Sørlandsbanen

Oslo–Stavanger
Züge im Bahnhof Nelaug
Streckennummer:L12 (Kongsberg–Eidsvoll)
Streckenlänge:528 km
Spurweite:1067 mm / 1435 mm
Stromsystem:15 kV, 16,7 Hz ~
Maximale Neigung: 25 
von Oslo S (1981, von 1854 bis 1981 Oslo Ø)
70,22 Hokksund (1866) moh.
Randsfjordbanen
71,70 Frydenlund (6. Juli 1931–1. Mai 1944)
72,14 E 134 (90 m, ab Okt. 1992)
72,93 Semsportene (6. Juli 1931–29. Mai 1944)
75,79 Vestfossen (1871) 23 moh.
78,00 Flesaker (1903–1910, 1935–29. Mai 1983)
81,61 Darbu (1871) 60 moh.
84,40 Rustand (6. Juli 1931–1. Juli 1945)
85,76 Krekling (1874, früher Pers.-Halt) 124 moh.
88,70 Teigen (6. Juli 1931–29. Mai 1944)
90,20 Grosvold (6. Juli 1931–29. Mai 1988)
92,59 Skollenborg (1871–2012)[1] 163 moh.
96,10 Gomsrud (6. Juli 1931–31. Mai 1970)
98,00 Kapermoen (6. Juli 1931–29. Mai 1994)
98,39 Kongsberg gamle (10. Nov. 1871–17. Sept. 1917)
99,14 E 134 (30 m)
99,37 Kongsberg (1917) 161,9 moh.
Numedalsbanen
100.19 Numedalslågen (100 m)
Kongsberg Teknologiepark
100,40 Krutthusmoen (70 m)
101,63 Sandsværmoen (11. Febr. 1920–22. Mai 1990) 175 moh.
103,86 Svartås tunnel (45 m)
104,77 Trollerud tunnel (502 m)
105,43 Tandbergås tunnel (94 m)
105,73 Reichentrost tunnel (304 m)
106,67 Saggrenda (11. Febr. 1920, früher Pers.-Halt) 251 moh.
108,46 Kirkebergåsen tunnel (819 m)
113,22 Meheia (11. Febr. 1920, früher Pers.-Halt) 330 moh.
114,88 Hengselva (66 m)
118,50 Hjerpetjem (Saisonhalt für Skiläuferzug von Oslo)
119,10 Jerpetjern tunnel (1762 m)
119,40 Höchster Punkt der Strecke: 414 moh.
125,01 Øysteinstul (1920) 330 moh.
129,07 Nybu tunnel (56 m)
129,40 Nybuelva (104 m)
129,47 Kolset tunnel (899 m)
130.49 Kolsetelva (66 m)
130,84 Lille Kolset tunnel (19 m)
133,23 Askemyra I tunnel (41 m)
133,28 Askemyra II tunnel (69 m)
134,69 Hjukse tunnel (407 m)
Bratsbergbanen von Notodden
136,24 Hjuksebø (13. Dez. 1917, früher Pers.-Halt) 157 moh.
138,13 Hagen tunnel (235 m)
139,00 Kleivrud (6. Jun 1939–1940)
140,85 Holtsås (13. Dez. 1917–2004) 126 moh.
141,90 Plassedal tunnel (78 m)
143,27 Sundsval tunnel (175 m)
144,82 Sunde grustak
149,95 Nordagutu (4. Dez. 1916–) 112 moh.
Bratsbergbanen nach Skien
148,30 Moen (20. Mai 1931–27. Mai 1990)
148,95 Hvåla (20. Mai 1931–1. Mai 1944)
150,30 Holta (20. Mai 1931–1. Mai 1944)
151,39 Sauerelva (160 m)
152,02 Akkerhaugen (18. Dez. 1922-27. Mai 1990) 38 moh.
