अर्य
Sanskrit
Alternative scripts
Alternative scripts
- অৰ্য (Assamese script)
- ᬅᬃᬬ (Balinese script)
- অর্য (Bengali script)
- 𑰀𑰨𑰿𑰧 (Bhaiksuki script)
- 𑀅𑀭𑁆𑀬 (Brahmi script)
- အရျ (Burmese script)
- અર્ય (Gujarati script)
- ਅਰ੍ਯ (Gurmukhi script)
- 𑌅𑌰𑍍𑌯 (Grantha script)
- ꦄꦫꦾ (Javanese script)
- 𑂃𑂩𑂹𑂨 (Kaithi script)
- ಅರ್ಯ (Kannada script)
- អយ៌ (Khmer script)
- ອຣ຺ຍ (Lao script)
- അര്യ (Malayalam script)
- ᠠᡵᠶᠠ (Manchu script)
- 𑘀𑘨𑘿𑘧 (Modi script)
- ᠠᠷᠶᠠ (Mongolian script)
- 𑦠𑧈𑧠𑧇 (Nandinagari script)
- 𑐀𑐬𑑂𑐫 (Newa script)
- ଅର୍ଯ (Odia script)
- ꢂꢬ꣄ꢫ (Saurashtra script)
- 𑆃𑆫𑇀𑆪 (Sharada script)
- 𑖀𑖨𑖿𑖧 (Siddham script)
- අර්ය (Sinhalese script)
- 𑩐𑩼 𑪙𑩻 (Soyombo script)
- 𑚀𑚤𑚶𑚣 (Takri script)
- அர்ய (Tamil script)
- అర్య (Telugu script)
- อรฺย (Thai script)
- ཨ་རྱ (Tibetan script)
- 𑒁𑒩𑓂𑒨 (Tirhuta script)
- 𑨀𑨫𑩇𑨪 (Zanabazar Square script)
Etymology
(This etymology is missing or incomplete. Please add to it, or discuss it at the Etymology scriptorium.)
Pronunciation
- (Vedic) IPA(key): /ɐɾ.jɐ/
- (Classical Sanskrit) IPA(key): /ɐɾ.jɐ/
Adjective
अर्य • (arya) stem
- good, excellent, favourable, kind, dear
- c. 1500 BCE – 1000 BCE, Ṛgveda 1.123.1:
- पृथू रथो दक्षिणाया अयोज्य् ऐनं देवासो अमृतासो अस्थुः ।
कृष्णाद् उद् अस्थाद् अर्या विहायाश् चिकित्सन्ती मानुषाय क्षयाय ॥- pṛthū ratho dakṣiṇāyā ayojy ainaṃ devāso amṛtāso asthuḥ.
kṛṣṇād ud asthād aryā vihāyāś cikitsantī mānuṣāya kṣayāya. - Dakṣiṇā's spacious chariot had been harnessed, the immortal Devas have ascended it.
From the darkness has emerged the favourable and energetic Dawn, nursing the human dwellings.
- pṛthū ratho dakṣiṇāyā ayojy ainaṃ devāso amṛtāso asthuḥ.
- पृथू रथो दक्षिणाया अयोज्य् ऐनं देवासो अमृतासो अस्थुः ।
Declension
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | अर्यः (aryaḥ) | अर्यौ (aryau) अर्या¹ (aryā¹) |
अर्याः (aryāḥ) अर्यासः¹ (aryāsaḥ¹) |
| accusative | अर्यम् (aryam) | अर्यौ (aryau) अर्या¹ (aryā¹) |
अर्यान् (aryān) |
| instrumental | अर्येण (aryeṇa) | अर्याभ्याम् (aryābhyām) | अर्यैः (aryaiḥ) अर्येभिः¹ (aryebhiḥ¹) |
| dative | अर्याय (aryāya) | अर्याभ्याम् (aryābhyām) | अर्येभ्यः (aryebhyaḥ) |
| ablative | अर्यात् (aryāt) | अर्याभ्याम् (aryābhyām) | अर्येभ्यः (aryebhyaḥ) |
| genitive | अर्यस्य (aryasya) | अर्ययोः (aryayoḥ) | अर्याणाम् (aryāṇām) |
| locative | अर्ये (arye) | अर्ययोः (aryayoḥ) | अर्येषु (aryeṣu) |
| vocative | अर्य (arya) | अर्यौ (aryau) अर्या¹ (aryā¹) |
अर्याः (aryāḥ) अर्यासः¹ (aryāsaḥ¹) |
- ¹Vedic
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | अर्या (aryā) | अर्ये (arye) | अर्याः (aryāḥ) |
| accusative | अर्याम् (aryām) | अर्ये (arye) | अर्याः (aryāḥ) |
| instrumental | अर्यया (aryayā) अर्या¹ (aryā¹) |
