Salar
Etymology
Cognate to Azerbaijani çevirmək, Gagauz çevirmää, Turkish çevirmek, Turkmen çöwürmek, etc.
Pronunciation
- (Ili, Xinjiang, Xunhua, Qinghai) IPA(key): /t͡ɕyrɣysi/, /t͡ɕiureɣysi/
- (Hualong, Qinghai) IPA(key): /t͡ɕiuriɣysi/
- (Mengda, Xunhua, Qinghai, Gansu) IPA(key): /t͡ɕouriɣysi/
- (Xunhua, Qinghai) IPA(key): /t͡ɕuːrɣysi/, /t͡ɕiyrɣysi/, /t͡ɕyvirɣysi/, /t͡ɕuvurɣysi/
- Hyphenation: çü‧re‧ğü‧si
Verb
çüreğüsi (1st person plural imperative çürel, present continuous çürebır, past çüreci)
- (transitive) to turn down, turn inside out
Yux ağır çöriller, oğul köp iş çeller.- The son carrying the burden is very good at turning the load, but too many children will hinder this. (lit. The load turns hard, sons will hinder.)
- to turn
Sıq yanı çürir.- I will turn right.
- (transitive) to plaint
- (transitive) to translate
Manisini çür!- Translate the meaning!
Derived terms
- çüreğüci (“interpreter, translator”)
Conjugation
Conjugation of çüreğüsi
basic conjugation
| basic conjugation
|
|
|
positive
|
negative
|
| experiential
|
inferential
|
experiential
|
inferential
|
| aorist
|
çürer
|
çürer-a
|
çüremes
|
çüremes-a
|
| continuous
|
çürebır
|
çüreba(r)
|
çüre yoxdır,
çüremır
|
çüre yox-a
|
| past
|
çüreci
|
çüremiş
|
çüremeci
|
çürememiş
|
| future
|
çüreğür
|
çüreğe(r)
|
çüremeğür
|
çüremeğe(r)
|
| past perfect
|
çüreğen var
|
çüreğen var-a
|
çüreğen yoxdır
|
çüreğen yox-a
|
| necessitative
|
çüreği
|
çüremeği
|
| conditional
|
çürese
|
çüremese
|
| imperative
|
1st person plural
|
çüreğel
|
çüremeğel
|
| 2nd & 3rd person
|
çüre
|
çüreme
|
| 2nd person
|
çüredoğo
|
çürequma
|
| 3rd person
|
çüreqoğı
|
çüremeği
|
| infinitive
|
çüreğüsi
|
çüremeğüsi
|
| manner noun
|
çüreş
|
çüremeş
|
| impersonal participle
|
imperfective
|
çüreğen
|
çüremeğen
|
| perfective
|
çüremiş
|
çürememiş
|
| prospective
|
çüreğüsi
|
çüremeğüsi
|
| agent noun
|
çüreğüci
|
çüremeğüci
|
|
|
converbs
|
| purposive converb
|
çüreme
|
| posterior converb
|
çüreğü, çüreceni
|
| anterior converb
|
çüreğünçük
|
| iterative converb
|
çüre-çüre
|
| immediate posterior converb
|
çüreğüşli
|
| causal converb
|
çüreceni
|
| prospective converb
|
çüreğüdene
|
| sequential converb
|
çüre
|
question conjugation
| question conjugation
|
|
|
positive
|
negative
|
|
|
experimental1
|
inferential2
|
experimental
|
inferential
|
| aorist
|
çürer-(m)i
|
çürer-(m)o
|
çüremes-(m)i
|
çüremes-(m)o
|
| continuous
|
çürebır-(m)i
|
çüreba(r)-(m)o
|
çüre yoxdır-(m)i
|
çüre yox-aro
|
| past
|
çüre-du,
çüreci-mu
|
çüremiş-(m)o
|
çüreme-du,
çüremeci-mu
|
çürememiş-(m)o
|
| future
|
çüreğür-(m)i
|
çüreğe(r)-(m)o
|
çüremeğür-(m)i
|
çüremeğe(r)-(m)o
|
| past perfect
|
çüreğen var-(m)i
|
çüreğen var-(m)o
|
çüreğen yoxdır-(m)i
|
çüreğen yox-aro