152,41 Jonsås tunnel (549 m)
153,40 Prestholt (20. Mai 1931–27. Mai 1990)
154,17 Stavdal (1. Aug. 1931–31. Mai 1970)
154,34 Bergan tunnel (285 m)
156,49 Gvarv (18. Dez. 1922, früher Pers.-Halt) 26 moh.
157,01 Bøelva (113 m)
158,02 Håtveit (20. Mai 1931–27. Mai 1990)
159,72 Skogen (26. Okt. 1940–31. Mai 1970)
161,00 Skogen (20. Mai 1931–11. Nov. 1939)
163,44 (1. Dez. 1924) 69,6 moh.
165,00 Staurheim (20. Mai 1931–28. Mai 1989)
167,55 Tjønnås (12. Dez. 1925–10. Jan 1999) 61 moh.
168,41 Eikjaelva (26 m)
170,00 Kleppe (20. Mai 1931–10. Jan. 1999)
170,39 Vetle Tjønnås tunnel (29 m)
170,68 Norheimtjern (46 m)
172,75 Østeråa (20 m)
173,00 Svenseid (15. Dez. 1925–10. Jan. 1999) 84 moh.
174,20 Kåsa (20. Mai 1931–1. Mai 1944)
175,46 Enggrav (1. Juni 1931–1. Mai 1944)
176,00 Lia (20. Mai 1931–1. Juni 1931)
176,47 Østeråa (178 m)
177.06 Bandak-Norsjø-Kanal (195 m, Telemarkkanal)
177,48 Lunde (1925) 77,1 moh.
179,02 Svenskerud tunnel (53 m)
179,88 Brudelien tunnel (61 m)
180,79 Skoeelva (49 m)
181,26 Tyri (1927) 105 moh.
182,53 Tyri tunnel (40 m)
183,13 Røssfjell tunnel (161 m)
183,46 Bukkefjell tunnel (600 m)
184.44 Heimdal tunnel (82 m)
184,66 Smørbru tunnel (122 m)
184,95 Kallbekk tunnel (286 m)
185,96 Skargrinn tunnel (761 m)
187,73 Vomstul sidespor (1930, Hp 1950–31. Mai 1970)[2]
59,26508° N, 9,12742° O
189,35 Kabbestul (1953–31. Mai 1970)[2]
191,10 Høymyr pukkverk sidespor (1948–31. Mai 1970)[2]
193,08 Nakksjø (2. Dez. 1927) 122 moh.
194,76 Rittmester Juels sidespor (1951–26. Mai 1968)[2]
195,70 Pollen (1954–31. Mai 1970)[2]
196,83 Grubbetjern I tunnel (94 m)
185,96 Grubbetjern II tunnel (12 m)
197,24 Nakksjøelva (22 m)
199,34 Sagelva (25 m)
199,60 Kjosen (2. Dez. 1927–24. Juni 2000) 92 moh.
201,62 Halfaredal tunnel (164 m)
201,96 Vierbekk (22 m)
202,35 Solbergelva (32 m)
202,77 Hansbuflaten (1. Okt. 1948–10. Jan. 1999)
203,47 Kjeåsen tunnel (732 m)
204,27 Kjeosen (73 m)
204,58 Skolehus tunnel (44 m)
204,96 Prestestranda (Drangedal) (1927) 75,7 moh.
206,70 Revsdal (15. Juni 1952–27. Mai 1990)
207,70 Lillestranna tunnel (37 m)
208,07 Vierdal tunnel (50 m)
208,45 Nordgarden (21. Feb. 1957–10. Jan. 1999)
208,73 Urvasselva (22 m)
209,11 Eggevåg (2. Dez. 1927–24. Juni 2000) 79 moh.
210,46 Sønderå I tunnel (24 m)
210,51 Sønderå II tunnel (34 m)
210,71 Sønderåa (54 m)
211,30 Sønderå (1948–10. Jan. 1999)