अर्याभ्याम् (aryābhyām) | अर्याभिः (aryābhiḥ) |
| dative | अर्यायै (aryāyai) | अर्याभ्याम् (aryābhyām) | अर्याभ्यः (aryābhyaḥ) |
| ablative | अर्यायाः (aryāyāḥ) अर्यायै² (aryāyai²) |
अर्याभ्याम् (aryābhyām) | अर्याभ्यः (aryābhyaḥ) |
| genitive | अर्यायाः (aryāyāḥ) अर्यायै² (aryāyai²) |
अर्ययोः (aryayoḥ) | अर्याणाम् (aryāṇām) |
| locative | अर्यायाम् (aryāyām) | अर्ययोः (aryayoḥ) | अर्यासु (aryāsu) |
| vocative | अर्ये (arye) | अर्ये (arye) | अर्याः (aryāḥ) |
- ¹Vedic
- ²Brāhmaṇas
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | अर्यम् (aryam) | अर्ये (arye) | अर्याणि (aryāṇi) अर्या¹ (aryā¹) |
| accusative | अर्यम् (aryam) | अर्ये (arye) | अर्याणि (aryāṇi) अर्या¹ (aryā¹) |
| instrumental | अर्येण (aryeṇa) | अर्याभ्याम् (aryābhyām) | अर्यैः (aryaiḥ) अर्येभिः¹ (aryebhiḥ¹) |
| dative | अर्याय (aryāya) | अर्याभ्याम् (aryābhyām) | अर्येभ्यः (aryebhyaḥ) |
| ablative | अर्यात् (aryāt) | अर्याभ्याम् (aryābhyām) | अर्येभ्यः (aryebhyaḥ) |
| genitive | अर्यस्य (aryasya) | अर्ययोः (aryayoḥ) | अर्याणाम् (aryāṇām) |
| locative | अर्ये (arye) | अर्ययोः (aryayoḥ) | अर्येषु (aryeṣu) |
| vocative | अर्य (arya) | अर्ये (arye) | अर्याणि (aryāṇi) अर्या¹ (aryā¹) |
- ¹Vedic
Noun
अर्य • (arya) stem, m
- master, lord
- c. 600 BCE – 400 BCE, Pāṇini, Aṣṭādhyāyī 3.1.103:
- अर्यः स्वामिवैश्ययोः
- aryaḥ svāmivaiśyayoḥ
- arya in the sense of 'lord' or 'Vaiśya'
- अर्यः स्वामिवैश्ययोः
- a Vaiśya
Declension
| singular | dual | plural | |
|---|---|---|---|
| nominative | अर्यः (aryaḥ) | अर्यौ (aryau) अर्या¹ (aryā¹) |
अर्याः (aryāḥ) अर्यासः¹ (aryāsaḥ¹) |
| accusative | अर्यम् (aryam) | अर्यौ (aryau) अर्या¹ (aryā¹) |
अर्यान् (aryān) |
| instrumental | अर्येण (aryeṇa) | अर्याभ्याम् (aryābhyām) | अर्यैः (aryaiḥ) अर्येभिः¹ (aryebhiḥ¹) |
| dative | अर्याय (aryāya) | अर्याभ्याम् (aryābhyām) | अर्येभ्यः (aryebhyaḥ) |
| ablative | अर्यात् (aryāt) | अर्याभ्याम् (aryābhyām) | अर्येभ्यः (aryebhyaḥ) |
| genitive | अर्यस्य (aryasya) | अर्ययोः (aryayoḥ) | अर्याणाम् (aryāṇām) |
| locative | अर्ये (arye) | अर्ययोः (aryayoḥ) | अर्येषु (aryeṣu) |
| vocative | अर्य (arya) | अर्यौ (aryau) अर्या¹ (aryā¹) |
अर्याः (aryāḥ) अर्यासः¹ (aryāsaḥ¹) |
- ¹Vedic
References
- Monier Williams (1899), “अर्य”, in A Sanskrit–English Dictionary, […], new edition, Oxford: At the Clarendon Press, →OCLC, page 93.
- Hellwig, Oliver (2010–2026), “arya”, in DCS - The Digital Corpus of Sanskrit, Berlin, Germany.
- Apte, Vaman Shivram (1890), “अर्य”, in The practical Sanskrit-English dictionary, Poona: Prasad Prakashan, page 230
- Arthur Anthony Macdonell (1893), “अर्य”, in A practical Sanskrit dictionary with transliteration, accentuation, and etymological analysis throughout, London: Oxford University Press, page 28