|
| necessitative
|
çüreği-mu
|
çüremeği-mu
|
| conditional
|
çürese-mu
|
çüremese-mu
|
| imperative
|
1st person plural
|
çüreğel-mu
|
çüremeğel-mu
|
| 2nd & 3rd person
|
çüre-mu
|
çüreme-mu
|
| 2nd person
|
çüredoğo-mu
|
çürequma-mu
|
| 3rd person
|
çüreqoğı-mu
|
çüremeği-mu
|
| infinitive
|
çüreğüsi-mu
|
çüremeğüsi-mu
|
| manner noun
|
çüreş-mu
|
çüremeş-mu
|
| impersonal participle
|
imperfective
|
çüreğen-mu
|
çüremeğen-mu
|
| perfective
|
çüremiş-mu
|
çürememiş-mu
|
| prospective
|
çüreğüsi-mu
|
çüremeğüsi-mu
|
| agent noun
|
çüreğüci-mu
|
çüremeğüci-mu
|
potential conjugation
| potential conjugation
|
|
|
positive
|
negative
|
| experiential
|
inferential
|
experiential
|
inferential
|
| aorist
|
çüreler
|
çüreler-a
|
çürelmes
|
çürelmes-a
|
| continuous
|
çürelbır
|
çürelba(r)
|
çürel yoxdır,
çürelmır
|
çürel yox-a
|
| past
|
çürelci
|
çürelmiş
|
çürelmeci
|
çürelmemiş
|
| future
|
çürelğür
|
çürelğe(r)
|
çürelmeğür
|
çürelmeğe(r)
|
| past perfect
|
çürelğen var
|
çürelğen var-a
|
çürelğen yoxdır
|
çürelğen yox-a
|
inceptive–punctual aspectual construction
| inceptive–punctual aspectual construction
|
|
|
positive
|
negative
|
| experiential
|
inferential
|
experiential
|
inferential
|
| aorist
|
{{{71}}}
|
{{{72}}}
|
{{{101}}}
|
{{{102}}}
|
| continuous
|
{{{73}}}
|
{{{74}}}
|
{{{103}}},
{{{1031}}}
|
{{{104}}}
|
| past
|
{{{75}}}
|
{{{76}}}
|
{{{105}}}
|
{{{106}}}
|
| future
|
{{{77}}}
|
{{{78}}}
|
{{{107}}}
|
{{{108}}}
|
| past perfect
|
{{{79}}}
|
{{{80}}}
|
{{{109}}}
|
{{{110}}}
|
|
1 The speaker knows the answer to the question, or believes that herself/himself does.
2 The speaker genuinely does not know the answer to the question.
References
- Tenishev, Edhem (1976), “çüreğüsi”, in Stroj salárskovo jazyká [Grammar of Salar], Moscow, page 316
- 林 (Lin), 莲云 (Lianyun) (1992), “çüreğüsi”, in 撒拉汉汉撒拉词汇 [Salar-Chinese, Chinese-Salar Vocabulary], 成都: 四川民族出版社, →ISBN, page 75
- Yakup, Abdurishid (2002), “çüreğüsi”, in An Ili Salar Vocabulary: Introduction and a Provisional Salar-English Lexicon[1], Tokyo: University of Tokyo, →ISBN, page 72
- 进锋张 [Ayso Cañ Cinfen] (2008), 乌璐别格 [Ulubeğ], 鄭初陽 [Çuyañ Yebey oğlı Ceñ], editors, 撒拉尔谚语 [Salar İbret Sözler, Salar Proverbs][2], China Salar Youth League, page 95
- Ma, Chengjun; Han, Lianye; Ma, Weisheng (December 2010), “çüreğüsi”, in 米娜瓦尔 艾比布拉 (Minavar Abibra), editor, 撒维汉词典 (Sāwéihàncídiǎn) [Salar-Uyghur-Chinese dictionary] (in Chinese), 1st edition, Beijing, →ISBN, pages 60-61
- 马伟 (Ma Wei) (2016), “çüreğüsi”, in 濒危语言——撒拉语研究 [Endangered Languages - Salar Language Studies], 青海 (Qinghai): 青海师范大学 (Qinghai Normal University), Unpublished finalized project manuscript (国家社会科学基金项目结项稿, 定稿; National Social Science Fund of China), pages 285, 287