म्यः॑ (aryamyàḥ) | अ॒र्य॒म्यौ॑ (aryamyàu) अ॒र्य॒म्या॑¹ (aryamyā̀¹) |
अ॒र्य॒म्याः॑ (aryamyā̀ḥ) अ॒र्य॒म्या॑सः¹ (aryamyā̀saḥ¹) |
| accusative | अ॒र्य॒म्य॑म् (aryamyàm) | अ॒र्य॒म्यौ॑ (aryamyàu) अ॒र्य॒म्या॑¹ (aryamyā̀¹) |
अ॒र्य॒म्या॑न् (aryamyā̀n) |
| instrumental | अ॒र्य॒म्ये॑ण (aryamyèṇa) | अ॒र्य॒म्या॑भ्याम् (aryamyā̀bhyām) | अ॒र्य॒म्यैः॑ (aryamyàiḥ) अ॒र्य॒म्ये॑भिः¹ (aryamyèbhiḥ¹) |
| dative | अ॒र्य॒म्या॑य (aryamyā̀ya) | अ॒र्य॒म्या॑भ्याम् (aryamyā̀bhyām) | अ॒र्य॒म्ये॑भ्यः (aryamyèbhyaḥ) |
| ablative | अ॒र्य॒म्या॑त् (aryamyā̀t) | अ॒र्य॒म्या॑भ्याम् (aryamyā̀bhyām) | अ॒र्य॒म्ये॑भ्यः (aryamyèbhyaḥ) |
| genitive | अ॒र्य॒म्य॑स्य (aryamyàsya) | अ॒र्य॒म्य॑योः (aryamyàyoḥ) | अ॒र्य॒म्या॑णाम् (aryamyā̀ṇām) |
| locative | अ॒र्य॒म्ये॑ (aryamyè) | अ॒र्य॒म्य॑योः (aryamyàyoḥ) | अ॒र्य॒म्ये॑षु (aryamyèṣu) |
| vocative | अर्य॑म्य (áryamya) | अर्य॑म्यौ (áryamyau) अर्य॑म्या¹ (áryamyā¹) |
अर्य॑म्याः (áryamyāḥ) अर्य॑म्यासः¹ (áryamyāsaḥ¹) |
- ¹Vedic
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | अ॒र्य॒म्या॑ (aryamyā̀) | अ॒र्य॒म्ये॑ (aryamyè) | अ॒र्य॒म्याः॑ (aryamyā̀ḥ) |
| accusative | अ॒र्य॒म्या॑म् (aryamyā̀m) | अ॒र्य॒म्ये॑ (aryamyè) | अ॒र्य॒म्याः॑ (aryamyā̀ḥ) |
| instrumental | अ॒र्य॒म्य॑या (aryamyàyā) अ॒र्य॒म्या॑¹ (aryamyā̀¹) |
अ॒र्य॒म्या॑भ्याम् (aryamyā̀bhyām) | अ॒र्य॒म्या॑भिः (aryamyā̀bhiḥ) |
| dative | अ॒र्य॒म्या॑यै (aryamyā̀yai) | अ॒र्य॒म्या॑भ्याम् (aryamyā̀bhyām) | अ॒र्य॒म्या॑भ्यः (aryamyā̀bhyaḥ) |
| ablative | अ॒र्य॒म्या॑याः (aryamyā̀yāḥ) अ॒र्य॒म्या॑यै² (aryamyā̀yai²) |
अ॒र्य॒म्या॑भ्याम् (aryamyā̀bhyām) | अ॒र्य॒म्या॑भ्यः (aryamyā̀bhyaḥ) |
| genitive | अ॒र्य॒म्या॑याः (aryamyā̀yāḥ) अ॒र्य॒म्या॑यै² (aryamyā̀yai²) |
अ॒र्य॒म्य॑योः (aryamyàyoḥ) | अ॒र्य॒म्या॑णाम् (aryamyā̀ṇām) |
| locative | अ॒र्य॒म्या॑याम् (aryamyā̀yām) | अ॒र्य॒म्य॑योः (aryamyàyoḥ) | अ॒र्य॒म्या॑सु (aryamyā̀su) |
| vocative | अर्य॑म्ये (áryamye) | अर्य॑म्ये (áryamye) | अर्य॑म्याः (áryamyāḥ) |
- ¹Vedic
- ²Brāhmaṇas
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | अ॒र्य॒म्य॑म् (aryamyàm) | अ॒र्य॒म्ये॑ (aryamyè) | अ॒र्य॒म्या॑णि (aryamyā̀ṇi) अ॒र्य॒म्या॑¹ (aryamyā̀¹) |
| accusative | अ॒र्य॒म्य॑म् (aryamyàm) | अ॒र्य॒म्ये॑ (aryamyè) | अ॒र्य॒म्या॑णि (aryamyā̀ṇi) अ॒र्य॒म्या॑¹ (aryamyā̀¹) |
| instrumental | अ॒र्य॒म्ये॑ण (aryamyèṇa) | अ॒र्य॒म्या॑भ्याम् (aryamyā̀bhyām) | अ॒र्य॒म्यैः॑ (aryamyàiḥ) अ॒र्य॒म्ये॑भिः¹ (aryamyèbhiḥ¹) |
| dative | अ॒र्य॒म्या॑य (aryamyā̀ya) | अ॒र्य॒म्या॑भ्याम् (aryamyā̀bhyām) | अ॒र्य॒म्ये॑भ्यः (aryamyèbhyaḥ) |
| ablative | अ॒र्य॒म्या॑त् (aryamyā̀t) | अ॒र्य॒म्या॑भ्याम् (aryamyā̀bhyām) | अ॒र्य॒म्ये॑भ्यः (aryamyèbhyaḥ) |
| genitive | अ॒र्य॒म्य॑स्य (aryamyàsya) | अ॒र्य॒म्य॑योः (aryamyàyoḥ) | अ॒र्य॒म्या॑णाम् (aryamyā̀ṇām) |
| locative | अ॒र्य॒म्ये॑ (aryamyè) | अ॒र्य॒म्य॑योः (aryamyàyoḥ) | अ॒र्य॒म्ये॑षु (aryamyèṣu) |
| vocative | अर्य॑म्य (áryamya) | अर्य॑म्ये (áryamye) | अर्य॑म्याणि (áryamyāṇi) अर्य॑म्या¹ (áryamyā¹) |
- ¹Vedic
References
- Monier Williams (1899), “अर्यम्य”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 93.
- Apte, Vaman Shivram (1890), “अर्यम्य”, in The practical Sanskrit-English dictionary, Poona: Prasad Prakashan, page 230
- Arthur Anthony Macdonell (1893), “अर्यम्य”, in A practical Sanskrit dictionary with transliteration, accentuation, and etymological analysis throughout, London: Oxford University Press, page 28
- Turner, Ralph Lilley (1969–1985), “aryamyà”, in A Comparative Dictionary of the Indo-Aryan Languages, London: Oxford University Press, page 30