үшүү

Kyrgyz

Etymology

From Proto-Turkic *üĺi- (/*üli-).

Cognates

Cognate with Old Turkic [script needed] (üşi-, “to feel cold”), Azerbaijani üşümək (“to shiver, be cold”), Bashkir өшөү (öşöw, “to feel cold”), Crimean Tatar üşümek (“to feel cold, shiver with cold”) Kazakh үсу (üsu, “to freeze”), Southern Altai ӱжӱӱр (üžüür), Turkish üşümek (“to feel cold”), Turkmen üşemek (“to be cold”), Tuvan үжүүр (üjüür, “to grow numb”), Yakut үлүй (ülüy, “to be frostbitten”).

Pronunciaton

IPA^(key): /yˈʃyː/, [ʏ̥ˈʃʏː]
Audio: (file)
Hyphenation: ү‧шүү

Verb

үшүү • (üşüü) (Arabic spelling ۉشۉۉ)

to freeze, to feel cold

Conjugation

Conjugation of *үшүү* (vowel-final)
			singular				plural
infinitive			үшүү üşüü
negative infinitive			үшүбөө üşüböö
participle	past		үшүгөн üşügön
	negative past		үшүбөгөн üşübögön
	future		үшүүр üşüür
	negative future		үшүбөс üşübös
	present perfective		үшүп üşüp
	present imperfective		үшүй üşüy
	negative present		үшүбөй üşüböy