214,80 Måbekk * (15. Juni 1928–31. Mai 1970)
216,00 Øvre Langlem * (1954–2. Juni 1991)
219,00 Rauålsvann tunnel (136 m)
220,76 Neslandsvatn (1927) 72,6 moh.
Kragerøbanen
221,36 Heldalsberget tunnel(80 m)
222,14 Fikjevatn (23 m)
223,11 Torvmyrasen tunnel (68 m)
224,57 Brøsjø (10. Nov. 1935–1. Jan. 1989) 92 moh.
228,50 Lyser
229,10 Lyser tunnel (45 m)
231,77 Sigder tunnel (294 m)
232,90 Trollelva (192 m)
233,15 Tjennebakken tunnel (375 m)
233,81 Aplandsjordet (1. Okt. 1948–1. Jan. 1989)
234,65 Gjerstadelva (200 m)
234,85 Kråkefjell tunnel (130 m)
234,65 Kveimsvegen (15. Juni 1952–1. Jan. 1989)
235,84 Solbakken tunnel (129 m)
236,69 Ufsa tunnel (143 m)
237,05 Gjerstad (10. Nov. 1935) 36,6 moh.
237,42 Tollneset tunnel (202 m)
239,68 Sagkleiva tunnel (39 m)
241,00 Fone (1. Dez. 1951– 1. Jan. 1989)
243,30 Grytinggrend (10. Nov. 1935– 1. Jan. 1989, ab 1949 Hp) 121 moh.
248,10 Skorstøl (Hp: 1. April 1937–2. Jan. 1986)
248,90 Skorstøl (10. Nov. 1935–2. Jan. 1986) 149 moh.
249,43 Brenteberget tunnel (222 m)
251,94 Glipen tunnel (70 m)
252,21 Bjønnåsen tunnel (51 m)
252,47 Ravneknatten tunnel (102 m)
254,24 Sundåsen tunnel (82 m)
255,05 Bjorvatn (10. Nov. 1935–2. Jan. 1986; ab 1952 Hp) 175 moh.
258,63 Haukdal (27. Mai 1957–27. Mai 1979)
259,42 Dalane tunnel (102 m)
260,34
0,58
vom Hafen Høl (zur Holzverladung 1935–1968)
261,51
0,00
Vegårshei (10. Nov. 1935) 183 moh.
265,67 Etterstøl tunnel (92 m)
266,10 Dalshov (1949–2. Jan. 1986)
268,52 Espelandsmyr (10. Nov. 1935–1. Jan. 1989; ab 1958 Hp) 210 moh.
269,22 Kjolstjern tunnel (103 m)
272,63 Selåsvatn (10. Nov. 1935–) 217 moh.
274,35 Grimeland (3. Juni 1957–1. Jan. 1989)
277,95 Trytåsen tunnel (78 m)
278,41 Vimme I (143 m)
278,70 Vimme II (56 m)
279,04 Vimme (1949–2. Jan. 1986)
279,29 Engfjell tunnel (103 m)
279,60 Vimmekil tunnel (83 m)
Arendalsbanen
281,41 Nelaug (10. Nov. 1935) 141,1 moh.
Treungenbanen
281,85 Nidelva (Agder) (66 m)
281,97 Nidelva (Agder) (60 m)
284,35 Rustedal tunnel (170 m)
284,74 Moripen (22. Juni 1938–2. Jan. 1986)
285,00 Moripen viadukt (128 m)
285,21 Moripen tunnel (76 m)
285,94 Grytefjell tunnel (111 m)
289,25 Helldalsmo (Pers.-Verkehr: 22. Juni 1938–31. Mai 1970, ab 1961 Hp)
292,67 Grashei tunnel (69 m)
292,97 Grashei (1939–2. Jan. 1986)
294,44 Fivedal tunnel (373 m)
295,26 Orremyr tunnel (86 m)
295,73 Hoggfjell tunnel (63 m)
