Salar
Etymology
From Proto-Common Turkic *čïk-. Cognate with Turkish çıkmak. Do not confuse with Salar çixgüsi.
Pronunciation
- IPA(key): /t͡ɕɨχqusɨ~t͡ɕiχqusɨ/
- Hyphenation: çıx‧qu‧sı
Verb
çıxqusı (1st person plural imperative çıxıl, present continuous çıxbır, past çıxcı)
- to leave
- to go outside, come out
- to get on
- to climb
- to come out, appear
- to extract
- to rise (sun)
- (Mengda, dialectal) to be married (man)
- Synonym: kiyne alğusı
- (Mengda, dialectal) to multiply (animals)
- (Mengda, dialectal) to examine, research
Derived terms
Conjugation
Conjugation of çıxqusı
basic conjugation
| basic conjugation
|
|
|
positive
|
negative
|
| experiential
|
inferential
|
experiential
|
inferential
|
| aorist
|
çıxır
|
çıxır-a
|
çıxmas
|
çıxmas-a
|
| continuous
|
çıxbır
|
çıxba
|
çıx yoxdır,
çıxmır
|
çıx yox-a
|
| past
|
çıxcı
|
çıxmış
|
çıxmacı
|
çıxmamış
|
| future
|
çıxqur
|
çıxqa
|
çıxmağur
|
çıxmağa
|
| past perfect
|
çıxqan var
|
çıxqan var-a
|
çıxqan yoxdır
|
çıxqan yox-a
|
| necessitative
|
çıxqı
|
çıxmağı
|
| conditional
|
çıxsa
|
çıxmasa
|
| imperative
|
1st person plural
|
çıxıl
|
çıxmağal
|
| 2nd & 3rd person
|
çıx
|
çıxma
|
| 2nd person
|
çıxdoğo
|
çıxquma
|
| 3rd person
|
çıxqoğı
|
çıxmağı
|
| infinitive
|
çıxqusı
|
çıxmağusı
|
| manner noun
|
çıxış
|
çıxmaş
|
| impersonal participle
|
imperfective
|
çıxqan
|
çıxmağan
|
| perfective
|
çıxmış
|
çıxmamış
|
| prospective
|
çıxqusı
|
çıxmağusı
|
| agent noun
|
çıxqucı
|
çıxmağucı
|
|
|
converbs
|
| purposive converb
|
çıxma
|
| posterior converb
|
çıxqu, çıxcanı
|
| anterior converb
|
çıxqunçük
|
| iterative converb
|
çıxa-çıxa
|
| immediate posterior converb
|
çıxquşlı
|
| causal converb
|
çıxcanı
|
| prospective converb
|
çıxqudana
|
question conjugation
| question conjugation
|
|
|
positive
|
negative
|
|
|
experimental1
|
inferential2
|
experimental
|
inferential
|
| aorist
|
çıxır-(m)i
|
çıxır-(m)o
|
çıxmas-(m)i
|
çıxmas-(m)o
|
| continuous
|
çıxbır-(m)i
|
çıxba-(m)o
|
çıx yoxdır-(m)i
|
çıx yox-aro
|
| past
|
çıx-du,
çıxcı-mu
|
çıxmış-(m)o
|
çıxma-du,
çıxmacı-mu
|
çıxmamış-(m)o
|
| future
|
çıxqur-(m)i
|
çıxqa-(m)o
|
çıxmağur-(m)i
|
çıxmağa-(m)o
|
| past perfect
|
çıxqan var-(m)i
|
çıxqan var-(m)o
|
çıxqan yoxdır-(m)i
|
çıxqan yox-aro
|
| necessitative
|
çıxqı-mu
|
çıxmağı-mu
|
| conditional
|
çıxsa-mu
|
çıxmasa-mu
|
| imperative
|
1st person plural
|
çıxıl-mu
|
çıxmağal-mu
|
| 2nd & 3rd person
|
çıx-mu
|
çıxma-mu
|
| 2nd person
|
çıxdoğo-mu
|
çıxquma-mu
|
| 3rd person
|
çıxqoğı-mu
|
çıxmağı-mu
|
| infinitive
|
çıxqusı-mu
|
çıxmağusı-mu
|
| manner noun
|
çıxış-mu
|
çıxmaş-mu
|
| impersonal participle
|
imperfective
|
çıxqan-mu
|
çıxmağan-mu
|
| perfective
|
çıxmış-mu
|
çıxmamış-mu
|
| prospective