			1^st person	2^nd person		3^rd person	1^st person	2^nd person		3^rd person
			1^st person	informal	formal	3^rd person	1^st person	informal	formal	3^rd person
			(мен)	(сен)	(сиз)	(ал)	(биз)	(силер)	(сиздер)	(алар)
past	recent	positive	үшүдүм üşüdüm	үшүдүң üşüdüŋ	үшүдүңүз üşüdüŋüz	үшүдү üşüdü	үшүдүк üşüdük	үшүдүңөр üşüdüŋör	үшүдүңүздөр üşüdüŋüzdör	үшүштү, үшүдү¹ üşüştü, üşüdü¹
	recent	negative	үшүгөн жокмун, үшүбөдүм² üşügön jokmun, üşübödüm²	үшүгөн жоксуң, үшүбөдүң² üşügön joksuŋ, üşübödüŋ²	үшүгөн жоксуз, үшүбөдүңүз² üşügön joksuz, üşübödüŋüz²	үшүгөн жок, үшүбөдү² üşügön jok, üşübödü²	үшүгөн жокпуз, үшүбөдүк² üşügön jokpuz, üşübödük²	үшүгөн жоксуңар, үшүбөдүңөр² üşügön joksuŋar, üşübödüŋör²	үшүгөн жоксуздар, үшүбөдүңүздөр² üşügön joksuzdar, üşübödüŋüzdör²	үшүшкөн жок, үшүгөн жок¹, үшүшпөдү², үшүбөдү^1,2 üşüşkön jok, üşügön jok¹, üşüşpödü², üşübödü^1,2
	remote/general	positive	үшүгөнмүн, үшүгөм¹ üşügönmün, üşügöm¹	үшүгөнсүң üşügönsüŋ	үшүгөнсүз üşügönsüz	үшүгөн üşügön	үшүгөнбүз üşügönbüz	үшүгөнсүңөр üşügönsüŋör	үшүгөнсүздөр üşügönsüzdör	үшүшкөн, үшүгөн¹ üşüşkön, üşügön¹
	remote/general	negative	үшүгөн эмесмин üşügön emesmin	үшүгөн эмессиң üşügön emessiŋ	үшүгөн эмессиз üşügön emessiz	үшүгөн эмес üşügön emes	үшүгөн эмеспиз üşügön emespiz	үшүгөн эмессиңер üşügön emessiŋer	үшүгөн эмессиздер üşügön emessizder	үшүшкөн эмес, үшүгөн эмес¹ üşüşkön emes, üşügön emes¹
	distant remote/general	positive	үшүгөн элем üşügön elem	үшүгөн элең üşügön eleŋ	үшүгөн элеңиз üşügön eleŋiz	үшүгөн эле üşügön ele	үшүгөн элек üşügön elek	үшүгөн элеңер üşügön eleŋer	үшүгөн элеңиздер üşügön eleŋizder	үшүшкөн эле, үшүгөн эле¹ üşüşkön ele, üşügön ele¹
	distant remote/general	negative	үшүгөн эмес элем üşügön emes elem	үшүгөн эмес элең üşügön emes eleŋ	үшүгөн эмес элеңиз üşügön emes eleŋiz	үшүгөн эмес эле üşügön emes ele	үшүгөн эмес элек üşügön emes elek	үшүгөн эмес элеңер üşügön emes eleŋer	үшүгөн эмес элеңиздер üşügön emes eleŋizder	үшүшкөн эмес эле, үшүгөн эмес эле¹ üşüşkön emes ele, üşügön emes ele¹
	indirect/unwitnessed recent	positive	үшүптүрмүн, үшүпмүн² üşüptürmün, üşüpmün²	үшүптүрсүң, үшүпсүң² üşüptürsüŋ, üşüpsüŋ²	үшүптүрсүз, үшүпсүз² üşüptürsüz, üşüpsüz²	үшүптүр üşüptür	үшүптүрбүз, үшүппүз² üşüptürbüz, üşüppüz²	үшүптүрсүңөр, үшүпсүңөр² üşüptürsüŋör, üşüpsüŋör²	үшүптүрсүздөр, үшүпсүздөр² üşüptürsüzdör, üşüpsüzdör²	үшүшүптүр, үшүптүр¹ üşüşüptür, üşüptür¹
	indirect/unwitnessed recent	negative	үшүбөптүрмүн, үшүбөпмүн üşüböptürmün, üşüböpmün	үшүбөптүрсүң, үшүбөпсүң üşüböptürsüŋ, üşüböpsüŋ	үшүбөптүрсүз, үшүбөпсүз üşüböptürsüz, üşüböpsüz	үшүбөптүр üşüböptür	үшүбөптүрбүз, үшүбөппүз üşüböptürbüz, üşüböppüz	үшүбөптүрсүңөр, үшүбөпсүңөр üşüböptürsüŋör, üşüböpsüŋör	үшүбөптүрсүздөр, үшүбөпсүздөр üşüböptürsüzdör, üşüböpsüzdör	үшүшпөптүр, үшүбөптүр¹ üşüşpöptür, üşüböptür¹
	habitual	positive	үшүчүмүн üşücümün	үшүчүсүң üşücüsüŋ	үшүчүсүз üşücüsüz	үшүчү üşücü	үшүчүбүз üşücübüz	үшүчүсүңөр üşücüsüŋör	үшүчүсүздөр üşücüsüzdör	үшүшчү, үшүчү¹ üşüşcü, üşücü¹
	habitual	negative	үшүчү эмесмин üşücü emesmin	үшүчү эмессиң üşücü emessiŋ	үшүчү эмессиз üşücü emessiz	үшүчү эмес üşücü emes	үшүчү эмеспиз üşücü emespiz	үшүчү эмессиңер üşücü emessiŋer	үшүчү эмессиздер üşücü emessizder	үшүшчү эмес, үшүчү эмес¹ üşüşcü emes, üşücü emes¹
	remote habitual	positive	үшүчү элем üşücü elem	үшүчү элең üşücü eleŋ	үшүчү элеңиз üşücü eleŋiz	үшүчү эле üşücü ele	үшүчү элек üşücü elek	үшүчү элеңер üşücü eleŋer	үшүчү элеңиздер üşücü eleŋizder	үшүшчү эле, үшүчү эле¹ üşüşcü ele, üşücü ele¹