296,05 Hynnekleiv tunnel (115 m)
297,38 Skjærsjøelva (32 m)
297,82 Hynnekleiv (22. Juni 1938–1. Juli 2003, ab 1970 Hp) 164 moh.
294,44 Botnefoss tunnel (35 m)
295,26 Storfoss tunnel (268 m)
301,89 Gauslå (22. Juni 1938–28. Mai 1989, ab 1947 Hp) 108 moh.
306,03 Herefoss (Pers.-Halt 1938–23. Sept. 1970) 106 moh.
306,21 Lakselv (20 m)
306,70 Tovdalselv (32 m)
306,82 Herefoss tunnel (91 m)
307,09 Kolåsen I (100 m)
307,23 Kolåsen II (102 m)
307,35 Hanefossen (26. Febr. 1962–2. Jan. 1986)
307,45 Uldalselv (Hanefossen bru, 92 m)
308,45 Alekjær tunnel (129 m)
310,61 Uldal (22. Juni 1938–2. Jan. 1986) 162 moh.
313,13 Retelv (28 m)
313,69 Fidjetun (Pers.-Halt 22. Juni 1938–1989, ab 1970 Hp) 172 moh.
315,17 Brufossen/Rettelv (68 m)
317,30 Retterholt (1947–2. Jan. 1986)
318,80 Vestøl (8. Okt. 1945–28. Mai 1989)
323,10 Sundstøl (1946–2. Jan. 1986)
324,32 Nessundet (66 m)
325,54 Oggevatn (Pers.-Halt 22. Juni 1938–28. Mai 1989) 203 moh.
Bjørndalsbekk
327,20 Bjelkekilen (1946–28. Mai 1989)
328,82 Buksund (25 m)
329,71 Vatnestrøm (22. Juni 1938–28. Mai 1989, 197 moh.
ab 1958 Hp), bis 1985 Vatnestraum
329,85 Anschluss Voss Water (15. Juni 2017)[3][4][5]
Vatnestrømkil
331,12 Gjegninga (1939–2. Jan. 1986)
Ogge
331,91 Landekil tunnel (29 m)
335,87 Kvarehei (1. Juni 1942–1. Jan. 1984, ab 1962 Hp) 188 moh.
336,16 Dale (22. Juni 1938–1949)
337,20 Solheim (1955–28. Mai 1989)
338,33 Kvarhei tunnel (85 m)
342,42 Rogelv (Rogåna viadukt, 159 m)
342,72 Samkom (1946–28. Mai 1989)
343,73 Hagen tunnel (104 m)
343,94 Rogelv (71 m)
Rogelv
Setesdalsbanen
345,25
0,00
Grovane (1895), früher Pers.-Halt 43 moh.
Grovane sagbruk (ab 1932)
0,51 Venneslafjord (1936–1938)
346,26 Veråsveien (hp pr.*² 1938–28. Mai 1967)
346,85 Ludefladen (hp pr.*² 1938–28. Mai 1967)
347,54 Vennesla Skole (1938–15. Aug. 1995) 61 moh.
348,64 Graslia (hp pr.* 1938–15. Aug. 1995)
Hunsfos I (bis 27. Juli 1935)
348,90 Tvangsdalen tunnel (158 m, ab 27. Juli 1935)
Hunsfos II (bis 27. Juli 1935)
349,17 Hunsfoss (hp pr.*² 1938–28. Mai 1967)
349,47 Tjovemoen (hp pr.*² 1938–2. Juni 1957)
1,6 Papierfabrik Hunsfos (elektrifiziert 14. Juli 1949–Sept. 1980)
Otra
Vigelands brug
0,0
350,16
Vennesla (1938 Vikeland, ab 22. Mai 1966 Venessla) 43 moh.
350,88 Lunden (hp pr.*² 1938–28. Mai 1967)
Ås tunnel
Nederste Åbel tunnel
351,47 Åbel tunnel (164 m, ab 6. Aug. 1934)
351,84 Liane (1938–28. Mai 1967)