|
çıxqusı-mu
|
çıxmağusı-mu
|
| agent noun
|
çıxqucı-mu
|
çıxmağucı-mu
|
potential conjugation
| potential conjugation
|
|
|
positive
|
negative
|
| experiential
|
inferential
|
experiential
|
inferential
|
| aorist
|
çıxılır
|
çıxılır-a
|
çıxılmas
|
çıxılmas-a
|
| continuous
|
çıxılbır
|
çıxılba
|
çıxıl yoxdır,
çıxılmır
|
çıxıl yox-a
|
| past
|
çıxılcı
|
çıxılmış
|
çıxılmacı
|
çıxılmamış
|
| future
|
çıxılğur
|
çıxılğa
|
çıxılmağur
|
çıxılmağa
|
| past perfect
|
çıxılğan var
|
çıxılğan var-a
|
çıxılğan yoxdır
|
çıxılğan yox-a
|
inceptive–punctual aspectual construction
| inceptive–punctual aspectual construction
|
|
|
positive
|
negative
|
| experiential
|
inferential
|
experiential
|
inferential
|
| aorist
|
{{{71}}}
|
{{{72}}}
|
{{{101}}}
|
{{{102}}}
|
| continuous
|
{{{73}}}
|
{{{74}}}
|
{{{103}}},
{{{1031}}}
|
{{{104}}}
|
| past
|
{{{75}}}
|
{{{76}}}
|
{{{105}}}
|
{{{106}}}
|
| future
|
{{{77}}}
|
{{{78}}}
|
{{{107}}}
|
{{{108}}}
|
| past perfect
|
{{{79}}}
|
{{{80}}}
|
{{{109}}}
|
{{{110}}}
|
|
1 The speaker knows the answer to the question, or believes that herself/himself does.
2 The speaker genuinely does not know the answer to the question.
References
- Potanin, G.N. (1893), “çıxqusı”, in Тангутско-Тибетская окраина Китая и Центральная Монголия (in Russian), page 434
- Yanchuk, Mikola Andriyovich (1893), Этнографическое ОбозрѢніе: Императорскаго Общества Любителей Естествознанія, Антропологіи и Этнографіи [Ethnographical Review: Imperial Society of Lovers of Natural History, Anthropology and Ethnography][1] (in Russian), Moscow: Publication of the Ethnographic Department, page 35
- Poppe, Nicholas (1953). Remarks on The Salar Language. Harvard Journal of Asiatic Studies, 16(3/4), 438–477. [2]
- Kakuk, S. (1962), “çıxqusı”, in “Un Vocabulaire Salar”, in Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae[3], volume 14, number 2, Akadémiai Kiadó, →ISBN, page 178
- Tenishev, Edhem (1976), “çıxqusı”, in Stroj salárskovo jazyká [Grammar of Salar], Moscow, page 316
- 林莲云 [Lin Lianyun] (1985), “çıxqusı”, in 撒拉语简志 [A Brief History of Salar][4], Beijing: 民族出版社: 琴書店, →OCLC, page 141
- Yakup, Abdurishid (2002), “çıxqusı”, in An Ili Salar Vocabulary: Introduction and a Provisional Salar-English Lexicon[5], Tokyo: University of Tokyo, →ISBN, page 68
- Ma, Chengjun; Han, Lianye; Ma, Weisheng (December 2010), “çıxqusı”, in 米娜瓦尔 艾比布拉 (Minavar Abibra), editor, 撒维汉词典 (Sāwéihàncídiǎn) [Salar-Uyghur-Chinese dictionary] (in Chinese), 1st edition, Beijing, →ISBN, page 62
- 马伟 (Ma Wei); 朝克 (Chao Ke) (2016), “çıxqusı”, in 濒危语言——撒拉语研究 [Endangered Languages - Salar Language Studies], 青海 (Qinghai): 国家社会科学基金项目 (National Social Science Foundation Project), pages 261, 285, 291