	remote habitual	negative	үшүчү эле эмесмин üşücü ele emesmin	үшүчү эле эмессиң üşücü ele emessiŋ	үшүчү эле эмессиз üşücü ele emessiz	үшүчү эле эмес üşücü ele emes	үшүчү эле эмеспиз üşücü ele emespiz	үшүчү эле эмессиңер üşücü ele emessiŋer	үшүчү эле эмессиздер üşücü ele emessizder	үшүшчү эле эмес, үшүчү эле эмес¹ üşüşcü ele emes, üşücü ele emes¹
	past unaccomplished		үшүй элекмин üşüy elekmin	үшүй элексиң üşüy eleksiŋ	үшүй элексиз üşüy eleksiz	үшүй элек üşüy elek	үшүй элекпиз üşüy elekpiz	үшүй элексиңер üşüy eleksiŋer	үшүй элексиздер üşüy eleksizder	үшүшө элек, үшүй элек¹ üşüşö elek, üşüy elek¹
non-past	aorist	positive	үшүймүн, үшүйм¹ üşüymün, üşüym¹	үшүйсүң üşüysüŋ	үшүйсүз üşüysüz	үшүйт üşüyt	үшүйбүз üşüybüz	үшүйсүңөр üşüysüŋör	үшүйсүздөр üşüysüzdör	үшүшөт, үшүйт¹ üşüşöt, üşüyt¹
	aorist	negative	үшүбөймүн, үшүбөйм¹ üşüböymün, üşüböym¹	үшүбөйсүң üşüböysüŋ	үшүбөйсүз üşüböysüz	үшүбөйт üşüböyt	үшүбөйбүз üşüböybüz	үшүбөйсүңөр üşüböysüŋör	үшүбөйсүздөр üşüböysüzdör	үшүшпөйт, үшүбөйт¹ üşüşpöyt, üşüböyt¹
	future uncertain	positive	үшүүрмүн üşüürmün	үшүүрсүң üşüürsüŋ	үшүүрсүз üşüürsüz	үшүүр üşüür	үшүүрбүз üşüürbüz	үшүүрсүңөр üşüürsüŋör	үшүүрсүздөр üşüürsüzdör	үшүшөр, үшүүр¹ üşüşör, üşüür¹
	future uncertain	negative	үшүбөсмүн üşübösmün	үшүбөссүң üşübössüŋ	үшүбөссүз üşübössüz	үшүбөс üşübös	үшүбөспүз üşüböspüz	үшүбөссүңөр üşübössüŋör	үшүбөссүздөр üşübössüzdör	үшүшпөс, үшүбөс¹ üşüşpös, üşübös¹
imperative/hortative		positive	үшүйүн üşüyün	үшү, үшүгүн³ üşü, üşügün³	үшүңүз üşüŋüz	үшүсүн üşüsün	үшүйлү, үшүйлүк üşüylü, üşüylük	үшүгүлө üşügülö	үшүңүздөр üşüŋüzdör	үшүшсүн, үшүсүн¹ üşüşsün, üşüsün¹
imperative/hortative		negative	үшүбөйүн üşüböyün	үшүбө, үшүбөгүн³ üşübö, üşübögün³	үшүбөңүз üşüböŋüz	үшүбөсүн üşübösün	үшүбөйлү, үшүбөйлүк üşüböylü, üşüböylük	үшүбөгүлө üşübögülö	үшүбөңүздөр üşüböŋüzdör	үшүшпөсүн, үшүбөсүн¹ üşüşpösün, üşübösün¹
conditional	would type 1	positive	үшүүр элем üşüür elem	үшүүр элең üşüür eleŋ	үшүүр элеңиз üşüür eleŋiz	үшүүр эле üşüür ele	үшүүр элек üşüür elek	үшүүр элеңер üşüür eleŋer	үшүүр элеңиздер üşüür eleŋizder	үшүшөр эле, үшүүр эле¹ üşüşör ele, üşüür ele¹
	would type 1	negative	үшүбөс элем üşübös elem	үшүбөс элең üşübös eleŋ	үшүбөс элеңиз üşübös eleŋiz	үшүбөс эле üşübös ele	үшүбөс элек üşübös elek	үшүбөс элеңер üşübös eleŋer	үшүбөс элеңиздер üşübös eleŋizder	үшүшпөс эле, үшүбөс эле¹ üşüşpös ele, üşübös ele¹
	would type 2	positive	үшүйт элем üşüyt elem	үшүйт элең üşüyt eleŋ	үшүйт элеңиз üşüyt eleŋiz	үшүйт эле üşüyt ele	үшүйт элек üşüyt elek	үшүйт элеңер üşüyt eleŋer	үшүйт элеңиздер üşüyt eleŋizder	үшүшөт эле, үшүйт эле¹ üşüşöt ele, üşüyt ele¹
	would type 2	negative	үшүбөйт элем üşüböyt elem	үшүбөйт элең üşüböyt eleŋ	үшүбөйт элеңиз üşüböyt eleŋiz	үшүбөйт эле üşüböyt ele	үшүбөйт элек üşüböyt elek	үшүбөйт элеңер üşüböyt eleŋer	үшүбөйт элеңиздер üşüböyt eleŋizder	үшүшпөйт эле, үшүбөйт эле¹ üşüşpöyt ele, üşüböyt ele¹
	counterfactual	positive	үшүмөкмүн üşümökmün	үшүмөксүң üşümöksüŋ	үшүмөксүз üşümöksüz	үшүмөк üşümök	үшүмөкпүз üşümökpüz	үшүмөксүңөр üşümöksüŋör	үшүмөксүздөр üşümöksüzdör	үшүшмөк, үшүмөк¹ üşüşmök, üşümök¹
	counterfactual	negative	үшүмөк эмесмин üşümök emesmin	үшүмөк эмессиң üşümök emessiŋ	үшүмөк эмессиз üşümök emessiz	үшүмөк эмес üşümök emes	үшүмөк эмеспиз üşümök emespiz	үшүмөк эмессиңер üşümök emessiŋer	үшүмөк эмессиздер üşümök emessizder	үшүшмөк эмес, үшүмөк эмес¹ üşüşmök emes, üşümök emes¹
	if	positive	үшүсөм üşüsöm	үшүсөң üşüsöŋ	үшүсөңүз üşüsöŋüz	үшүсө üşüsö	үшүсөк üşüsök	үшүсөңөр üşüsöŋör	үшүсөңүздөр üşüsöŋüzdör	үшүшсө, үшүсө¹ üşüşsö, üşüsö¹
	if	negative	үшүбөсөм üşübösöm	үшүбөсөң üşübösöŋ	үшүбөсөңүз üşübösöŋüz	үшүбөсө üşübösö	үшүбөсөк üşübösök	үшүбөсөңөр üşübösöŋör	үшүбөсөңүздөр üşübösöŋüzdör	үшүшпөсө, үшүбөсө¹ üşüşpösö, üşübösö¹

¹More colloquial.
²Nonstandard.
³More polite.