352,43 Kvarstein (hp pr.*² 1938–15. Aug. 1995)
352,98 Ravnåsveien (hp pr.*² 1938–28. Mai 1967)
Kvarstein tunnel (bis 2. Juni 1936)
353,74 Otra (Kvarstein bru, 192 m, ab 2. Juni 1936 154 m)
354,51 Øvre Mosby (hp pr.*² 1938–28. Mai 1967)
Høiebekk
355,52 Mosby (1938–15. Aug. 1995) moh.
355,81 Mosby tunnel (467 m, ab 14. Sept. 1935)
Sagbekk
356,41 Augland (1938–15. Aug. 1995) 11 moh.
356,53 Aukland tunnel (264 m, ab 14. Sept. 1935)
357,67 Strai (hp pr.*² 1938–28. Mai 1967) 22 moh.
358,95 Strai (1938–28. Mai 1967 – Ytre Strai; 19. Aug. 1991–15. Aug. 1995)
359,16 Gangdalen tunnel (410 m, ab 18. Mai 1989)
359,96 Langemyr (Godsterminal, 8. Juni 1989)
360,20 Langemyr (hp pr.*² 1938–28. Mai 1967) 30 moh.
361,27 Glitre (hp pr.*² 1938–28. Mai 1967) 26 moh.
362,10 Dalane (1939, früher Pers.-Halt, 1939–1949: Krossen)
Bahnstrecke Dalane–Suldal (Umgehungsbahn)
Rv 9/Setesdalsveien
364,22 Grimsbroa (hp pr.*² 1938–28. Mai 1967 / 24. Febr. 1992–15. Aug. 1995)
E39
365,29 Kristiansand (1895) 5,5 moh.
E39
vom Hafen und Odderøya
vom Glencore Nikkelverk A/S
367,31 Krossen (1943)
Bahnstrecke Dalane–Suldal (Umgehungsbahn)
367,98 Suldal (1958)
Bjorkjerråsen (ca. 1900 m)
Nodekleiva (ca. 500 m)
375,29 Nodeland (1943) 25 moh.
Gjervoldstadheia (ca. 350 m)
Pinneskottunnelen (ca. 300 m)
Ørkneheitunnelen (ca. 300 m)
385,06 Breland (1943) 176,9 moh.
387,90 Sjåvatn (1946)
390,10 Fossestøl (1944)
391,84 Skogtun (1952)
393,35 Høye (1943)
Surtefjellan (ca. 300 m)
396,47 Øyslebø (1944)
Skavlåsen (ca. 300 m)
Hildehei (ca. 350 m)
Tjomåsen (ca. 350 m)
Borgåsen (ca. 600 m)
Mandalselva
Nebengleis
400,38 Heddeland (1946)
402,02 Marnardal (1943) 38,3 moh.
405,62 Laudal (1946)
409,44 Leivoll (1943)
Fidjeliane
(ca. 450 m)
(ca. 300 m)
Nebengleis
419,34 Audnedal (1943) 106,6 moh.
Hægebostadtunnel (8500 m)
428,85 Snartemo (1943) 151,6 moh.
Kvinesheitunnel (9065 m)
438,51 Kvineshei (1946)
440,60 Frivoll (1946)
442,19 Sandvatn (1943)
Åmlandsheia (ca. 1600 m)
446,36 Storekvina (1943) 135,9 moh.
Kvina
Gylandstunnel (ca. 5800 m)
453,53 Gyland (1943) 123,1 moh.
Heia (ca. 900 m)
Bjørgeknuten (ca. 1 500 m)
461,48 Bjørkevoll (1943)
Gråhei (ca. 3 200 m)
Rauneknuten (ca. 300 m)
Landroknuten (ca. 850 m)
Flekkefjordbanen
468,63 Sira (1943) 72,7 moh.
siehe Flekkefjordbanen
525,56 Egersund (1944) 11,1 moh.
siehe Jærbanen
598,70 Stavanger (1878) 5,3 moh.

Quellen: [6]
* Halt auf bestimmte Anordnung (Erholungsheim der Eisenbahner in Måbekk)
* Erklärung: hp pr.*² = Haltestelle für Schienenbusse

Die Sørlandsbane ist eine Eisenbahnstrecke im südlichen Norwegen (Sørlandet), die von Oslo über Kristiansand nach Stavanger führt. Die eigentliche Strecke der Sørlandsbane zweigt in Hokksund westlich von Drammen von der Randsfjordbane ab. Sie ist 528 km lang und auf der gesamten Länge elektrifiziert. Sie führt durch 189 Tunnel und über 490 Brücken. 121 Kilometer der Strecke sind für Geschwindigkeiten über 100 km/h zugelassen.

Die Sørlandsbane schließt dabei Teilstrecken der Drammenbane, der Randsfjordbane, der Bratsbergbane, der Arendalsbane, der Setesdalsbane, der Jærbane und der Flekkefjordbane ein. Alle diese Teilstrecken bis auf die Bratsbergbane wurden beim Bau in der ursprünglichen Gesamtstreckenführung in Schmalspur mit einer Spurweite von 1067 mm (Kapspur) errichtet und später auf 1435 mm (Normalspur) umgespurt.

Geschichte

Der Streckenbau dauerte viele Jahrzehnte: Oslo–Kongsberg wurde 1872, Kongsberg–Kristiansand zwischen 1920 und 1938 und Egersund–Stavanger 1878 gebaut. Das letzte Teilstück, Kristiansand-Sira, wurde nach zwanzigjähriger Bauzeit erst im März 1943 fertiggestellt.

Am 15. November 1950 ereignete sich im Gefälle zwischen den Bahnhöfen Hjuksebø und Holtsås eine schwere Frontalkollision zwischen einigen entlaufenen Güterwagen und einem Elektrotriebwagen. 14 Menschen starben.

Teilstrecken

  • Oslo V–Drammen, Drammenbanen, eröffnet am 7. Oktober 1872, Spurweite 1067 mm, Normalspur ab 1920
  • Drammen–Hokksund, Randsfjordbanen, eröffnet am 15. November 1866, Spurweite 1067 mm, Normalspur ab 1909
  • Hokksund–Kongsberg, ursprünglich Nebenstrecke der Randsfjordbanen, eröffnet am 9. November 1871, Spurweite 1067 mm, Normalspur ab 1909
  • Kongsberg–Hjuksebø, Verbindung zur Bratsbergbanen, eröffnet am 11. Februar 1920
  • Hjuksebø–Nordagutu, Teil der Bratsbergbanen, eröffnet am 11. Februar 1920
  • eigentliche Sørlandsbanen (die Bezeichnung wurde 1913 durch Beschluss des Storting festgelegt, zuvor wurde die Strecke in der Planungsphase und bei Baubeginn Vestlandsbanen genannt)
    • Nordagutu–Gvarv, eröffnet am 18. Dezember 1922
    • Gvarv–Bø, eröffnet am 1. Dezember 1924
    • Bø–Lunde, eröffnet am 15. Dezember 1925
    • Lunde–Neslandsvatn(–Kragerø) eröffnet am 1. Dezember 1927
    • Nelaug–Grovane, eröffnet am 22. Juni 1938
    • KristiansandSira–Tronviken, eröffnet am 1. März 1943
  • Grovane–Kristiansand, Setesdalbanen, Spurweite 1067 mm, Normalspur ab 14. Mai 1938
  • Neslandsvatn–Nelaug(–Arendal), Arendalsbanen, eröffnet am 10. November 1935
  • Tronviken–Moi–Egersund, Flekkefjordbanen, Spurweite 1067 mm, Normalspur ab 1. Mai 1944
  • Egersund–Stavanger, Jærbanen, eröffnet 1878, Spurweite 1067 mm, Normalspur ab 1. Mai 1944

Die Gesamtstrecke wurde während des Zweiten Weltkrieges unter der deutschen Besatzung fertiggestellt und am 1. Mai 1944 für den Normalbetrieb eröffnet. Die Strecke war wichtig für den Transport von Truppen und Kriegsmaterial. Über weite Strecken führt die Bahn durch küstenferne Gebiete und nicht entlang der dichter besiedelten Küste, wobei ein Teil der Küstenorte jedoch durch Zweigstrecken erschlossen wurde.

Streckenverlauf

Hokksund–Prestestranda

Ausgangspunkt der Bahnstrecke ist Hokksund im Tal der Drammenselva, wo sie von der Randsfjordbane südwestwärts in das Tal der Vestfosselva abzweigt. Am Nordufer des Eikeren entlang und über die Wasserscheide zum Lågen führt die Strecke nach Kongsberg. Dort bildet die Bahnstrecke eine ausgedehnte Talschleife, um, Saggrenda passierend, wieder westwärts zu gelangen. Dabei wird die Grenze zur Provinz Telemark und eine Wasserscheide am Heddalsvatnet überwunden. Während die Straße direkt nach Notodden führt, bildet die Strecke eine kleine Kehrschleife, ehe bei der Station Hjuksebø Heddalsvatnet an seinem Ostrand erreicht ist.

Östlich des Sees führt die Strecke südwärts, ehe bei Akkerhaugen in der früheren Kommune Sauherad die Saua bei ihrer Mündung in den Heddalsvatnet westwärts überbrückt wird. Weiter geht es nach Gvarv im Tal der Gvarvelva, das nach Bø (Telemark) südwärts Richtung Lunde am Straumen über seitliche Täler wieder verlassen wird. In Lunde führt eine Brücke über den Telemarkkanal. Die Strecke führt nach Prestestranda am Binnensee Tokke, wobei die Kommunen Nome und Drangedal durchquert werden.

Verkehrsübernahme durch Go-Ahead

Nach einer Ausschreibung hat Go-Ahead mit dem Start des Trafikkpakke Sør (Sørlandsbanen, Jærbanen und Arendalsbanen) im Dezember 2019 den Verkehr auf der Strecke übernommen.

Ab 2028 sollen für den Fernverkehr auf dieser Strecke drei Einheiten der neuen Triebwagenzüge der Baureihe Type 79 zum Einsatz kommen.[7]

Literatur

  • Roy Owen: Norwegian Railways – from Stephenson to high-speed. Balholm Press, Hitchin 1996, ISBN 0-9528069-0-8 (englisch).
Commons: Sørlandsbanen – Sammlung von Bildern, Videos und Audiodateien

Einzelnachweise

  1. Fahrplanänderungen der NSB ab 9. Dezember 2012
  2. a b c d e Keine offizielle Haltestelle, Haltestelle laut Vermerk im Streckenbuch
  3. Nytt sidespor tatt i bruk. In: WordPress.com. 15. Juni 2017, abgerufen am 16. Juni 2020 (norwegisch).
  4. Dag H. Nestegard: Nytt jernbanespor kutter 7 000 vogntog. Det nye sidesporet til Voss Water på Iveland i Aust-Agder gir god klima-effekt. 20.000 tonn CO2-utslipp fjernes årlig som følge av den nye linja, som ble tatt i bruk 15. juni. In: Internetauftritt Bane NOR. 15. Juni 2017, archiviert vom Original (nicht mehr online verfügbar) am 20. August 2017; abgerufen am 16. Juni 2020 (norwegisch).
  5. Jürg Streuli: Von der Schiene zurück auf die Straße – Norwegens Gütertransporteur Cargonet verdoppelt Transportpreis für Voss-Mineralwasser. In: Internetauftritt BusinessPortal Norwegen. Jutta Falkner Business Publishing, 2. September 2024, abgerufen am 13. Oktober 2025.
  6. Thor Bjerke, Finn Holom: Banedata 2004. Data om infrastrukturen til jernbanene i Norge. Hrsg.: Jernbaneverket, Norsk Jernbanemuseum und Norsk Jernbaneklubb Forskningsavdelingen. NJK Forskningsavdelingen, Hamar/Oslo 2004, ISBN 82-90286-28-7, S. 233–247, urn:nbn:no-nb_digibok_2011040708010 (norwegisch).
  7. Stadler wird Norwegens neue Fernverkehrszüge produzieren und liefern. In: bahnonline.ch. Abgerufen am 18. Februar 2023.